پىكىر • 17 قاڭتار, 2026

قۇرىلتاي قۋاتى

340 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

ەل دە ادام مەن قاۋىم سەكىلدى وسەدى, وزگە­رەدى, وركەندەيدى. ءتۇرلى سىن-قاتەر ونى شىڭ­دايدى, شيرىقتىرادى. وسىعان ساي ەلدىك جوبا-جوس­پارلار دا تولىعىپ تولىسادى. تاريحي اتاۋلار, قۇندىلىقتار قايتا جاڭ­عىرادى. الەمدىك قاعيدات اياسىندا جاڭاشىل تانىممەن, مازمۇنمەن ساپالانادى.

قازىر ەلىمىزدە ءجۇرىپ جاتقان ساياسي رەفور­مانىڭ نەگىزگى ماقساتى – قوعامدى يگىلىككە, ادىلەتتىككە, ادامگەرشىلىككە, ەڭبەكقورلىققا, جاۋاپ­كەرشىلىككە, مەيىرباندىلىققا, ۇيلەسىم­دىلىككە قاراي تابيعي, ساپالى وزگەرتۋ. بۇل – ءوز قولىمىزدان كەلەتىن, كۇشىمىز جەتەتىن ءىس. بارلىق سالانى (ەكونوميكا, ءوندىرىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, ساياسات, قۇقىق, مادەنيەت, الەۋمەتتىك ينستيتۋتتار) تەرەڭ, ساپالى, ىرگەلى, جان-جاقتى رەفورمالاۋ – مەملەكەت, جاۋاپتى ورىندار ماڭداي تەرىنىڭ ولشەمى. وڭاي ەمەس, بىراق قايتارىمى مەن قايىرى مول جۇمىس. وزىقتارمەن تەڭەلۋ, ەلدىك تەگەۋرىن وسى جولدا.

تاريحي جولايىرىق – 2019 جىلى جۇمىسىن باستاعان ۇلتتىق قوعامدىق سەنىم كەڭەسى دە, قاڭ­تار­دىڭ قاتاڭ ساباعىنان سوڭ 2022 جىلى ىسكە كىرىسكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي دا ەل پرەزيدەنتى جانىنان قۇرىلدى. قوعامدىق سەنىم كەڭەسى ۇلتتىق قۇرىلتاي دەڭگەيىنە ءوستى دەسەك, اقىلعا سىيىمدى. قوعام سەنگەن زيالى تۇلعالار, ساياسي پارتيالار, ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم كوشباسشىلارى, ازاماتتىق سەكتوردىڭ سارابدال وكىلدەرى ەنگەن بۇل ەلدىك قۇرىلىمنىڭ قۋاتى – حالىققا جاقىندىعىندا, وزەكتى ماسەلەنىڭ ءمانى مەن شەشىلۋ جولىن جۇيەلى بايىپتاۋىندا, ەڭ باستىسى, بيلىك پەن قوعام اراسىندا التىن كوپىر بولا بىلۋىندە.

ارينە, الەم مەن اينالا تولى قايشىلىق. بىراق قازاقستان قوعامىنىڭ قۇندىلىعى, قۇرىلى­مى, ءپىشىنى, قوردالانعان زارۋلىگى كوبىمىزگە ءمالىم. سوندىقتان ۇلتتىق قۇرىلتاي مەن باسقا دا قوعام­دىق ۇيىمدار قاجەتتى وزگەرىستىڭ تەتىگىن, ماسەلەنى شەشۋدىڭ امالىن قاراستىرۋعا الەۋەتى جەتەدى.

شەجىرەلى ۇلىتاۋدا, تۇعىرلى تۇركىستاندا, ۇلىق ۇلىس جۇرتى اتىراۋدا, حان-سۇلتان قونىسى بۋرابايدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتاي جيىنىنىڭ ءاربىرى تاريح ولشەمىمەن قاراساق تا, بۇگىنگى جاڭارعان ۇلت پايىمىمەن سارالاساق تا ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزدى.

پرەزيدەنت ق.ك.توقاەۆ ۇلىتاۋداعى قۇرىل­تايدا جالپىۇلتتىق بىرلىكتى نىعايتۋ, ساياسي رەفورمالاردىڭ ءمان-ماڭىزى, جاڭا تەحنولو­گيانىڭ مۇمكىندىكتەرى تۋرالى ايتا كەلىپ, جاڭا­شىلدىق پەن ادىلەتتىكتىڭ, ەلدى ۇيىستىراتىن تاريحي جاد پەن زاماناۋي ىزدەنىستەردىڭ ءجون-جوباسىنا توقتالدى. قۇرىلتاي سەكتسيالارىندا دا وسى باعداردا وزەكتى ماسەلەلەر تالقىلاندى. جيىننان سوڭ جۇمىس كوميسسيالارى قوعاممەن بايلانىس­تى جانداندىرىپ, قانشاما يگى ىستەر اتقاردى. تۇركىستانداعى قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى ادىلەتتى قازاقستان مەن ادال ازامات ۇعىمىن, قۇندىلىعىن تالداپ-تارازىلادى. ەلدىك نىشانداردى جەتىلدىرۋ, تاريحي سانا-سەزىمدى جاڭعىرتۋ, مادەني مۇرامىزدى دارىپتەۋ, ۇرپاق تاربيەسى, ءتيىمدى اقپارات ساياساتى مەن كرەاتيۆتى يندۋستريا, ساياسي تالداۋ مەن ساراپتامانى ساپالاندىرۋ, ستراتەگيالىق اۋماقتاردى دامىتۋ, مەملەكەتتىك قىزمەت جاۋاپكەرشىلىگى جان-جاقتى بايىپتالدى. باسقوسۋدا كەلەلى ويلار ورتاعا سالىندى. قۇرىلتاي مۇشەلەرى مەن اتقارۋشى بيلىكتىڭ تۇركىستانعا رۋحاني زياراتى قاسيەتتى مەكەندە ەلشىلدىك پەن ەلدىك ءداستۇر الدىندا بەرگەن سەرتى دەپ قابىلداندى.

كونە سارايشىق جۇرتىندا (اتىراۋ) شاقى­رىلعان قۇرىلتايدا قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ادالدىق قۇندىلىعىن جاۋاپتى اداممەن, ەڭبەك­پەن, تابىسپەن بايلانىستا ءسوز ەتتى. رۋحانيات, ءتىل, كىتاپ وقۋ, اكادەميالىق تاريح كوپتومدىعى, ءداستۇرلى ءدىن مەن ءدىل, قاھارماندار ونەگەسى, قوعام كەسەلدەرى (لۋدومانيا, قۇمارپازدىق, ۆەيپ, ۆانداليزم, بۋللينگ ت.ب.), ەكونوميكالىق ىزدەنىس پەن سەرپىلىس, كوممۋنالدىق-ينجەنەرلىك جۇيەنى وڭداۋ, ساۋاتتى لوگيستيكا ت.ب. جاڭارۋدىڭ وزەكتى مىندەتىن ءتۇسىندىردى. سەكتسيالاردا قور­دالانعان وي-ۇسىنىستار قورجىنى رەت-رەتىمەن تالقىلاندى.

مەملەكەت باسشىسى بۋرابايداعى قۇرىل­تايدا جاڭا تۇرپاتتى وزگەرىستەردىڭ باستاپقى ناتيجە­لەرى, ادىلەتتى سالىق رەفورماسىنىڭ ءمانى, الەۋمەتتىك جەلى مادەنيەتى, زاماناۋي ونەر قۋاتى, ەڭبەك نارىعىنداعى باسەكە, ەسىرتكىگە قارسى شارالار, تۇرمىستىق زومبىلىققا قارسى زاڭ, ء«بىرتۇتاس تاربيە» باعدارلاماسىن «ادال ازامات» قاعيداتى مەن اتاۋىنا سايكەستەندىرۋ, «قازاقستان بالالارى» ءبىرتۇتاس باعدارلاماسى, ونوماستيكا مەن ماراپاتتاعى بىرىزدىلىك پەن ساۋاتتىلىق, ىشكى سايا­سات تۇجىرىمداماسىنىڭ زارۋلىگى, ابايدىڭ 180 جىلدىعى مەن دانا حاكىم ينستيتۋتىنىڭ وزەكتىلىگى, «الەم جادى» قورىنىڭ قازاق مازمۇنى, ۇلت تاريحى مەن جاھان وركەنيەتىن ۇيلەستىرۋ, سەرپىندى ەكونوميكالىق, يندۋستريالىق, ينۆەستيتسيالىق, لوگيستيكالىق جوبالار, ەل وڭىرلەرىن تەڭ دامىتۋ, ءىت باستامالار مەن جوبالاردىڭ جاڭا كەزەڭى سەكىلدى ماقسات-مىندەتتەردى ايقىندادى. قۇرىلتاي مۇشەلەرى ۇكىمەت پەن زاڭ شىعارۋشى قۇرىلىمنىڭ جا­ۋاپتى تۇلعالارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, ماڭىزدى ماسەلەردى شەشۋدىڭ جولىن قاراستىردى.

قازاق ەلىنىڭ تاريحي ءتورت تاراپى اراسى مىڭداعان شاقىرىم جەر بولسا دا, ەل بىرلىگى مەن شەجىرەسى, ورتاق مۇرات پەن مۇددە ولاردى جاقىن­داستىرىپ, جالعاستىرىپ تۇر. پرەزي­دەنتى­مىز ۇلىتاۋدا: «بابالارىمىز  ماڭىزدى ماسەلە­لەردى وسىنداي القالى جيىندا تالقىلاعان. حالىق اقىل­داسا وتىرىپ, ءبىر توقتامعا كەلگەن» دەپ وتكەننىڭ تاعىلىمىن ەسكە السا, بىلتىر بۋرابايدا: ء«بىزدىڭ يدەولوگيامىز قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى. بۇل – جاھانداعى اسا كۇردەلى گەوسايا­سي احۋالدا ەلىمىزدى جاڭا دامۋ دەڭگەيىنە كوتەرۋ ءۇشىن بەرىك نەگىز قالاۋ دەگەن ءسوز» دەپ, بۇگىنگى ۇلتتىق ميسسيانىڭ باعدارىن انىقتاپ بەردى.

ەندىگى قۇرىلتاي جيىنى – ەجەلدەن ەل بەرە­كەسىنە ۇيىتقى, سان وردانىڭ جوقشىسى قىزىل­وردادا. ورتا تولسىن, وي قازىناسى ورەمىزدى بيىكتەتسىن.

سوڭعى جاڭالىقتار