ينفراقۇرىلىم جانە ينۆەستيتسيا
ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-ءمينيسترى باۋىرجان وماربەكوۆ پەن الماتى وبلىسى اكىمىنىڭ ورىنباسارى رۋستام يساتاەۆ پرەمەر-مينيسترگە الاتاۋ قالاسى اۋماعىنداعى ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى, قالا قۇرىلىسى مەن ينفراقۇرىلىم جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋعا دايىندىق بارىسى, ءوڭىردى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋ مەن قاجەتتىلىكتەردى ەسكەرگەن جاعدايدا جاڭا وندىرىستەردى ىسكە قوسۋ ماسەلەلەرى تۋرالى باياندادى.
ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, بۇگىندە الاتاۋدىڭ باس جوسپارىنا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى. ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ سالالىق سحەمالارى, ەگجەي-تەگجەي جوسپارلاۋ جوبالارى مەن ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ جول كارتاسى بەكىتىلگەن.
جول كارتاسىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى 365,1 ملرد تەڭگە سوماسىنا 21 جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى كوزدەيدى. 2026–2027 جىلدارى قوسالقى ستانسالار, سۋ جيناۋ تورابى مەن گاز قۇبىرلارى سالىنۋمەن قاتار, قولدانىستاعى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم وبەكتىلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ, جاڭا نىساندار سالۋ جوسپارلانىپ وتىر. ال 2028–2030 جىلداردى قامتيتىن ەكىنشى كەزەڭ 312,5 ملرد تەڭگەگە 9 جوبانى قامتيدى. ونىڭ قاتارىندا ەكى قوسالقى ستانسا, اۆتوماتتاندىرىلعان گاز تاراتۋ ستانساسى بار گاز قۇبىرى, كارىز تازارتۋ نىساندارى مەن 49 شاقىرىم اۆتوموبيل جولدارىنىڭ قۇرىلىسى بار.
جالپى العاندا, 2050 جىلعا دەيىنگى كەزەڭدە ينۆەستيتسيالاردىڭ جالپى كولەمى 10,4 ترلن تەڭگە دەڭگەيىندە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار پۋلى قالىپتاستىرىلدى. ونىڭ 3,1 ترلن تەڭگەسى 2030 جىلعا دەيىن جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ بيۋدجەت قاراجاتى ەسەبىنەن عانا ەمەس, سونداي-اق جەكە ينۆەستيتسيالار مەن EPC-كەلىسىمشارتتار ارقىلى قامتاماسىز ەتىلەتىنى اتاپ ءوتىلدى.
بۇعان قوسا تارتىلاتىن ينۆەستيتسيالار جونىندە اقپارات ۇسىنىلدى. بۇگىندە جالپى قۇنى 1,5 ترلن تەڭگە بولاتىن 32 ينۆەستيتسيالىق جوبا دايىن. سونىڭ ىشىندە 20 جوبا بەلسەندى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر, اتاپ ايتقاندا, 8 جوبا – لوگيستيكا, 6 – قۇرىلىس پەن ونەركاسىپ, 3 – تۋريزم, 3 – تاماق ونەركاسىبى سالاسىنا تيەسىلى. بۇل جوبالاردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى شامامەن 1,2 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتۋعا, 22 مىڭنان استام جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ايتىلدى.
تاماق ونەركاسىبى سالاسىندا پرەمەر-مينيستر ينۆەستيتسيانىڭ جالپى كولەمى شامامەن 360 ملن دوللار بولاتىن «PepsiCo Central Asia» ءىرى جوباسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ قارقىنىمەن تانىستى. كاسىپورىننىڭ وندىرىستىك قۋاتى – 21 مىڭ توننا, مۇندا 900-گە دەيىن جاڭا جۇمىس ورنى قۇرىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.
ساپار بارىسىندا پرەمەر-مينيستر الاتاۋ قالاسىندا «Mars Petcare Kazakhstan» جشس-نىڭ ءۇي جانۋارلارىنا ارنالعان دايىن ازىق ءوندىرۋ زاۋىتىنا باردى. وندىرىستەردى لوكاليزاتسيالاۋ مەن قايتا وڭدەۋ ونەركاسىبىن دامىتۋ ساياساتى اياسىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبا جىلدىڭ ورتاسىندا باستالۋعا ءتيىس..
سونىمەن قاتار, «Iconic Towers» زاكىرلىك جوباسى دا نازاردان تىس قالمادى. ونىڭ قۇرىلىسى تۋرالى كەلىسىمگە بىلتىرعى قىركۇيەكتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ قىتايعا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا قول قويىلعان بولاتىن. ينۆەستيتسيا كولەمى 800 ملن دوللاردان اسادى. ارحيتەكتۋرالىق تۇجىرىمدامانى ازىرلەۋگە امەريكالىق «SOM» كومپانياسى تارتىلدى. كەشەننىڭ جالپى اۋدانى 276,8 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. جوبا ەكى مۇنارانى, كەڭسەلەردى, پاتەرلەردى, قوناقۇي مەن ساۋدا ورىندارىن قامتيدى. جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتامانى ازىرلەۋ 2027 جىلعى ساۋىرگە دەيىن اياقتالىپ, قۇرىلىس جۇمىستارىن بيىلعى مامىردان باستاپ, 2029 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان.
الاتاۋ قالاسىنىڭ جوبالارىن ىسكە اسىرۋعا بايلانىستى الماتى وبلىسىندا ەلەكتر ەنەرگياسىن تۇتىنۋ كولەمى ءوسىپ كەلەدى, قازىرگى دەڭگەيى – 750–800 مۆت. بۇل كورسەتكىش 2030 جىلعا قاراي 2 064 مۆت, 2050 جىلعا قاراي 4 164 مۆت بولۋى مۇمكىن دەگەن بولجام بار. قولدانىستاعى قۋات كوزدەرىنىڭ جەتكىلىكسىزدىگى قوسالقى ستانسالار قۇرىلىسى مەن رەكونسترۋكتسيانى قاجەت ەتەدى. ۇكىمەت 15 قوسالقى ستانسا سالۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. بۇل جاڭا ترانسفورماتورلىق قۋاتتاردى پايدالانۋعا بەرۋگە ءارى ينۆەستورلاردى ەلەكتر ەنەرگياسىمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك جاسايدى.
الاتاۋ قالاسى بويىنشا بەكىتىلگەن جول كارتاسى اياسىندا شامامەن 162 ملرد تەڭگە بولاتىن قوسىمشا 11 قوسالقى ستانسا سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ جوسپارلانعانى اتاپ ءوتىلدى. بۇل قالا دامۋىنىڭ تۇراقتىلىعى مەن ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ ىسكە اسىرىلۋى ءۇشىن نەگىزگى شارت بولىپ وتىر.
«ينفراقۇرىلىم ارقاشان وزىق قارقىنمەن دامۋى كەرەك, بىراق ءبىز ءسال كەشىگىپ كەلەمىز. جالپى, مۇنداي ماسەلە ەلىمىز بويىنشا بار. قازىر پرەزيدەنت بۇعان ۇلكەن كوڭىل ءبولىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت قاجەتتى قاراجات ءبولىپ جاتىر. ءبىز مەملەكەتتىك قارجىنى تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن سالىق رەفورماسىن جۇرگىزدىك. بۇل قاراجات بىزگە ينفراقۇرىلىمعا سالۋعا قاجەت. بۇل اقشا ەشقايدا كەتپەيدى, تىكەلەي ەكونوميكاعا سالىنادى. ەگەر مەملەكەت ينفراقۇرىلىمعا ينۆەستيتسيا سالسا, وندا ينۆەستورلاردىڭ سەنىمى ارتىپ, كەلە باستايدى. دامۋ وسىدان باستالادى. باسقا جول جوق. سوندىقتان ءبىز ينۆەستيتسيا سالامىز ءارى بيىلدان باستاپ بيۋدجەتتىڭ مۇمكىندىكتەرى باسقاشا بولادى. بىرگە جۇمىس ىستەيتىن بولامىز», دەدى و.بەكتەنوۆ.
ۇكىمەت جوبالارعا تولىق قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىر. قالا ارنايى مارتەبە مەن قوسىمشا ينستيتۋتسيونالدىق جاعدايلارعا يە. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قالانى دامىتۋ باعىتىنداعى جۇمىسىن كۇشەيتۋدى تاپسىردى. پرەزيدەنت قويىپ وتىرعان مىندەتتەر اياسىندا الاتاۋ بۇگىندە ىسكەرلىك بەلسەندىلىك پەن يننوۆاتسيانىڭ جاڭا ورتالىعى رەتىندە قالىپتاسىپ كەلەدى. وسىعان وراي قالا ساۋلەتى ادام يگىلىگىنە ءارى بيزنەسكە قولايلى ورتا قالىپتاستىرۋعا باعىتتالۋعا ءتيىس.
وسى ماقساتتا «Alatau City Authority» قورى مەن الماتى وبلىسىنىڭ اكىمدىگىنە ينجەنەرلىك جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ, يندۋستريالىق, لوگيستيكالىق جانە يننوۆاتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جان-جاقتى جاعداي جاساۋ تاپسىرىلدى.
وڭىردە وڭدەلگەن تاۋار ۇلەسى 90%-عا جەتتى
سونداي-اق پرەمەر-مينيستر بىرقاتار ينۆەستيتسيالىق جانە ونەركاسىپتىك جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسىمەن تانىستى. الماتى وبلىسىنىڭ اكىمى مارات سۇلتانعازيەۆ وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا وڭىرگە 1,3 ترلن تەڭگە ينۆەستيتسيا تارتىلعانىن, ءبىر جىلداعى ءوسىم 29,4% بولعانىن باياندادى. ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا 72 541 جۇمىس ورنى قۇرىلعان, ونىڭ 58 528-ءى – تۇراقتى جۇمىس ورنى. الماتى وبلىسى ەلىمىزدىڭ نەگىزگى يندۋستريالىق-لوگيستيكالىق ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز ۇستانىمىن دايەكتى تۇردە نىعايتىپ كەلەدى.
ساپار اياسىندا پرەمەر-مينيستر قاراساي اۋدانىنىڭ كوكوزەك اۋىلىنداعى شيكىزاتتىق ەمەس سەكتوردى دامىتۋمەن اينالىساتىن «Imagine Apple Logistics» جشس-نىڭ لوگيستيكالىق ورتالىعىن ارالادى. جوبا قويما, كولىك جانە باسقارۋ ۇدەرىستەرىن بىرىكتىرۋگە, ديستريبۋتسيالىق اعىنداردى شوعىرلاندىرۋعا, سونداي-اق ىشكى جانە ايماقارالىق نارىقتارعا تۇراقتى جەتكىزۋ تىزبەگىن قالىپتاستىرادى. ونىڭ اياسىندا 50 ملرد تەڭگەدەن استام ينۆەستيتسيا تارتۋ مەن 1 مىڭنان استام تۇراقتى جۇمىس ورنىن اشۋ, سونداي-اق ىرگەلەس جول مەن الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاراستىرىلعان. ولجاس بەكتەنوۆ اتالعان لوگيستيكالىق ورتالىقتى كەڭەيتۋگە ءارى دامىتۋعا جاردەمدەسۋدى تاپسىردى. وڭىردە لوگيستيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ناتيجەسىندە كەيىنگى ءۇش جىلدا قويما ءۇي-جايلارىنىڭ جيىنتىق اۋدانى 17,5 ەسەگە, ياعني 8,8 مىڭ شارشى مەتردەن 153,9 مىڭ شارشى مەترگە دەيىن ۇلعايدى.
سونىمەن قاتار ۇكىمەت باسشىسى الماتى وبلىسىندا سالىنعان, ينۆەستيتسيا كولەمى 74 ملرد تەڭگە بولاتىن «KT&G» كومپانياسىنىڭ زاماناۋي زاۋىتىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستى. وتكەن جىل قورىتىندىسىندا كاسىپورىن جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن سالىق تۇسىمدەرىنىڭ شامامەن 4%-ىن قامتاماسىز ەتتى, بۇل ونىڭ وبلىس بيۋدجەتىنىڭ كىرىس بولىگىن قالىپتاستىرۋداعى ەلەۋلى ۇلەسىن كورسەتەدى.
ءوڭىردىڭ نەگىزگى كاسىپورىندارىنىڭ قاتارىندا تاماق ونىمدەرىن وندىرۋدە جۇيە قۇراۋشى بولىپ سانالاتىن «مارەۆەن فۋد تيان-شان» كومپانياسى بار. كاسىپورىننىڭ قازىرگى قۋاتتىلىعى جىلىنا 160 مىڭ توننا دايىن ءونىمدى قۇرايدى, ەكسپورت كولەمى 20 مىڭ توننادان اسادى. جالپى, بىلتىر ءوندىرىستى جاڭعىرتۋعا 35 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيالاندى, 700-گە جۋىق جۇمىس ورنى اشىلدى, بۇل رەتتە قىزمەتكەرلەردىڭ 95%-ى جەرگىلىكتى تۇرعىندار. بيىل كومپانيا جاڭا وندىرىستىك جەلىگە قوسىمشا 4,5 ملرد تەڭگە سالۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇل وندىرىستىك قۋاتتى 170 مىڭ تونناعا دەيىن, ال قىزمەتكەر سانىن 780 ادامعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جالپى, 2030 جىلعا دەيىن «مارەۆەن فۋد تيان-شان» جشس ءوندىرىستى كەڭەيتۋگە تاعى 21 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا سالۋعا نيەتتى. ناتيجەسىندە, 1 مىڭعا دەيىن جۇمىس ورنىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر, بۇل جەرگىلىكتى ەكونوميكانىڭ دامۋىنا ءارى ءوڭىردىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى.
ساپار بارىسىندا اگرووڭدەۋدى دامىتۋعا كوڭىل ءبولىندى. پرەمەر-مينيستر «قاپشاعاي بيداي ونىمدەرى» زاۋىتىنىڭ بازاسىندا اگروونەركاسىپتىك كلاستەردىڭ قىزمەتىمەن تانىستى. زاۋىتتىڭ ءوندىرىستىڭ قۋاتى – 1 ملن توننادان استام, ينۆەستيتسيا كولەمى – 12 ملرد تەڭگە. كاسىپورىن تەك جەرگىلىكتى شيكىزات بازاسىن پايدالانادى ءارى ەكسپورتقا باعدارلانعان. ايتالىق, ءبىر جارىم ايدا شامامەن 110 مىڭ توننا ءونىم ءوندىرىلدى, ونىڭ 98%-ى قحر نارىعىنا, وڭتۇستىك-شىعىس ازيا ەلدەرىنە جەتكىزىلدى. بىلتىر العاش رەت وتاندىق استىق ۆەتنامعا جونەلتىلدى.
جالپى العاندا, ەكسپورتقا باعدارلانعان كاسىپورىنداردىڭ وندىرىستىك قۋاتىن ارتتىرۋ وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ ەكسپورتىن ۇلعايتۋعا ىقپال ەتەدى, تەك وتكەن جىلدىڭ 8 ايىندا ونىڭ كولەمى 618,5 ملن دوللاردى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 28,5%-عا ارتىق, وسىلايشا ەكسپورتتىڭ جالپى كولەمىندەگى وڭدەلگەن تاۋارلاردىڭ ۇلەسى شامامەن 90%-عا جەتىپ وتىر.
ء«بىزدىڭ ماقساتىمىز – قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم شىعارۋ. سوندىقتان كاسىپورىندارعا ءوسۋى ءۇشىن تۇراقتى جانە بولجامدى جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتە وتىرىپ, قايتا وڭدەۋدى, لوگيستيكا مەن ەكسپورتتى دايەكتى تۇردە دامىتۋ ماڭىزدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.
