قازاقستان – قاۋىپسىز مەملەكەتتەر قاتارىندا

ەلىمىزدە تەرروريستىك شا­بۋىل­دار 2016 جىلى ورىن ال­عان. سودان بەرى قاۋىپسىزدىك كۇش­تەرى شامامەن 40 ءتۇرلى شا­بۋىل­دىڭ الدىن الدى. ال بىلتىر الەمدە تەرروريستىك شابۋىلدار 66 ەلدە تىركەلىپ, باتىس ەل­­دەرىندە ولاردىڭ سانى 63 پايىز­عا وسكەن. ۇزاق ۇزىلىستەن كەيىن شۆەتسيا, اۋستراليا, فين­ليان­ديا, نيدەرلاندى, دانيا مەن شۆەيتساريادا شابۋىلدار قايتادان ورىن العان. گەر­ما­نيادا احۋال ءتىپتى ناشار, ماگدەبۋرگتەگى روجدەستۆو بازا­رىن­داعى شابۋىلدان كەيىن بۇل ەل 27-ورىنعا كوتەرىلدى. ويت­كەنى بۇل نەمىس جەرىندەگى ءبىرىنشى كەلەڭسىز جاعداي ەمەس. ماسەلەن, 2016 جىلدىڭ 19 جەل­توق­سانىندا – بەرليندەگى برەيت­شايدپلاتتستاعى روجدەستۆولىق بازاردا لاڭكەس كوپشىلىكتى جۇك كولىگىمەن قاعىپ كەتتى. سالدا­رىنان 12 ادام قازا تاۋىپ, 70-تەن استامى جاراقات الدى. شا­بۋىل­شى يتالياعا قاشىپ كەتكەن, كەيىن ونى پوليتسيا اتىپ ءولتىردى. ءدال وسىنداي وقيعا 2024 جىلى دا قايتالانعان.

GTI مالىمەتتەرىنە سۇيەنسەك, تەرروريزمنەن ەڭ كوپ زارداپ شەككەن بۋركينا-فاسو, پاكىستان مەن سيريا بولدى. يزرايل دە ەڭ قاۋىپتى ون ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. ەۋرازيا ايماعىندا قىرعىزستان مەن تۇرىكمەنستان دا نولدىك بالل جينادى, بۇل ورتالىق ازيا­داعى تەرروريزمنىڭ تومەن دەڭگەيىن كورسەتەدى.

«الەمدە تەرروريزم ماڭىز­دى ماسەلە بولىپ قالا بەرەدى. تەرروريزم وقيعاسى تىركەلگەن ەلدەر سانى 2024 جىلى 58-دەن 66-عا دەيىن تومەندەدى. دەسە دە, ءولىم مەن شابۋىلداردىڭ ازايۋى بايقالعانىمەن, تەرروريزم بەيبىت ەلدەرگە دە تارالىپ كەتتى. تەرروريزم – مەملەكەتتىك, مەملەكەتتىك ەمەس سۋبەكتىنىڭ قورقىنىش, ماجبۇرلەۋ نەمەسە قورقىتۋ ارقىلى ساياسي, ەكو­نوميكالىق, ءدىني نەمەسە الەۋ­مەتتىك ماقساتقا جەتۋ ءۇشىن زاڭ­سىز كۇش پەن زورلىق-زومبى­لىقپەن قورقىتۋى نەمەسە ناقتى قولدانۋى. مۇندا تەرروريزمنىڭ فيزيكالىق ارەكەتى دە, ۇزاق­مەرزىمدى پسيحولوگيالىق اسەرى دە بار», دەلىنگەن ەسەپتە.

سونداي-اق ەكونوميكا جانە بەيبىتشىلىك ينستيتۋتى Global Peace Index – 2025 (جاھاندىق بەيبىتشىلىك يندەكسى) ەسەبىندە ەلىمىز 163 ەلدىڭ ىشىندە 56-ورىندى يەلەنىپ, رەيتينگتىڭ جوعارعى جارتىسىندا ءوز پوزيتسياسىن نىق ۇستاپ كەلەتىنىن ايتادى. بۇل رەيتينگ قوعامدىق قاۋىپسىزدىك پەن قورعالۋ دەڭگەيى, ىشكى جانە حالىقارالىق قاقتى­عىس­تاردىڭ بولۋى, ميليتاري­زاتسيا دارە­جە­سى سەكىلدى 3 توپ بويىنشا 23 كورسەتكىشكە نەگىز­دەلىپ ازىر­لەن­گەن. ءبىزدىڭ ەلىمىز – قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى جوعارى ەلدەردىڭ قاتا­رىندا. ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ ىشىندە دە قازاقستان – ەڭ جوعارى ورىندا.

الەمدەگى ەڭ قاۋىپسىز بەس ەل­دىڭ قاتارىندا يسلانديا, ير­لان­ديا, جاڭا زەلانديا, اۋس­تريا, شۆەيتساريا بار. تومەن­گى بەستىك ەلدەرىنە رەسەي, ۋك­راينا, سۋدان, كونگو دەمو­كرا­تيالىق رەسپۋبليكاسى, يەمەن كىرەدى.

اۆتورلار الەمنىڭ قاۋىپ­سىزدىك دەڭگەيى تومەندەي بەرە­تىنىن, ال ءىرى قاقتىعىستاردى تۋدى­­راتىن فاكتورلار ەڭ جوعا­رى دەڭگەيدە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى كورسەتكىشتەرگە قارا­عان­دا, جاھاندىق جاعداي الاڭدا­تارلىق بولىپ وتىر.