كاسىپورىن باسشىلارىنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, قازىر 31 كەن ورنى بار. بيىلعى 11 ايدا اتالعان كەنىشتەردەن 2 ملن 601 مىڭ توننا مۇناي ءوندىرىلىپتى. وسىلايشا, جەرگىلىكتى مۇنايشىلار جىل باسىندا بەكىتىلگەن جوسپارداعى كورسەتكىشتەن 32 مىڭ توننا ارتىق «قارا التىن» الۋعا قول جەتكىزىپ وتىر.
راس, جەتى قات جەر استىنان مۇناي الۋ وڭاي ەمەس. ونىڭ وزىندىك قيىندىعى بار. ويتكەنى كەن ورىندارىنىڭ تەرەڭىندەگى مۇناي بىرنەشە قاباتتا تۇزىلەدى. كاسىپورىن گەولوگتەرىنىڭ تۇسىندىرۋىنشە, مۇنداي قاباتتار ءتۇرلى كوللەكتوردىڭ گەولوگيالىق-فيزيكالىق جانە مۇنايدىڭ فيزيكالىق-حيميالىق كاسيەتىمەن سيپاتتالادى. ونىڭ ۇستىنە كەنىشتەردىڭ باسىم بولىگى يگەرۋدىڭ سوڭعى ساتىسىندا تۇرعاندىقتان, كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتى ءوندىرۋ قيىنداي تۇسەدى. قازىر وسىنداي كەن ورىندارىنىڭ سانى ارتقان.
بىراق مۇنايشىلارعا ءبارىبىر مۇناي ءوندىرۋ قاجەت. سول سەبەپتەن كەيىنگى جىلدارى مۇناي ءوندىرۋ كورسەتكىشىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن كەشەندى ءىس-شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ قولعا الىنىپتى. وسى ورايدا جاڭا ۇڭعىمالار بۇرعىلاندى. مۇناي بەرىپ تۇرعان ۇڭعىمالارعا كۇردەلى جانە جاي جوندەۋ جۇرگىزىلەدى. مۇناي الۋ كوەففيتسيەنتىن ارتتىرۋ ءۇشىن ەلىمىزدەگى جەتەكشى عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىمەن بىرگە جاڭا تەحنولوگيالار ەنگىزىلە باستادى. وسىنداي ءادىستىڭ ناتيجەسىندە ۇڭعىمالاردى جوندەۋارالىق كەزەڭ ۇزارتىلدى.
وتاندىق كومپانيا كەيىنگى جىلدارى بىرنەشە ينۆەستيتسيالىق ءىرى جوبانى قولعا الدى. سونىڭ ءبىرى – 2017 جىلى ماۋسىمدا پرورۆا كەن الاڭدارى توبىندا ىلەسپە گازدى كۇكىرتتەن تازارتاتىن قوندىرعى. ءبىرىنشى كەزەڭدە ىسكە قوسىلعان بۇل قوندىرعى جىلىنا 150 ملن تەكشە مەتر ىلەسپە گازدى تازارتادى. وڭدەلگەن گازدىڭ 90 ملن تەكشە مەترى قۇبىرمەن جونەلتىلەدى. ال 35 ملن تەكشە مەتر گازدى كەن الاڭدارىنداعى وندىرىستىك قاجەتتىلىك ءۇشىن پايدالانادى. مۇندا ىلەسپە گازدەن جىلىنا 2700 توننا تۇيىرشىكتەلگەن كۇكىرت شىعارىلادى.
جەرگىلىكتى مۇنايشىلار جىلىوي اۋدانىندا باتىس قاراسور دەگەن جاڭا كەن ورنىن ىسكە قوستى. جەر استىنداعى شيكىزاتتىڭ قورى – 2 ملن توننا. «قازمۇنايگاز» اق باسقارما توراعاسى اسحات حاسەنوۆتىڭ مالىمەتىنشە, بۇل كەنىشتى ىسكە قوسۋ بايىرعى كاسىپورىننىڭ 2026 جىلى مۇناي ءوندىرۋ كولەمىن قوسىمشا 70 مىڭ تونناعا ۇلعايتادى.
ال يساتاي اۋدانىنداعى وڭتۇستىك-شىعىس نوۆوبوگات كەن ورنىندا گازدى كەشەندى دايىنداۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. كەلەسى جىلى ىسكە قوسىلاتىن جوبا ىشكى نارىققا تاۋارلىق جانە سۇيىتىلعان كومىرسۋتەك گازىنىڭ قوسىمشا كولەمىن قامتاماسىز ەتەدى. بۇل كەن ورنىنان وندىرىلەتىن مۇناي كولەمىن جىلىنا 20 مىڭ توننادان 110 مىڭ تونناعا دەيىن ۇلعايتۋعا جول اشادى.
«كاسىپورىندا رەسۋرستىق بازانى تولىقتىرۋ, مۇناي ءوندىرۋ دەڭگەيىن ساقتاۋ ماقساتىندا قولدانىستاعى كەن ورىنداردا قوسىمشا بارلاۋ ءىس-شارالارى ءجۇرىپ جاتىر. سونىڭ ناتيجەسىندە بيىل وندىرىلەتىن قوردىڭ ءوسىمى 2,7 ملن توننانى قۇرادى. جەر قويناۋىن گەولوگيالىق زەرتتەۋ اياسىندا بولاشاقتاعى پەرسپەكتيۆانى باعالاۋ ءۇشىن بىرقاتار ۋچاسكە قاراستىرىلدى. رەنتابەلدىگى تومەن كەن ورىنداردىڭ ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرىن جاقسارتۋ ءۇشىن اعىمداعى شىعىنداردى وڭتايلاندىرۋ, وپەراتسيالىق تيىمدىلىكتى ارتتىرۋ جۇمىسى قولعا الىندى. وسىنداي ءىس-شارالار الداعى 5 جىلدا مۇناي ءوندىرۋدى 200 مىڭ تونناعا, ال تاۋارلىق گازدى وتكىزۋدى جىل سايىن 700 ملن تەكشە مەترگە ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى ا.حاسەنوۆ.
كاسىپورىننىڭ جىل سايىن مول مۇناي وندىرۋىنە ءار مۇنايشى ۇلەس قوسىپ ءجۇر. سولاردىڭ قاتارىندا مۇناي-گاز ءوندىرۋ وپەراتورى ەرلان تاجىعۇلوۆ تا بار. ول ەڭبەك جولىن 1996 جىلى «قاينارمۇنايگاز» باسقارماسىندا باستاعان.
«سودان بەرى اتالعان باسقارماداعى بىرنەشە كەن ورنىندا جۇمىس ىستەدىم. 2001 جىلى ب.جولامانوۆ كەن ورنىندا, 2005 جىلى كەنباي كەن الاڭىندا قابات قىسىمىن ساقتاۋ وپەراتورى بولعان ەدىم. ال 2006 جىلدان بەرى ءۋاز جانە قوندىباي كەن الاڭدارىندا مۇناي-گاز ءوندىرۋ وپەراتورى مىندەتىن اتقارىپ كەلەمىن. ءۋاز كەن ورنىنا العاش كەلگەنىمدە, مۇندا ءتورت ۇڭعىما عانا مۇناي بەرىپ تۇردى. قازىر سونداي ۇڭعىمانىڭ سانى 77-گە جەتتى. كۇن سايىن ۇڭعىمالاردىڭ, توپتىق ولشەۋ قۇرالدارىنىڭ جۇمىسىن تەكسەرەمىن», دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, قىزىلقوعا اۋدانىنداعى ءۋاز كەن ورنىندا 2016 جىلى «ينتەللەكتۋالدى كەن ورنى» جوباسى ىسكە قوسىلعان. مۇنايشىلارعا ينتەللەكتۋالدى كەن ورنىنان باسقارۋ پۋلتىنە ۇڭعىمالار مەن مۇناي ءوندىرۋ جونىندەگى اقپاراتتى جەدەل جىبەرۋ ءۇشىن پلانشەت بەرىلگەن.
«بىرىنشىدەن, ينتەللەكتۋالدى كەن ورنىنداعى ءار ۇڭعىمانىڭ دەرەگى ۇزدىكسىز وڭدەلەدى. ەكىنشىدەن, جەدەل باقىلاۋ جۇرگىزىلەدى. ۇشىنشىدەن, شۇعىل شەشىمدەر قابىلداۋ ءۇشىن اقپاراتتارعا مونيتورينگ جاسالادى», دەيدى ە.تاجىعۇلوۆ.
ءوندىرىس ءورىسىن وركەندەتكەن «ەمبىمۇنايگاز» اق گەولوگتەرى دەرەكتەردى تىركەيتىن يننوۆاتسيالىق سىمسىز جۇيەنى قولدانا باستادى. گەولوگيا جانە بارلاۋ دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ايبىن رامازاننىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, يساتاي اۋدانىنداعى گران كەن ورنىندا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان STRYDE جۇيەسىندە الەمدەگى ەڭ ىقشام ءارى وتە جەڭىل اۆتونومدى قابىلداعىشتار بار. قۇرىلعىنىڭ سالماعى – 150 گرامم.
«بۇل قابىلداعىشتار اۋا رايىنىڭ كەز كەلگەن قۇبىلىسىنا, ءتىپتى ەكسترەمالدى تەمپەراتۋراعا دا شىدايدى. ونى 28 تاۋلىك بويى قۋاتتاماي, قولدانا بەرۋگە بولادى. دەرەكتەردى ۇزدىكسىز تىركەيدى. جان-جاقتى تالدانعان, ساپالى اقپارات الۋعا ءتورت ساعات قانا كەرەك. ەڭ باستىسى, سەيسميكالىق بارلاۋ دەرەگىن جيناۋ مەن وڭدەۋگە ەنگىزۋدىڭ جەدەلدىگىن ايتارلىقتاي ارتتىرادى. ءبىر مامان وزىمەن بىرگە 90 قابىلداعىشتى الىپ ءجۇرىپ, قوندىرا الادى. اتالعان جۇيە جوعارى تىعىزدىقتاعى باقىلاۋ جەلىسىن ورنالاستىرۋدى جەڭىلدەتەدى», دەيدى ا.رامازان.
ونىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, بيىل بۇل جوبانىڭ دالا جۇمىستارىن اتقارۋعا 18 ادام تارتىلىپتى. بۇل كابىلدى جۇيەمەن سالىستىرعاندا 4-5 ەسەگە كەم. ال تيىمدىلىك 4 ەسەگە ارتادى. سونداي-اق تەحنيكالاردى قولدانۋ بۇرىنعىدان – 80, دالا جۇمىسىن اتقارۋ ۋاقىتى ورتا ەسەپپەن 30 پايىزعا قىسقارادى.
«كاسىپورىن تاراپىنان اتالعان جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن قارجى بولىنگەن جوق. بۇل – يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيا. سوندىقتان جوبا «سامعاۋ» عىلىمي-تەحنولوگيالىق باستامالار ورتالىعىنان عىلىمي-تەحنيكالىق جوبالارعا ارنالعان قارجىسى ەسەبىنەن جۇرگىزىلىپ جاتىر. وعان شامامەن 200 ملن تەڭگە بولىنگەن», دەيدى ا.رامازان.
اتىراۋ وبلىسى
