سالاماتتى قوعام قۇرۋدىڭ ءتۇپ نەگىزى

بريفينگ بارىسىندا ءمامس جۇيەسىن قارجىلاندىرۋداعى جاڭا­­شىلدىقتار, مەديتسينالىق قىزمەت پاكەتتەرىندەگى وزگەرىستەر, سونداي-اق بۇل وزگەرىستەردىڭ پا­تسيەنت­تەر مەن مەديتسينا ۇيىم­دارىنا ىقپالى تۋرالى كەڭى­نەن ءسوز بولدى. جاڭا جىلدان كۇ­شىنە ەنەتىن وزگەرىستەردىڭ باس­تى ماقساتى – دياگنوستيكا سالاسىندا مەملەكەتتىك كەپىلدىكتەردى كەڭەيتۋ, حالىقتى مەديتسينالىق ساقتاندىرۋمەن قامتۋدى ارتتىرۋ, جۇيەنىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىن كۇشەيتۋ. وسىنداي قاداۋ-قاداۋ ماسەلەلەر تۋرالى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى ءاليا رۇستەموۆا تاراتىپ ايتىپ بەردى.

2026 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ ەلىمىزدە بىرىڭعاي مەديتسينالىق كومەك پاكەتىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزۋ باستالادى. وزگەرىستەر 2025 جىلعى 14 شىلدەدە مەملەكەت باسشىسى قول قويعان زاڭعا سايكەس جۇزەگە اسىرىلادى.

ۆيتسە-مينيستر اتاپ وتكەندەي, بىرىڭعاي مەديتسينالىق كومەك پاكەتىن قالىپتاستىرۋ 2024 جىلعى 2 قىركۇيەكتەگى پرەزيدەنت جول­داۋىن­دا ايتىلعان تاپسىرماعا سايكەس, ۇزدىك حالىقارالىق تاجىري­بە­لەرگە نەگىزدەلگەن. بۇل پاكەتتەر اراسىنداعى قايتالانۋدى جويۋعا, تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى (تمككك) مەن ءمامس اراسىن ناقتى بولۋگە, پاتسيەنتتەر مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنە مەديتسينالىق قىزمەتتەردىڭ ءتىزىمىن ايقىن ءارى اشىق ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

وسىنداي ورنىقتى شارالار­دىڭ ارقاسىندا قىزمەتتەردىڭ قايتا­لانۋى جويىلادى, اۋرۋلاردىڭ ەرتە الدىن الۋ شارالارىنىڭ قول­­جەتىمدىلىگى ارتادى, جۇيە تو­لىق­قاندى مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ مودەلىنە جاقىنداي تۇسە­دى. بىرىڭعاي مەديتسينالىق كومەك پاكەتى اياسىندا ءمامس جۇيە­سىن­دەگى مارتەبەسىنە قاراماستان, ونكو­لو­گيالىق اۋرۋلاردى, ارتەريال­­دى گيپەرتەنزيانى, يشە­ميا­لىق جۇرەك اۋرۋىن, گلاۋكوما, قانت ديابەتىن ەرتە انىقتاۋعا ار­نالعان سكرينينگتەر بارلىق ازاماتتارعا قولجەتىمدى بولادى. تمككك پاكەتى شەڭبەرىندە ونكوسكرينينگتەردىڭ قولجەتىمدى بولۋى قاتەرلى ىستىك­تەر­دى ەرتە ساتىسىندا انىقتاپ, ەمدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جۇرەك-قان تامىرلارى اۋرۋ­لارىن, گلاۋكوما, قانت ديابەتىن ۋاقتىلى انىقتاۋ اسقىنۋلاردىڭ الدىن الۋعا, مۇگە­دەكتىك دەڭگەيىن تومەندەتۋگە جاعداي جاسايدى.

جاڭا جىلدان تمككك شەڭبە­رىن­دە 11 الەۋمەتتىك ماڭىزدى اۋرۋ­لاردى, سونىڭ ىشىندە تۋبەركۋلەز, سو­زىلمالى ۆيرۋس گەپاتيتتەرى مەن باۋىر تسيرروزى, پسيحيكالىق, مىنەز-ق ۇلىق بۇزىلىستارى, قاتەرلى ىستىكتەردىڭ ەرتە ساتىسى, وتكىر ميوكارد ينفاركتىسى (العاشقى 6 اي), سيرەك كەزدەسەتىن اۋرۋلار, ەپيلەپسيا, ينسۋلت, باسقا دا اۋىر جاعدايلاردى دياگنوستيكالاۋ قولجەتىمدى بولادى. قازىردە تمككك شەڭبەرىندە تەك تۋبەركۋلەز, ايتۆ-ينفەكتسياسىن ديا­گ­نوستيكالاۋ جۇرگىزىلسە, باسقا الەۋمەتتىك ماڭىزدى اۋرۋلاردى دياگنوستيكالاۋ ءمامس جۇيەسىندە جۇزەگە اسىرىلادى. وسىلايشا, ساق­تاندىرىلماعان ازاماتتار با­زالىق مەديتسينالىق كومەك پا­كەتىنە قول جەتكىزە الادى. سونداي-اق جاڭا جىلدان قازىرگى 13 الەۋ­مەتتىك ماڭىزدى اۋرۋلاردىڭ تىزىمىنەن ءتورت اۋرۋ – قانت ديابەتى, بالالار تسەرەبرالدى سال اۋرۋى, قوسىلىستىق تىندەردىڭ جۇيەلىك زاقىمدانۋى, رەۆماتيزم ءمامس جۇيەسىنە كوشەدى. بۇل اۋرۋلار ديناميكالىق باقىلاۋعا الىناتىن جاعدايلار تىزىمىنە ەنگىزىلەدى, سونىمەن قاتار مەديتسينالىق كومەك تولىق كولەمدە ءمامس شەڭبەرىندە كورسەتىلەدى.

ءمامس جۇيەسىنىڭ قار­جى­لىق تۇراقتىلىعىن نىعاي­تۋ ماق­ساتىندا جارنالار مەن اۋدا­­­رىم­داردى ەسەپتەۋ بازا­سى­نىڭ جوعارعى شەگى ارتتىرىلادى. قىز­مەتكەرلەرگە 20 ايلىق ەسەپ­­تىك كورسەتكىش (اەك), جۇ­مىس بەرۋ­شىلەرگە 40 اەك كولە­مىن­دە بەلگىلەنەدى. قازىردە اۋدا­رىم­دار­دىڭ ەڭ جوعارى مول­شەرى 25 500 تەڭگەنى, 10 ەڭ تومەنگى جالاقى مولشەرىندەگى شەكتى تابىستىڭ 3%-ىن قۇرايدى. 2025 جىلى جارنانىڭ ەڭ جوعارى مولشەرى 17 000 تەڭگە (10 ەتج-نىڭ 2%-ى) بولدى. ەندى جۇمىس بەرۋشىلەر جارنالاردى 40 ەتج-دان اسپايتىن تابىستان, قىزمەتكەرلەر 20 ەتج-عا دەيىنگى تابىستان تولەيتىن بولادى. بۇعان دەيىن اي­لىق تابىسى 850 مىڭ تەڭگەدەن اسا­تىن قىزمەتكەرلەر (1–2 ملن تەڭ­گە جانە ودان جوعارى تابىس الاتىندار) 17 000 تەڭگەدەن ارتىق جارنا تولەمەيتىن. سەبەبى ەسەپتەۋ بازاسىنا شەكتەۋ قولدانىلاتىن. بۇل بەلگىلەنگەن مولشەرلەمەگە پروپورتسيونالدى تۇردە از بولىپ, ايلىعى 850 مىڭ تەڭگەدەن تومەن, جالاقىسىنىڭ ءدال 2%-ىن تولەيتىن قىزمەتكەرلەرگە قاتىستى ادىلەتسىز ەدى. وزگەرىستەردەن كەيىن قىزمەتكەردىڭ ەڭ جوعارى جارناسى – 34 000 تەڭگە (1,7 ملن تەڭگەنىڭ, ياعني 20 ەتج-نىڭ 2%-ى), جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەڭ جوعارى اۋدارىمى – 102 000 تەڭگە (3,4 ملن تەڭگەنىڭ, ياعني 40 ەتج-نىڭ 3%-ى) بولادى.

– سونىمەن بىرگە قىزمەتكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جارنا مولشەرلەمەلەرى وزگەرمەيدى, تەك جارنالاردى ەسەپتەيتىن تابىستىڭ جوعارعى شەگى وسەدى. جاڭا مودەل جۇيەنىڭ ادىلدىگىن ارتتىرادى, ءمامس جۇيەسىنە قوسىمشا قارجى ءتۇسىمىن قامتاماسىز ەتەدى. ايتالىق, بۇگىنگى كۇنى جوعارى تابىستى ادامدار جارنانى سالىستىرمالى تۇردە از تولەيدى. جالپى, وزگەرىستەر شەكتەۋلى توپتى قامتيدى. جارنالاردى ارتتىرۋ شامامەن 3,4 ملن تەڭ­گە­دەن جوعارى تابىسى بار 20 مىڭ قىزمەتكەرگە عانا قاتىستى, بۇل ەلدەگى بارلىق جالدامالى قىز­مەت­كەرلەردىڭ 0,3%-ىن قۇ­راي­دى. قىزمەتكەرلەردىڭ 91%-ى ءۇشىن جاعداي وزگەرىسسىز قالادى, – دەدى ءا. رۇستەموۆا.

جاڭا جىلدان ءمامس جۇيەسى جەر­گىلىكتى بيۋدجەت ەسەبىنەن الەۋ­مەتتىك جاعدايى داعدارىستىق نە­مەسە شۇعىل دەڭگەيدەگى (د, ە ساناتتارى) شامامەن 1 ملن ازا­ماتتى قوسىمشا قامتيدى. بۇل تۇر­عىنداردىڭ تاعى 5%-ىنا جوس­پارلى مەديتسينالىق كومەككە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن بەرەدى. بۇرىندا جازىلعانداي, بۇل سانات­تاعى ازاماتتاردىڭ جارنا­لارى مەدي­تسينالىق كومەككە جۇگىنۋ فاك­تىسىنە سايكەس جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندار تاراپىنان تولەنەدى. سونداي-اق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر رەسمي تىركەلگەن جۇمىسسىزدارعا جارنالار تولەۋگە جاۋاپتى بولادى. قا­زىردە جۇمىسسىزداردىڭ جارنا­لا­رىن مەملەكەت رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتەن تولەيدى.

الەۋمەتتىك وسال ساناتتاعى تۇر­عىن­دار ءۇشىن مەملەكەت تولەيتىن جارنالاردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن 2027 جىلى 2,2%-دان باستاپ, 2037 جىلعا قاراي 4,7%-عا دەيىن ارتتىرۋ كوزدەلگەن. بۇگىندە مەملەكەت جارنالارىنىڭ مولشەرلەمەسى ەسەپتەۋ نىسانىنىڭ 2%-ىن قۇ­رايدى, بۇل مولشەرلەمە 2026 جىلى دا ساقتالادى. ايتا كەتەرلىگى, بۇل وزگەرىس جەڭىلدىك ساناتىنداعى ازاماتتارعا اسەر ەتپەيدى. ولار بۇرىنعىداي اۆتوماتتى تۇردە ساق­تان­دىرىلعان بولىپ قالا بەرە­دى, سەبەبى جارنالاردى مەملەكەت تولەيدى.

كەلەر جىلدان باستاپ ءمامس جارنالارىن وزدىگىنەن ۇزدىكسىز بەس جىل تولەگەن ازاماتتاردىڭ تولەمدەرى ءتۇرلى سەبەپپەن, ۋاقىت­شا توقتاعان جاعدايدا ساق­تان­دىرىلعان مارتەبەنى ساقتاۋ جونىندەگى جەڭىلدىك مەرزىمى التى ايعا ۇزارتىلادى. بۇرىن مەرزىمى ءۇش اي بولاتىن. بۇل شارا حالىق­­­تىڭ ءمامس جۇيەسىمەن بارىنشا قامتىلۋىن, ۋاقىتشا قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولعان ازا­مات­­تار­دى قولداۋدى كوز­دەيدى. ايتا كەتكەن ءجون, كەيىن ساقتان­دى­رىل­­عان مارتەبەسىنەن ايرىلماۋ ءۇشىن تولەم­دەردى وتكىزىپ العان كەزەڭ­دەر­گە تيەسىلى جارنالاردى تولەۋ كەرەك بولادى.

قازىردە ءمامس جۇيەسىندە 16,9 ملن ادام ساقتاندىرىلعان, بۇل ەل حالقىنىڭ 82,6%-ى. ولاردىڭ ىشىندە شامامەن 12 ملن ادام مەملەكەت تاراپىنان تولەنەتىن جەڭىلدىك ساناتتارىنا جاتادى. شامامەن 3,4 ملن ادام ءمامس جۇيەسىنەن تىس قالىپ وتىر. بۇل رەتتە جۇمىسقا قابىلەتتى ازاماتتار ايىنا 4 250 تەڭگە نەمەسە جىلىنا 51 000 تەڭگە تولەپ, ءمامس شەڭ­بە­رىن­دە ۇسىنىلاتىن مەديتسي­نا­لىق قىزمەت كولەمىنە قول جەتكىزە الادى.

– بارلىق كوزدەلگەن وزگەرىستى جۇزەگە اسىرۋ ءادىل مەديتسينالىق كومەككە قول جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنىڭ پروفيلاكتيكالىق باعىتتىلىعىن كۇشەيتىپ, مىندەتتى الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ مودە­لىنىڭ تۇراقتىلىعىن ارتتىرادى, – دەپ تۇيىندەدى دەنساۋلىق ساقتاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى.

قورىتا كەلگەندە, ءمامس – دەنى ساۋ قوعام قۇرۋدىڭ ءتۇپ نەگىزى. بۇل جۇيە ارقىلى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋدى قارجىلاندىرۋ تۇراق­تانادى. باسەكەلەستىك كۇشە­يىپ, ەمحانالار ساپالى قىزمەت كورسەتۋگە مۇددەلى بولادى. سكري­نينگتەر مەن الدىن الا تەكسەرۋلەر جۇيەلى جۇرگىزىلەدى, بۇل اۋىر جاعدايلاردىڭ الدىن الۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. الەۋمەتتىك ادىلەت­تىلىككە قول جەتكىزىلىپ, ازامات­تار­دىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگى ارتادى. جۇيەگە اركىم قاتىسا وتىرىپ, بۇكىل قوعام­نىڭ دەنساۋلىعىن جاقسارتۋعا ۇلەس قوسادى. قىزمەتتىڭ اشىقتىعى مەن ناتيجەلىلىگى حالىقتىڭ دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرىنە دەگەن سەنىمىن كۇشەيتەدى.