كوللاجدى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
«ادالدىققا ۇندەۋ – مەملەكەتتىڭ دامۋى مەن ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارعا سەنىمىن ارتتىراتىن شەشۋشى تەتىك. سىبايلاس جەمقورلىق قوعام سەنىمىن السىرەتەدى, ەكونوميكانىڭ دامۋىن تەجەپ, مەملەكەتتىك رەسۋرستى ءادىل بولۋگە كەسىرىن تيگىزەدى. ءبىز قۇقىقبۇزۋشىلىققا قارسى جۇمىس ىستەپ قانا قويماي, سىبايلاس جەمقورلىققا كوز جۇمىپ قاراۋعا بولمايتىن مادەنيەت قالىپتاستىرۋدى كوزدەيمىز», دەيدى شىناراي ءالىمحان.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, جەمقورلىققا قارسى ءبىلىم بەرۋ نەگىزگى باسىمدىققا اينالىپ, بۇل باعىتتاعى جۇمىس وقۋشىلار, ستۋدەنتتەر جانە مەملەكەتتىك قىزمەت سالاسىن قامتىپ وتىر. وسى ورايدا مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا زاڭدى قۇرمەتتەۋ, ادالدىق پەن جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋعا باعىتتالعان «ادال ۇرپاق», «ادال ءبىلىم», «سانالى ۇرپاق» جوبالارى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. سونىمەن قاتار ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلار سىبايلاس جەمقورلىققا باستايتىن تاۋەكەلدەردى ايقىنداۋعا ارنالعان ينتەراكتيۆتى ترەنينگتەر مەن پراكتيكالىق ساباقتارعا قاتىسادى.
ەكىنشى ماڭىزدى باعىت – مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ەتيكالىق نورمالارىن نىعايتۋ. ادەپ كودەكسى مەملەكەتتىك قىزمەتكەردىڭ ازاماتتارمەن, ارىپتەستەرمەن قارىم-قاتىناسى مەن شەشىم قابىلداۋ كەزىندەگى ارەكەتىن رەتتەيتىن كۇندەلىكتى ومىردە قولداناتىن قۇرال ەكەنى بەلگىلى. اسىرەسە كەيىنگى وقيعالار مۇددەلەر قاقتىعىسىنا جول بەرمەۋ, ۇدەرىستەردىڭ اشىقتىعى مەن قىزمەتتىك قارىم-قاتىناس مادەنيەتىن دامىتۋ جاعىنا دا ەرەكشە نازار اۋدارۋ قاجەتتىگىن كورسەتىپ بەردى.
«سىبايلاس جەمقورلىق – سىيلىق الۋعا قۇمارلىق, قىزمەتتىك وكىلەتتىگىن جەكە ماقساتقا پايدالانۋ سياقتى كۇندەلىكتى ومىردەگى ۇساق قۇقىقبۇزۋشىلىقتان باستالادى. ءاربىر قىزمەتكەر مۇنداي ارەكەتتەرى ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلاتىنىن تۇسىنۋگە ءتيىس», دەيدى ش.ءالىمحان.
ءار قىزمەتكەردىڭ جەكە جاۋاپكەرشىلىگى ارتىپ, مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باسشىلارىنا قويىلاتىن تالاپ كۇشەيە تۇسپەك. بۇل قادامدار مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر اراسىندا ادالدىق مادەنيەتىن دامىتۋدى, ەتيكالىق نورمالار مەن جەمقورلىق جونىندە ءبىلىمىن ارتتىرۋدى, باسشىلاردىڭ ۇجىم الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن كۇشەيتۋدى, مەملەكەتتىك ورگاندارعا اشىق ءارى تۇسىنىكتى رەگلامەنت ەنگىزۋدى قاراستىرادى.
ال ەتيكالىق كودەكستىڭ رولىنە كەلەتىن بولساق, الماتى قالاسى اكىمى اپپاراتىنىڭ ەتيكا جونىندەگى ۋاكىلى ماماي احەتوۆ مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەردىڭ ەتيكالىق كودەكسى – مەملەكەتتىك اپپارات قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مىنەز-قۇلقىن, ولاردىڭ ەلمەن, ارىپتەستەرىمەن قارىم-قاتىناسىن, زاڭدىلىقتى ساقتاۋ تالاپتارىن ايقىندايتىن نەگىزگى قۇجات ەكەنىن ەسكە سالدى.
ەتيكا جونىندەگى ۋاكىلدەر ينستيتۋتى 2015 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلەدى. قازىر الماتىدا 9 ۋاكىل قىزمەت اتقارسا, ونىڭ بىرەۋى – شتاتتىق نەگىزدە, 8 ۋاكىلگە قوسىمشا مىندەتتەمە جۇكتەلگەن. ولار قاجەت جاعدايدا ەلگە كەڭەس بەرىپ, زاڭسىزدىقتاردىڭ الدىن الىپ, زاڭناما نورمالارىن ءتۇسىندىرىپ, ۇجىمدارداعى مورالدىق-پسيحولوگيالىق احۋالدى قولداۋعا ءتيىس.
بيىل ادەپ ۋاكىلدەرى قالالىق باسقارمالار مەن اۋداندىق اكىمدىكتەردە شامامەن 400 ءدارىس پەن سەمينار وتكىزىپ, مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەر مەن ازاماتتارعا 700-دەن اسا كەڭەس بەرگەن. قالا مەن اۋدان اكىمدىكتەرىندە 396 جەكە قابىلداۋ وتكىزگەن. بۇل ءىس-شارالاردىڭ باسىم بولىگىن الماتى قالالىق مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى دەپارتامەنتىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىرىلعان.
وسى ورايدا م.احەتوۆ قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىك قارجىلىق تاپشىلىقتارعا, سىبايلاس جەمقورلىققا اپارۋى مۇمكىن ەكەنىنە توقتالا كەلە: «قۇمار ويىندارعا تاۋەلدىلىك قىزمەتكەردى زاڭسىز ارەكەتكە يتەرمەلەۋى مۇمكىن, سوندىقتان ونىڭ الدىن الۋدى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ وتىرۋىمىز كەرەك», دەدى.
سونداي-اق ەتيكا جونىندەگى ۋاكىل مەملەكەتتىك قىزمەتتە زايىرلىلىق قاعيداتىن ساقتاۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ ءوتتى. مەملەكەتتىك قىزمەتشىلەرگە ءدىني توپتاردىڭ سويىلىن سوعۋعا, ءدىني ۇگىت جۇرگىزۋگە نەمەسە جۇمىس ورنىن ءدىني ماتەريالداردى تاراتۋ ءۇشىن پايدالانۋعا تىيىم سالىنعان. م.احەتوۆ بۇلدىرگى اعىمداردىڭ ىقپالىن تەجەۋ ماقساتىندا اقپاراتتىق-ءتۇسىندىرۋ تۇرعىسىنداعى كەزدەسۋلەر, قاۋىپ-قاتەردى باقىلاۋ, ءدىن ىستەرى باسقارماسى ماماندارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءدىني ساۋاتتى ارتتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىنىن اتاپ ءوتتى.
سپيكەردىڭ سوزىنە سەنسەك, مەملەكەتتىك قىزمەت مەريتوكراتيا, اشىق باسەكە مەن تيىمدىلىكتى وبەكتيۆتى باعالاۋ قاعيداتىنا ساي دامىپ جاتىر. وسى ماسەلەدە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ ازاماتتار مەن قىزمەتكەرلەر اراسىنداعى تىكەلەي بايلانىستى ازايتىپ, سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسەدى. دەگەنمەن باسقارۋ مادەنيەتى, باسشىلاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى مەن ەتيكالىق نورمالاردى ساقتاۋ ماڭىزدى باعىت بولىپ قالا بەرمەك.
الماتى
