فوتو: gov.kz (اشىق دەرەكوز)
ەكونوميكالىق ساياسات نىعايىپ, باعا ءوستى
2025 جىلى قازاقستاندا ەكونوميكالىق ساياساتتىڭ قاتاڭداۋى حالىق ەڭ قاتتى سەزىنگەن ۇردىستەردىڭ ءبىرى بولدى. كوممۋنالدىق تاريفتەردىڭ قىمباتتاۋى – ەلەكتر ەنەرگياسى, جىلۋ, سۋ باعاسى كوپتەگەن وڭىردە ءوستى. جانار-جاعارماي نارىعىنداعى وزگەرىستەر – اكتسيزدەر مەن رەتتەۋ ساياساتى باعاعا اسەر ەتتى. اتالعان جايتتار حالىققا اسەر ەتىپ, ورتا جانە تومەن تابىستى وتباسىلاردىڭ ناقتى كىرىسى ازايدى. كوپ ادام نەسيە مەن ءبولىپ تولەۋگە ءجيى جۇگىندى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە ء«ومىر ءسۇرۋ قىمباتتادى» دەگەن شاعىمدار كوبەيدى. ساراپشىلار رەفورمالار قاجەت ەكەنىن مويىنداعانىمەن, جۇكتىڭ نەگىزگى بولىگى قاراپايىم حالىققا ءتۇستى دەگەن سىن ءجيى ايتىلدى.
سالىق جانە بيۋدجەت رەفورمالارى
سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ كۇشەيدى. ياعني, كىرىستەردى باقىلاۋ, تسيفرلىق ەسەپتىلىك, كاسسالىق ءتارتىپ قاتاڭداپ, بيزنەسكە قويىلاتىن تالاپتار ارتتى. ۇكىمەت سالىقتان جالتارۋمەن كۇرەستى باستى ماقساتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە جاريالادى. شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى سالىق جۇكتەمەسىنىڭ ارتقانىن, ەسەپتىلىكتىڭ كۇردەلەنگەنىن ايتتى. كەيبىر كاسىپكەرلەر كولەڭكەگە قايتا كەتۋ قاۋپى بارىن ەسكەرتتى.
جاڭا سالىق رەجيمى بيزنەسكە قانداي مۇمكىندىكتەر سىيلايدى؟
قوعامدىق پىكىر بويىنشا ءبىر توپ رەفورمالاردى قاجەتتى ءارى كەشىكتىرىلگەن قادام دەپ باعالاسا, ەكىنشى ءبىر توپ ونى ەكونوميكانى تۇنشىقتىراتىن شارا دەپ سىنادى. اسىرەسە, وڭىرلەردەگى شاعىن كاسىپ يەلەرى بۇل وزگەرىستەردى اۋىر قابىلدادى.
ناتيجەسىندە 2025 جىلى سالىق جانە بيۋدجەت رەفورمالارى مەملەكەت پەن بيزنەس اراسىنداعى سەنىم ماسەلەسىن كۇن تارتىبىنە قايتادان شىعاردى.
تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا سۇرانىس ارتتى
2025 جىلى تۇرعىن ءۇي ماسەلەسى قازاقستاندا ەڭ وزەكتى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولدى. «وتباسى بانك», «ناۋرىز», «7-20-25» جانە باسقا مەملەكەتتىك يپوتەكالىق باعدارلامالارعا وتىنىشتەر سانى كۇرت ءوستى. ءسويتىپ, ورتا جانە تومەن تابىستى ازاماتتار ءۇشىن مەملەكەتتىك باعدارلامالار باستى تۇرعىن ءۇي الۋ مۇمكىندىگىنە اينالدى. ەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق پەن ينفلياتسيا تۇرعىنداردى ۇيگە تەزىرەك يە بولۋعا يتەرمەلەدى.
ۇكىمەت تاراپىنان ىرىكتەۋ پروتسەسى قاتاڭداتىلىپ, ءوتىنىش بەرۋشىلەردىڭ تابىس دەڭگەيى, وتباسى مۇشەلەرىنىڭ سانى جانە باسقا الەۋمەتتىك كورسەتكىشتەرى ەسكەرىلدى. باعدارلامالار اياسىندا جاڭا تۇرعىن ۇيلەردىڭ قۇرىلىسىن جەدەلدەتۋ ءۇشىن قوسىمشا قاراجات ءبولىندى.الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ارنايى جەڭىلدىكتەر مەن سۋبسيديالار ۇسىنىلدى.
وتباسى بانكتىڭ وزىق تاجىريبەسى
حالىق اراسىندا تۇرعىن ۇيگە قول جەتكىزۋ قيىن بولدى دەگەن سىن پايدا بولدى (اسىرەسە ۇلكەن قالالاردا). ساراپشىلار باعدارلامالاردى «قالا جانە اۋىلدىق جەرلەر اراسىنداعى تەڭگەرىم ءۇشىن ماڭىزدى قۇرال» دەپ باعالادى.
2025 جىلى تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارى ەلدىڭ الەۋمەتتىك ومىرىندە باستى ءرول اتقارىپ, الەۋمەتتىك تۇراقتىلىق پەن تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسىن ارتتىرۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى بولدى.
ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزگەرىستەر
2025 جىلى ماڭىزدى رەفورمالار مەن جاڭالىقتار بولدى. مەكتەپ باعدارلامالارى جاڭارىپ, پاندەردىڭ مازمۇنى زاماناۋي تالاپتارعا بەيىمدەلدى. STEAM باعىتىنداعى جوبالار مەن تسيفرلىق ساۋاتتىلىققا باسىمدىق بەرىلدى. كەيبىر وڭىرلەردە مەكتەپ ينفراقۇرىلىمىن جاڭارتۋ جۇرگىزىلدى.
جوعارى وقۋ ورىندارىندا گرانتتار مەن بيۋدجەت ورىندارىنىڭ ءبولىنۋ ءتارتىبى وزگەرتىلدى. ستۋدەنتتەردىڭ پراكتيكالىق داعدىلارىن دامىتۋعا باعىتتالعان جاڭا كۋرستار ەنگىزىلدى. ۇلتتىق بىرىڭعاي تەستىلەۋ (ۇبت) بويىنشا باعدارلامالار مەن سۇراقتار فورماتى كۇردەلەندىرىلدى, اناليتيكالىق جانە سىني ويلاۋعا باسىمدىق بەرىلدى.
ۇبت فورماتى وزگەرە مە؟
مۇعالىمدەر مەن قىزمەتكەرلەر ءۇشىن جالاقىنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوتەرۋ باعدارلاماسى ىسكە قوسىلدى. مۇعالىمدەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ كۋرستارى كەڭەيتىلدى.
بۇل وزگەرىستەر وقۋشىلاردىڭ ءبىلىمى مەن داعدىلارىن جەتىلدىرۋ, ۇلتتىق ءبىلىم ساپاسىن كوتەرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلدى. ساراپشىلار رەفورمالاردى «زاماناۋي ءبىلىم جۇيەسىنە كوشۋ ءۇشىن قاجەت قادام» دەپ باعالادى. ءبىلىم بەرۋ رەفورمالارى 2025 جىلى ەل ەسىندە قالاتىن ماڭىزدى تاقىرىپقا اينالدى.
دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسىنە قاتىستى سىن
2025 جىلى قازاقستاندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قوعام نازارىندا بولدى. كەيبىر وڭىرلەردە مەديتسينالىق مەكەمەلەر زاماناۋي قۇرال-جابدىقپەن قامتاماسىز ەتىلدى. سونىمەن قوسا, قىزمەت ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان پيلوتتىق جوبالار ىسكە قوسىلدى. بارلىق ازاماتتاردىڭ ءمامس جۇيەسىنە قوسىلۋى مىندەتتەلدى. ساقتاندىرۋ ارقىلى اۋرۋحانالارعا قارالۋ مەن قىزمەت ساپاسىن جاقسارتۋ كوزدەلدى.
شەتەلدىك جانە كەيبىر وتاندىق دارىلەردىڭ باعاسى ءوسىپ, قاراپايىم تۇرعىندار ءۇشىن ءدارى-دارمەك ساتىپ الۋ شىعىنى كوبەيدى.
ءمامس اياسىندا بالالارعا ءتىس يمپلانتتارى سالىنبايدى
ورتا جانە تومەن تابىستى وتباسىلار ءۇشىن ءدارى-دارمەك باعاسىنىڭ ءوسۋى باستى سىن تاقىرىبىنا اينالدى. ازاماتتار اراسىندا ءمامس جۇيەسىن دۇرىس پايدالانۋ مەن اقپارات جەتىسپەۋشىلىگى تۋرالى الاڭداۋشىلىق بايقالدى.
تسيفرلاندىرۋ جانە eGov قىزمەتتەرىنىڭ كەڭەيۋى
2025 جىلى ەلىمىزدە تسيفرلاندىرۋ سالاسى قارقىندى دامىپ, مەملەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتە باستادى. eGov پورتالى جاڭاردى. ياعني, قىزمەتتەر سانى ارتتى, ينتەرفەيس جەڭىلدەتىلىپ, ءموبيلدى قوسىمشالار ارقىلى دا تولىق قولجەتىمدى بولدى. ازاماتتارعا قۇجات الۋ, سالىق تولەۋ, كولىك تىركەۋ جانە الەۋمەتتىك تولەمدەردى راسىمدەۋ جەڭىلدەدى. Smart-قالالىق جۇيەلەر ارقىلى كولىك, كوممۋنالدىق قىزمەت جانە قاۋىپسىزدىك باسقارماسى اۆتوماتتاندىرىلدى.
قالا تۇرعىندارى تسيفرلىق قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى مەن ۋاقىت ۇنەمدەۋىن جوعارى باعالادى. كەيبىر اۋىلدىق ايماقتاردا ينتەرنەت جەلىسىنىڭ تۇراقسىزدىعى مەن تەحنيكالىق قيىندىقتار سىنعا ۇشىرادى.
2025 جىلى تسيفرلاندىرۋ ەل ومىرىندە ناقتى وزگەرىستەر ەنگىزدى, قىزمەت كورسەتۋ جىلدامدىعى مەن اشىقتىعى ارتتى, قوعام تسيفرلىق سەرۆيستەردى بەلسەندى قولدانا باستادى. بۇل تاقىرىپ ەل ەسىندە قالعان ماڭىزدى رەفورمالاردىڭ ءبىرى بولدى.
ەكولوگيا جانە كليمات ماسەلەلەرى
2025 جىلى قازاقستاندا ەكولوگيا مەن كليماتتىق وزگەرىستەر قوعام نازارىندا باستى تاقىرىپتاردىڭ ءبىرى بولدى. قۇرعاقشىلىققا ۇشىراعان وڭىرلەردە سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى ۋشىعىپ, اۋىل شارۋاشىلىعىنا اسەر ەتتى. سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ جانە سۋ ساقتاۋشى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ باستامالارى كوتەرىلدى.
قالالىق قوقىس پوليگونى ماسەلەسى مەن پلاستيكالىق قالدىقتاردى وڭدەۋ جوبالارى بەلسەندى تالقىلاندى. قوعامدىق باستامالار مەن ەكولوگيالىق اكتسيالار ءجيى وتكىزىلدى.
ەل تۇرعىندارى ەكولوگيالىق ماسەلەلەرگە بەي-جاي قاراماي, اكتسيالارعا قاتىسۋ, تازا قالانى قولداۋ بەلسەندىلىككە يە بولدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە تابيعاتتى قورعاۋ, ەنەرگيانى ۇنەمدەۋ, پلاستيك قالدىقتاردى ازايتۋ سياقتى تاقىرىپتار كەڭ تالقىلاندى. ساراپشىلار بۇل ماسەلەلەردى تەك مەملەكەتتىك ەمەس, جەكە سەكتور مەن حالىق بىرلەسىپ شەشۋى كەرەك دەپ اتاپ ءوتتى.
ەكولوگيا جانە كليمات ماسەلەلەرى 2025 جىلى حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن باستى تاقىرىپقا اينالدى. قوعام مەن مەملەكەت بۇل باعىتتى ۇزاق مەرزىمدى ماقسات رەتىندە قاراستىرۋعا كىرىسۋى ەل ەسىندە قالدى.
جاستار ساياساتى جانە جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى
2025 جىلى قازاقستاندا جاستار ساياساتى مەن جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى قوعامنىڭ باستى نازارىندا بولدى. مەملەكەت شاعىن جانە ورتا بيزنەسكە جاستاردى جۇمىسقا تارتۋ ءۇشىن سۋبسيديالار بەردى. قالا جانە اۋىلدىق جەرلەردە جاستارعا ارنالعان ارنايى جۇمىس ورىندارى مەن ستاجيروۆكالار كەڭەيتىلدى. جاستاردىڭ بيزنەس باستامالارىن قولداۋعا باعىتتالعان مەملەكەتتىك گرانتتار سانى ارتتى. IT, اگروونەركاسىپ جانە شىعارماشىلىق سالالارداعى جوبالارعا ەرەكشە كوڭىل ءبولىندى. جاستار اراسىندا جۇمىسسىزدىق دەڭگەيىن ازايتۋعا باعىتتالعان الەۋمەتتىك جوبالار ىسكە قوسىلدى. قالا مەن اۋىل اراسىنداعى جۇمىس مۇمكىندىكتەرىن تەڭەستىرۋ ماسەلەلەرى كوتەرىلدى.
جۇمىسسىزدىق ازايىپ, ەڭبەك نارىعى كەڭەيىپ كەلەدى
قوعامدا جاستار بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋ, كاسىپكەرلىككە قىزىعۋشىلىق تانىتۋ جاعىنان وڭ پىكىرلەر بولدى. دەگەنمەن, كەيبىر وڭىرلەردە جۇمىسسىزدىق ماسەلەسى ءالى دە وتكىر تاقىرىپ قالپىندا قالدى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە جاستاردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋى, گرانتتار مەن ستارتاپتاردى قالاي الۋ كەرەگى تۋرالى كەڭەستەر مەن تاجىريبەلەر ءجيى ءبولىسىلدى.
سپورتتاعى جەتىستىكتەر مەن ساتسىزدىكتەر
2025 جىلى قازاقستان سپورت سالاسىندا ەلەۋلى وقيعالارعا كۋا بولدى. ەل سپورتشىلارى قىسقى سپورت تۇرلەرىندە, بوكس, كۇرەس جانە جەڭىل اتلەتيكادا جاقسى ناتيجەلەر كورسەتتى. جەكە سپورتشىلار مەن كوماندالار ەل بەدەلىن حالىقارالىق ارەنادا كوتەردى. ءىرى قالالار مەن وڭىرلەردە جاڭا سپورت كەشەندەرى, ستاديوندار, مۇز ايدىندارى اشىلدى. مەكتەپتەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا سپورت سەكتسيالارى مەن كلۋبتار سانى ارتتى.
كەيبىر فەدەراتسيالار قارجىلاندىرۋ, مەنەدجمەنت جانە سپورتشى دايىنداۋ ماسەلەلەرى بويىنشا سىنعا ۇشىرادى. بۇل جاعداي قوعامدا سپورتتى دامىتۋ مەن باسقارۋ ساپاسىن قايتا تالقىلاۋعا سەبەپ بولدى.
حالىق سپورتشىلاردىڭ جەتىستىكتەرىن جوعارى باعالادى, اسىرەسە جاستار اراسىندا سپورتقا قىزىعۋشىلىق ارتتى. الەۋمەتتىك جەلىلەردە سپورتقا ينۆەستيتسيالاردى كوبەيتۋ, جاستارعا ارنالعان باعدارلامالاردى كەڭەيتۋ قاجەتتىگى تالقىلاندى. سپورتتاعى جەتىستىكتەر جاستاردى شابىتتاندىردى, ال ساتسىزدىكتەر جۇيەنى جەتىلدىرۋگە شاقىردى.
مادەني-قوعامدىق ومىردەگى وزگەرىستەر
2025 جىلى كونتسەرتتەر, كورمەلەر, ۇلتتىق جانە حالىقارالىق فەستيۆالدەر بەلسەندى ءوتتى. قالا جانە اۋىلدىق جەرلەردە مادەني ءىس-شارالار سانى ارتتى, جاستار مەن وتباسىلاردىڭ قاتىسۋى كەڭەيدى. قازاق ءتىلىن دامىتۋ, مادەني مۇرالاردى ساقتاۋ جانە ناسيحاتتاۋ باعىتىنداعى جوبالار ىسكە قوسىلدى. قوعامدا ۇلتتىق داستۇرلەردى جاڭعىرتۋ-قولداۋ تاقىرىبى بەلسەندى تالقىلاندى.
جاستار قوعامدىق جوبالار مەن مادەني اكتسيالارعا بەلسەندى قاتىسىپ, شىعارماشىلىق باستامالاردى كەڭەيتە باستادى. ۆولونتەرلىك جانە الەۋمەتتىك جوبالار ارقىلى قوعاممەن بايلانىس كۇشەيدى.
استانالىق ۆولونتەرلەر قارت تۇرعىننىڭ اۋلاسىن قاردان تازالادى
ازاماتتار مادەني ءىس-شارالارعا قاتىسۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاجىريبە ءبولىستى. مادەني جوبالار مەن فەستيۆالدەر قوعامداعى بىرلىك پەن شىعارماشىلىقتى جانە ۇلتتىق وزىندىك تانىمدى نىعايتتى.
كەيبىر پىكىرلەردە مادەني ينفراقۇرىلىمدى وڭىرلەرگە كەڭەيتۋ قاجەتتىگى ايتىلدى. 2025 جىلى مادەني-قوعامدىق ومىردەگى وزگەرىستەر حالىقتىڭ كۇندەلىكتى ءومىرىن بايىتتى, ۇلتتىق ساناعا سەرپىن بەردى.
