قورقىت اتا اتىنداعى قىزىلوردا ۋنيۆەرسيتەتىندە ارال تەڭىزىنىڭ قۇرعاعان تابانىن قالپىنا كەلتىرۋگە باعىتتالعان ءىرى ەكولوگيالىق جوبا بارىسىن تالقىلاۋعا ارنالعان جيىن ءوتىپ, وقۋ ورنىنىڭ پرورەكتورى ماينۇر بورىباەۆا باستامانىڭ ماڭىزى مەن ۋنيۆەرسيتەتتىڭ عىلىمي الەۋەتىن اتاپ ءوتتى.
ال بولات وتەمۇراتوۆ قورىنىڭ زەرتتەۋ, دامۋ جانە ينتەرناتسيونالداندىرۋ جونىندەگى ديرەكتورى تەمىرلان ەربوسىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, قاناتقاقتى جوبا ەكوجۇيەنى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جاڭا تاسىلىنە نەگىزدەلىپ وتىر.
«بەركليدەگى كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «E-seed» اتتى يننوۆاتسيالىق تەحنولوگياسى العاش رەت ەلىمىزدە سىناقتان ءوتىپ وتىر. ارنايى بيولوگيالىق ماتەريالمەن قاپتالعان تۇقىم درون ارقىلى سەبىلەدى. بۇل ءادىس كولەمدى اۋماقتى از شىعىنمەن كوگالداندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جوبا اياسىندا قورقىت اتا اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتپەن بىرلەسە ناقتى جۇمىستار اتقارىلادى», دەدى ول.
تارتىلعان ارال تەڭىزى الەمدەگى ەڭ ءىرى ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلى. جەل كوتەرىلگەندە ميلليونداعان گەكتاردان ۇشقان تۇز ۋلى شاڭعا اينالادى. كەنەزەسى كەپكەن تەڭىز ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جۇرگەن ەكولوگتەردىڭ دەرەگىنشە بۇل تۇزدار اركتيكا مەن گيمالايعا دەيىن تاراپ وتىر. ونىڭ ادام دەنساۋلىعىنان بولەك ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە توندىرەتىن قاتەرى تاعى بار.
اۋقىمدى جوبانى قولعا العاندار كەلەسى جىلى 1 گەكتار اۋماققا تۇقىم وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىرعانىن ايتادى. سىناق ءساتتى ءوتىپ, جەرسىنۋ كورسەتكىشى 20 پايىزدان اسسا, 2027 جىلى 50 گەكتار جەرگە تۇقىم سەبىلەدى. جوبا قۇنى شامامەن 600 مىڭ دوللاردى قۇرايدى.
درونمەن ەگۋ ءتاسىلى – اقش پەن اۋستراليادا جولعا قويىلعان باستاما. بىراق ونداعى ءوسىم دەڭگەيى 15-20 پايىزدىڭ اينالاسىندا. وسىدان دا ماماندار كاليفورنيا ۋنيۆەرسيتەتى تۇقىمنىڭ توپىراققا تەرەڭىرەك ەنۋىن قامتاماسىز ەتىپ, اپتاپ ىستىقتان, جەلمەن ۇشىپ, قۇستارعا جەم بولۋدان قورعايتىن تەحنولوگياسىنا توقتالىپ وتىر.
تالقىلاۋدا بىلتىر ۋنيۆەرسيتەت جانىنان اشىلعان ارال ءوڭىرىنىڭ ەكوجۇيەلەرىن زەرتتەۋ حالىقارالىق ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى راحات قۇرمانباەۆ زەرتتەۋ توبى بيولوگ, ەكولوگ, اگرونومدار, سۋ شارۋاشىلىعى, حيميا جانە IT سالاسىنىڭ ماماندارىنان جاساقتالعانىن ايتتى.
«قازىر ءبىر گەكتار القاپتىڭ كۇزگى مەحانيكالاندىرۋ جۇمىستارى دايىن. كوكتەمدە وسى جۇمىستاردى تاعى ءبىر پىسىقتاپ, جوبانى تەستىلەۋگە جۇمىلامىز. قازىر بيولوگيالىق, ەكولوگيالىق جاعىنان جان-جاقتى زەرتتەلىپ جاتىر. جەر بەتىندە ءدال ارال سياقتى كەپكەن تەڭىز جوق. سوندىقتان بۇل باستاماعا امەريكالىق ارىپتەستەردىڭ قىزىعۋشىلىعى وتە جوعارى», دەيدى عالىم.
ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارى تاجىريبەلىك ۋچاسكەدە تەستىلەۋدەن بولەك ەلىمىزدە 3000 E-seed كونتەينەرىن ءوندىرۋ, مونيتورينگ جانە باقىلاۋ باعىتتارىندا جۇمىس ىستەيتىن بولادى. ماماندار جوبا ارقىلى 2028–2029 جىلدارى ايماقتىڭ بيولوگيالىق الۋاندىعى ارتىپ, ۇساق جانۋارلار مەن قۇستاردىڭ كوبەيۋى, اۋا ىلعالى جوعارىلاي تۇسەدى دەگەن بولجام ايتادى. «E-seed» تەحنولوگياسىن قولدانۋ توپىراق قۇرىلىمىن نىعايتىپ, شاڭ مەن تۇز شىعارىندىلارىن ازايتۋعا, 2040 جىلعا قاراي كەمىندە 50 شارشى شاقىرىم اۋماقتا ەكوجۇيەنى تۇراقتاندىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جوبا ارالدى قۇتقارۋدىڭ حالىقارالىق قورىنا 2024–2026 جىلدار قازاقستان توراعالىق ەتەتىن كەزەڭ شەڭبەرىندەگى باستامالارمەن تىعىز بايلانىستى. وسى ۋاقىت ارالىعىندا تەڭىز تابانىنىڭ 1 ميلليون گەكتاردان استام اۋماعىن كوگالداندىرۋ جوسپارلانىپ وتىر.
قىزىلوردا
