دنەپردە ەرلىك كورسەتكەن قاھارمان

ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سو­عىستىڭ قازاق دالاسىن دا اينالىپ وتپەگەنى تا­ريحتان بەلگىلى. سول كەزدە وتان ءۇشىن وت كەشكەن بابالارىمىز­دىڭ قاتارىندا ەرلىك كورسەتىپ, ەسىمى اڭىزعا اينالعان تۇلعالار از بولعان جوق. باۋىرجان مومىش­ ۇلى, قاسىم قايسەنوۆ, راقىمجان قوش­قارباەۆ, تالعات بيگەلدينوۆ, مالىك عابدۋللين, ىبىرايىم سۇلەيمەنوۆ سەكىلدى قاھارمان ەرلەردى كوپتەپ اتاۋعا بولادى. وسىنداي ۇرپاقتار جادىندا ماڭگى دارىپتەۋگە لايىقتى ەسىمدەردىڭ ءبىرى – كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتانعان ايگىلى جەرلەسىمىز قويگەلدى اۋحاديەۆ.

1907 جىلى كوكپەكتى اۋدا­نى­نىڭ ورنەك اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن ول 1942 جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا اسكەر قاتارىنا الى­­­نادى. باتىر جايىندا اي­تىل­عان دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ق.اۋحا­ديەۆ سۇراپىل سوعىس جىلدا­رىن­دا ورتالىق مايداننىڭ 13-ار­مياسىنا قاراستى 6-گۆار­ديا­لىق اتقىشتار ديۆيزياسى­­­نىڭ قۇ­را­مىنداعى اتقىشتار پول­­كى­­­نىڭ تانكىگە قارسى زەڭبىرەك­شى­لەر­ تو­بىنىڭ كومانديرى بولعان. ­جە­ڭىس جالاۋىن جەلبىرەتۋگە با­رىن سالعان باتىر 1943 جىلى ­­23-24­ قىركۇيەكتە بولعان شايقاستا ەر­­­­لى­گىمەن كوزگە تۇسكەندىگى جايىندا مۇ­راعاتتىق دەرەكتەردە, ەكىنشى دۇ­­­نيەجۇزىلىك سوعىس تاريحىنا قا­تىس­تى كىتاپتاردا دا كوپتەپ ايتى­لا­دى.

قازاق كومانديرىنىڭ قارۋلاس جاۋىنگەرلەرىمەن بىرگە ۋكراينا جەرىندەگى دنەپر وزەنى ءۇشىن شاي­قاس­تاعى ەرلىگى ەرەكشە بول­عانى كۇ­نى بۇگىنگە دەيىن ۇرپاقتان-ۇرپاق­­قا قاھارماندىقتىڭ ايقىن ۇل­گىسى بولىپ ايتىلىپ كەلەدى. گو­مەل وبلىسى, براگين اۋدانى, نيج­­نىە جارى اۋىلى ماڭىن­دا اۋحاديەۆتىڭ زەڭبىرەكشىلەر تو­بى نەمىس باسقىنشىلارىنىڭ بىر­نەشە تانكىسىن جويىپ, قارۋ-جا­راق تيەلگەن تەحنيكالارىن تال­­قانداپ جىبەرەدى. تۇلا بويىن جاۋ­عا قارسى كەك كەرنەگەن قوي­گەلدى اۋحاديەۆتىڭ دنەپردىڭ ارعى جاعالاۋىنا ءبىرىنشى بولىپ ءوتىپ, كەڭەس اسكەرىنىڭ كەدەرگىسىز باسىم كۇشپەن جەڭىسكە جەتۋىنە جول اشتى. وسى شايقاس تۋرالى تاريحي دەرەكتەردە ايتىلعانىنداي, اۋحاديەۆتىڭ جاۋىنگەرلىك ەرلى­گىمەن جاۋدىڭ 3 قيراعان جانە 2 ور­تەنگەن تانكىسى, 3 وق-ءدارى تيەل­گەن جۇك ماشيناسى, 2 «فەر­دينانتس» وزدىگىنەن جۇرەتىن زەڭبىرەگى جانە ­5 ستانوكتى پۋلەمەتى ىستەن شىق­قان. قويگەلدى باتىردىڭ جال­عىز ءوزى-اق 1 نەمىس وفيتسەرى مەن 24 سول­دا­تىنىڭ كوزىن جويعانىن ايگى­لەيتىن دەرەكتەر بارشىلىق. وسىن­داي ەسىمى ۇرپاعىنا ۇران بول­عان باتىر 1943 جىلى 29 قىر­كۇيەك­تەگى سۇراپىل شايقاستا 36 جاسىن­دا قازا تاپتى. كيەۆ وبلىسى, چەر­نوبىل اۋدانى, پاريشەۆ اۋىلىن­دا باۋىرلاس­تار زيراتىنا جەرلەنگەن ەكەن. وكى­نىشكە قاراي, يادورلىق جا­رىلىس سالدارىنان ول جەر­­گە ەشكىم بارا المايتىن كو­رىنەدى.

دنەپردەن وتكەندە كور­سەت­كەن قاھارماندىق ەرلىگى ءۇشىن ق.اۋحاديەۆكە كسرو جوعا­رعى كەڭەسى تورالقاسىنىڭ جارلى­عى­مەن (16.10.1943) كەڭەس وداعى­نىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. بۇدان وزگە «التىن جۇلدىز» مەدالى­مەن, «لەنين» وردەنىمەن مارا­پاتتالعان.

بۇگىندە باتىر ەسىمى تۋعان جە­رىندە ەرەكشە ارداقتالادى. اۋدان ورتا­لىعى كوكپەكتى اۋىلىنداعى كوشەگە ەسىمى بەرىلگەن. تەرەكتى اۋىلىنداعى ءبىلىم وشاعى ق.اۋحا­ديەۆ اتىنداعى ورتا مەكتەپ بولىپ اتالادى. وسى اۋىلدا ەس­كەرتكىشى دە بەرىك تۇعىرعا قونعان. ال كوكپەكتى اۋدانىنىڭ ۇلكەن بوكەن اۋىلىنا جولىڭىز تۇسسە, باتىردىڭ ءمۇسىنىن كورە الاسىز. ال باتىردىڭ ۇرپاقتارى ۇلى تۇرسىنحان قويگەلدى ۇلىن, ەرجان, باقىتجان قويگەلديندى, داۋرەن باقىتجان ۇلىن حالىق اباي ءوڭىرىنىڭ وركەندەۋىنە سۇبەلى ۇلەسىن قوسىپ, جاۋاپتى قىزمەت ەتىپ جۇرگەن تۋعان جەردىڭ پەرزەنتتەرى دەپ جاقسى تانيدى.

بيىل قان مايداندا جانىن قيعان بوزداق­تارى­مىزدىڭ ەرلىكتەرى دارىپتەلەتىن جەڭىسكە 80 جىل تولدى. ءدال سول جىلى دۇنيەگە كەلگەن ۇرپاق بۋىنىنىڭ ءوزى – قازىنا­لى قارت­تارىمىزدىڭ قاتارىندا. دەگەنمەن بۇگىنگى ەل بىرلىگىنىڭ ىرگەتاسىن بەكىتكەن بەيبىت كۇن­دەردىڭ جالعاسى ءۇشىن بابالار ەرلىگىن قاشاندا ناسيحاتتاپ وتىرۋعا ءتيىسپىز. اسىرەسە وبلىس ورتالىعىنان ءبىر كوشەنىڭ اتاۋى بۇيىرسا دەيدى باتىردىڭ ەرلىگىن ۇمىتپاعان جۇرتشىلىق.

اباي وبلىسى