– مەن 1983 جىلى قازىرگى تۇركىستان وبلىسى لەڭگىر قالاسىندا, ۇستازدار وتباسىندا دۇنيەگە كەلدىم, – دەپ باستادى اڭگىمەسىن نۇرجان. – اكەم جولىمبەك مەكتەپ ديرەكتورى بولدى, انام شايگۇل باستاۋىش سىنىپقا ساباق بەردى. ەكەۋى ءبىر ۇجىمدا 40 جىلدان اسا ەڭبەك ەتتى. وتباسىمىزدا بەس اعايىندىمىز. اكەمىز ءبىزدى بالا كەزىمىزدەن سپورتقا باۋلىدى. بارلىعىمىز ەركىن كۇرەستى تاڭدادىق. ۇلكەن اعام قاراعاندىداعى ءاليا مولداعۇلوۆا اتىنداعى سپورت مەكتەپ-ينتەرناتىندا وقىپ, سپورت شەبەرى ءنورماتيۆىن ورىندادى. لەڭگىردە جەرگىلىكتى جاتتىقتىرۋشى باقىت ورازباەۆتان كۇرەستىڭ قىر-سىرىنا قانىققاننان كەيىن مەن دە 13 جاسىمدا قاراعاندىعا اتتاندىم. اتاعى الىسقا جايىلعان مەكتەپ-ينتەرناتتا بىلىكتى باپكەرلەر ۆيتالي پوگرەبنوي, مارات, شاۆحات مۇرساليموۆتەردىڭ قول استىندا جاتتىقتىم. ءۇش-ءتورت اي دايىندىقتان كەيىن ەل بىرىنشىلىگىندە توپ جاردىم. سودان كەيىن ۇزدىكسىز ۇيىمداستىرىلاتىن ءتۇرلى جارىستا جەڭىس تۇعىرىنان ءجيى كورىنىپ ءجۇردىم.
– حالىقارالىق ارەناعا شىققان كەزىڭىز ەسىڭىزدە مە؟
– العاش رەت حالىقارالىق جارىسقا ماسكەۋگە باردىق. 1998 جىلى رەسەي استاناسىندا ءى دۇنيەجۇزىلىك جاسوسپىرىمدەر ويىندارىنىڭ الاۋى تۇتاندى. مەن قولا مەدال ءۇشىن باسەكەدە ۇتىلدىم. ەسەسىنە كەلەسى جىلى پولشانىڭ لودز قالاسىندا وتكەن جاسوسپىرىمدەردىڭ الەم بىرىنشىلىگىندە قارسىلاستارىمدى سىپىرا ۇتىپ, باس جۇلدەنى ولجالادىم. 2000 جىلى نيۋ-دەليدە ء(ۇندىستان) جاستار اراسىندا ازيا چەمپيونى اتاندىم.
– ازيا چەمپيوناتىندا 96 كگ سالماقتا كۇرەسىپ, بەس رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن ەكەنسىز. سپورتتىق جولىڭىزدا 2006 جىل اسا تابىستى بولىپتى. الماتىدا وتكەن ءدۇبىرلى دودادا باس جۇلدەنى قانجىعاڭىزعا بايلادىڭىز. سول ءساتتى جادىڭىزدا قايتا جاڭعىرتساڭىز.
– الاتاۋ باۋرايىندا وتكەن جارىس سپورتتىق مانسابىمداعى ەڭ مەرەيلى ءسات ەكەنى داۋسىز. جارىستى تاماشالاۋعا بالۋان شولاق اتىنداعى سپورت سارايىنا كورەرمەن وتە كوپ جينالدى. جانكۇيەرلەر قازاق بالۋاندارىنا بارىنشا قولداۋ كورسەتتى. الماتىدا ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ءوز تاريحىندا تۇڭعىش رەت ازيا چەمپيوناتىنىڭ كوماندالىق ەسەبىندە كوش باستادى. قورجىنىمىزدا – 3 التىن, 2 قولا.
– قالعان جارىستاردا قوس كۇمىس پەن قوس قولا مەدالدى ولجالادىڭىز. شەشۋشى ساتتەردە جەڭىسكە جەتۋگە نە جەتپەدى دەپ ويلايسىز؟
– كەزىندە وسى ماسەلە مەنى دە تولعاندىراتىن. كەيىننەن بارلىعى دا عىلىم مەن مەديتسينانىڭ السىزدىگىنەن ەكەنىن ءجىتى ءتۇسىندىم. نەگىزى قازاق بالۋاندارى فيزيكالىق تۇرعىدان مىقتى. كۇش-قۋاتىمىز جەتەرلىك, تەحنيكا جاعىنان دا ەشكىمنەن كەمشىن ەمەسپىز. بىراق جوعارىدا ايتىلعان ماسەلەلەر جونىنەن كوپتەگەن مەملەكەتتەن ارتتا قالىپ قويعانبىز. ەلىمىزدە تازا سپورتقا بەيىمدەلگەن عىلىمي ينستيتۋت جوق. كەزىندە الماتىداعى ديسپانسەردەن ءوتىپ, ەكگ عانا تاپسىراتىنبىز. ولار ۆ12 ءدارىسىن سالىپ بەرەدى, ىشەتىنىمىز تەك ريباكسين مەن ۆيترۋم. ۆيتامين جايىندا مۇلدە ايتپاي-اق قويسا دا بولادى. وقۋ-جاتتىعۋ جيىنى الماتىداعى قارعالى بازاسىندا وتەتىن. ول جەردە كادىمگى قاتارداعى ادامدار, دەمالۋشىلار ىشەتىن تاماقپەن قورەكتەنەمىز. ال سپورتشىعا قۇنارلى تاماق قاجەت. تىنىمسىز جاتتىعىپ, ۇزدىكسىز جارىستارعا قاتىسقاننان كەيىن اعزاعا ۇلكەن اۋىرتپالىق تۇسەدى. ونىڭ سىرتىندا ءىرىلى-ۇساق جاراقاتتار بولادى. دەر كەزىندە سونى ەمدەپ, قالپىنا كەلتىرمەسە, دەنساۋلىق سىر بەرەدى. ءدال سونداي مەڭ-زەڭ كۇيدە تالاي جارىسقا قاتىستىق. ادام اعزاسى تەمىر ەمەس. كۇش-قۋات كەمىگەن سپورتشىدان نە كۇتۋگە بولادى. سونىڭ سالدارىنان ۇتىلدىق. وسىدان عىلىمسىز سپورتتى دامىتۋ مۇمكىن ەمەس دەگەن قورىتىندى شىعادى.
– 2005 جىلى ۋحان, 2010 جىلى نيۋ-دەليدە كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتىڭىز...
– قىتايدا يران بالۋانى حاميد سەيفيگە ءبىر ۇپاي ايىرماشىلىعىمەن ۇتىلدىم. ءۇندىستاندا داڭقتى رەزا يازدانيگە ەسە جىبەردىم. سول ارالىقتا بىرقاتار حالىقارالىق تۋرنيردە توپ جاردىم. 2006 جىلى باكۋدە وتكەن «گولدەن گران-پري» دوداسىندا وليمپيادا, الەم, قۇرلىق چەمپيوناتتارى, سونداي-اق يۆان يارىگين, ءالي اليەۆ, الەكساندر مەدۆەد, دەيۆ شۋلتس اتىنداعى اسا ءىرى حالىقارالىق تۋرنيردە جۇلدە العان ەڭ ۇزدىك 16 بالۋان عانا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە يە بولدى. بۇل باسەكەدە قولا مەدال ەنشىلەدىم.
– نۇرجان, ءبىر باسىڭىزعا جەتەتىن اتاعىڭىز بار. ۇلتتىق قۇراما ساپىندا جەتى-سەگىز جىلداي ءجۇردىڭىز. بىراق وليمپيا ويىندارىنا بىردە-ءبىر رەت جولىڭىز تۇسپەدى. سونىڭ سەبەبىن تۇسىندىرە الاسىز با؟
– جالپى, 2004–2008 جىلدار ارالىعىندا ۇنەمى بابىمدا بولدىم. تىنىمسىز ەڭبەكتەندىم, جاتتىعۋ زالىندا شەلەكتەپ تەر توكتىم. ءتورت جىل ارالىعىندا ءبىر رەت تە سپورتتىق رەجىمدى بۇزعانىم جوق. سونىڭ ارقاسىندا جاۋاپتى جارىستاردىڭ بىردە-بىرەۋىنەن قۇر قول قايتقان ەمەسپىن. بار ارمانىم وليمپيادادا اتوي سالۋ ەدى. 2004 جىلى افيناداعى ويىندار قارساڭىندا ىرىكتەۋ سايىسى ۇيىمداستىرىلىپ, يسلام بايرامۋكوۆ ەكەۋمىز بوزكىلەمدە 45 مينۋت بويى ارپالىستىق. ءبىر-ءبىرىمىزدى الا المادىق. بىراق باسشىلار مەن باپكەرلەردىڭ تاڭداۋى يسلامعا ءتۇستى.
2008 جىلى بەيجىڭ وليمپياداسىنا كىمنىڭ قاتىساتىنى تالدىقورعاندا وتكەن ەل چەمپيوناتىندا انىقتالدى. العاشقى اينالىمدا داۋلەت شابانبايعا شاڭ قاپتىردىم. ودان كەيىن سولتۇستىك وسەتيادان كەلگەن تايمۇراز تيگيەۆپەن كۇش سىناستىم. ءبىرىنشى كەزەڭدە العا شىعىپ, سول باسىمدىعىمدى سوڭعى مينۋتقا دەيىن ساقتادىم. ايقاستىڭ اياقتالۋىنا نەبارى 10 سەكۋند قانا قالعاندا «باسپەن ۇردىڭ» دەگەن جەلەۋمەن مەنى جارىستان شەتتەتتى. تيگيەۆتىڭ ءوزى دە لاس كۇرەسەدى, كوزدەن شۇقيدى, باسپەن ۇرادى. سونى كورە تۇرا تورەشىلەر جۇمعان اۋىزدارىن اشپادى. جينالعان جۇرت قازىنىڭ شەشىمىنە نارازى بولىپ, ورە تۇرەگەلدى. اقىرى نە كەرەك, وليمپياداعا تيگيەۆتى اپاردى.
– بوزكىلەممەن قوش ايتىسقان سوڭ نەمەن شۇعىلداندىڭىز؟
– 2010 جىلى ۇلكەن سپورتتان كەتكەننەن كەيىن مەملەكەتتىك قىزمەتكە تۇردىم. پرەمەر-مينيستر كەڭسەسىندە ءتورت جىلعا جۋىق ەڭبەك ەتتىم. رەسپۋبليكالىق سپورت كوميتەتىندە قىزمەت اتقاردىم. مەملەكەتتىك قىزمەت اكادەمياسىندا وقىپ, ءبىلىمىمدى جەتىلدىردىم. شىمكەنت قالاسىنىڭ سپورت ءبولىمىن باسقاردىم. «ورداباسى» فۋتبول كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتتىگىنە تاعايىندالدىم. ناتيجە جامان بولعان جوق. سول كەزەڭدە كوماندا ۋەفا-نىڭ ەۋروپا ليگاسىندا وينادى.
– قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ كۇرەس فەدەراتسياسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇرسىز. جۋىردا حورۆاتيادا اياقتالعان الەم چەمپيوناتىنىڭ ناتيجەسىنە كوڭىلىڭىز تولدى ما؟
– جالپى العاندا بالۋاندار جاقسى كۇرەستى. ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى كەمىندە ءبىر التىن الادى دەگەن ءۇمىت بولدى. باس جۇلدەگە نۇرقوجا قايپانوۆ ءبىر تابان جاقىن تۇردى. الايدا جارتىلاي فينالدا تاكتيكالىق تۇرعىدا قاتەلىك جىبەردى. موڭعول بالۋانىنىڭ جاساعان ءبىر ادىسىنە ءۇش رەت تويتارىس بەرگەنىمەن, تورتىنشىسىندە قاتەلەستى. 23 جاستاعى اسىلجان ەسەنكەلدى قايسار مىنەزى مەن تاباندىلىعىنىڭ ارقاسىندا ۇزدىكتەر اراسىنان بەرىك ورىن الدى. ريزابەك ايتمۇحان ءالى جاڭا سالماققا دۇرىس بەيىمدەلە الماي جاتىر. بىلە بىلسەك, جەر-جاھاننىڭ جامپوزدارى جينالعان جارىستا قوس قولا مەدالدى يەلەنۋدىڭ ءوزى جامان ناتيجە ەمەس. ال گرەك-ريم كۇرەسى شەبەرى ايدوس سۇلتانعاليگە بارشا الاش جۇرتى ءدان ريزا. شيرەك عاسىردان اسا ۋاقىتتان كەيىن «كلاسسيكتەر» باس جۇلدەگە قول جەتكىزدى. بۇل – تاماشا تابىس.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
عالىم سۇلەيمەن,
«Egemen Qazaqstan»
