تالاسقا تۇسكەن تاڭداۋ

ەكىنشى ماماندىق نەگە كەرەك؟

مارات ەرجان ۇلى – ينجەنەر-كونسترۋكتور. ءوز ماماندىعى بويىنشا قۇرىلىس ماتەريالدارىمەن اينالىساتىن كومپانيادا جۇمىس ىستەيدى. قۇرىلىس ماتەريالىنىڭ قانداي دا ءبىر جەتىسپەي تۇرعان بولشەگىن قولدان قۇيىپ نەمەسە ءيىپ جاساۋى ءۇشىن ءاربىر ميلليمەترىن ولشەپ, 3D مودەلىن جاسايدى. بىلايشا ايت­قاندا, سۇرانىسقا يە مامان, ءوز ءىسىنىڭ شەبەرى. بىراق ول كەيىنگى كەزدە ءوزىن مۇلدەم باسقا سالادا كورگىسى كەلەدى.

– مەن 3D باعدارلامالارىن مىقتى مەڭ­گەرگەن مامانمىن. قازىرگى تاڭدا تەحنيكالىق سالادا قۇرالداردىڭ قاجەتتى بول­شە­گىن سىزۋمەن, 3D مودەلىن جاساۋمەن شۇعىلدانامىن. ال بوس ۋاقىتىمدا انيماتسيالىق كەيىپ­كەرلەردىڭ 3D مودەلىن سىزامىن, ول ماعان ەرەكشە ۇنايدى. ءتىپتى ىزدەنىپ 3D انيماتورلاردىڭ جۇمىسىن دا ءجىتى قاراپ, زەرتتەپ, باعدارلامالارىن مەڭگەردىم. ءبىر بايقاعانىم – ىستەگەن جۇمىستارىم بىرنەشە كاسىبي انيماتوردىڭ كوڭى­لىنەن شىقتى, دەمەك بۇل سالانى مەڭ­گەرە الامىن. كەنجەلەپ قالعان وتاندىق اني­ماتسياعا كىشىگىرىم بولسا دا ۇلەسىمدى قوسسام دەيمىن. دەسە دە كاسىبي ءبىلىمنىڭ ورنى بولەك. سوندىقتان جاڭا ماماندىققا وقىعىم كەلەدى. ازىرگە قارجى جاعىن رەتتەۋىم كەرەك, ويتكەنى ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الۋعا گرانت جوق ەكەن, – دەيدى م.ەرجان ۇلى.

ال ەكىنشى كەيىپكەرىمىز – ارىپتەسىمىز, جۋرناليست. اتىن اتا­ماۋدى سۇراعان ول جۋرناليس­تيكادا قىزمەت اتقارعان بىرنەشە جىلدا ەكونوميكا, قارجى سالاسىن جازا ءجۇرىپ ءدال وسى ەسەپ-قيساپ جاعىنا قىزىققانىن ايتادى. بولاشاقتا ەكونوميست بولۋدى كوزدەيدى.

– جۋرناليستيكادا جيناعان تاجىريبەمدى بىلىكتى ەكونوميست-ساراپشى رەتىندە پايدا­لان­عىم كەلەدى. كەز كەلگەن سالادا ءوز ويىن ءدال, انىق جازىپ, ايتىپ, تۇسىندىرە الاتىن ماماندار از. سونىڭ ىشىندە ەكونوميكادا ءتىپتى ساۋساقپەن سانارلىق. كەيبىرىنىڭ ءبىلىمى تەرەڭ بولسا دا ويىن ءدال جەتكىزە المايدى, سوندايدا ءوزىم اۋزىنا ءسوز سالىپ بەرەمىن. ءسويتىپ كانىگى ەكونوميست-ساراپشىعا اينالدىم, ماقالالارىمدى وقىعان ەكونوميستەر انىق تۇسىندىرگەنىمدى ايتادى. ماعان كەيدە ەكونوميست ديپلومى عانا جەتىسپەي تۇرعانداي كورىنەدى. ەگەر وسى ماماندىققا وقىسام, قازىرگى ساراپشىلاردان دا بىلىكتى بولاتىنىما سەنە­مىن. جۋر­ناليستيكانى بىتىرگەن ديپلومىم­مەن ەكونوميكا ماماندىعىنا ماگيستراتۋراعا تاپسىرۋعا بولادى, بىراق تەوريالىق ءبىلىمىم جەتكىلىكسىز بولىپ تۇسە المادىم, تاعى تاپسىرسام دەيمىن, – دەيدى كەيىپكەرىمىز.

ەكى كەيىپكەردىڭ پىكىرىنەن-اق جاڭا ماماندىق الۋدىڭ قاجەتتىلىگىن اڭعارۋعا بولادى. بىرقاتار ارتىقشىلىعى تاعى بار. ماسەلەن, جۇمىس تاڭداۋ مۇمكىندىگىنىڭ اياسى كەڭەيەدى, ءبىر ماماندىعىڭىز بويىنشا جۇمىس تابىلماسا, كۇنكورىس ءۇشىن ەكىنشىسىن ىستەي تۇراسىز. ياعني ارقاشان جۇمىستى اۋىستىرۋعا يا قاجەت بولعاندا قوسىمشا ءبىلىمدى پايدالانۋعا بولادى. باسقاشا ايتقاندا, ەكى ماماندىعى بار ادام جۇمىسسىز قالمايدى. جالپى, قوسىمشا ماماندىق جەكە دامۋعا جەتەلەيدى, بۇرىنعى يدەيالار بايىتىلىپ, جاڭا ماقساتتار بەل­گىلەنەدى.

ەكى جولدىڭ قايسىسى دۇرىس؟

جالپى, ەكىنشى ماماندىق تۋرالى ماسەلە قايدان, نەدەن شىعادى؟ قىزىعۋشىلىقتىڭ تۇراقسىز­دىعى ما, الدە مەملەكەت گرانتتى قاجەتتى ماماندىققا بولمەي مە؟ ەلىمىزدە ءبىلىم الۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى باكالاۆريات­تا تەگىن وقيدى, سوعان قاراماستان, تاعى ءبىر ماماندىق العىسى كەلەدى. بىرەۋ ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الۋ ارقىلى مەڭگەرۋدى كوزدەسە, ەندى بىرەۋى ماگيستراتۋرادا وقۋ ارقىلى يگەرۋگە نيەتتى. ەندى وسى ەكى جولدىڭ قايسىسى دۇرىس؟

پروفوريەنتولوگ, PhD جادىرا تويباەۆا تۇيتكىلدىڭ ءتۇيىنى – اۋەلدە ماماندىقتى دۇرىس تاڭداۋدا جاتقانىن ايتادى. ال ءتيىمدىسىن تاڭداۋ, ونىڭ ويىنشا, ءار ادامنىڭ جەكە جاع­دايىنا بايلانىستى.

– ايتالىق, كەزىندە ينفورماتيكا مامان­دىعىن باكالاۆرياتتا وقىعاندار مەكتەپتە ساباق بەرگىسى كەلگەنىمەن, پەداگوگيكالىق ءبىلىمى بولماسا, وعان ماگيستراتۋرادا ينفورماتيكا ءپانىنىڭ مۇعالىمى ماماندىعىن بەيىندى ەمەس, عىلىمي-پەداگوگيكالىق باعىتتا وقىعانى دۇرىس. سوندا ول ءارى پەداگوگيكالىق ءبىلىم الىپ, ءارى ەكىنشى ماماندىققا بەيىمدەلەدى. ءبىلىمىن جەتىلدىرەدى. ال ەگەر جۋرناليست قارجى نەمەسە ەكونوميكا سالاسىنا بەيىمدەلگىسى كەلسە, وندا ونى باكالاۆرياتتا, ياعني ەكىنشى جوعارى ءبىلىم رەتىندە العانى ءجون. سەبەبى باكالاۆرياتتا ماماندىقتىڭ نەگىزى, تەورياسى وقىتىلادى. ال ماگيستراتۋرا – عىلىمي باعىت, بەلگىلى ءبىر سالانى مەڭگەرگەننەن كەيىن ءارى قاراي جاڭالىق اشۋدى, تەرەڭدەتە زەرتتەۋدى كوزدەيتىن كەزەڭ. بۇل جەردە دە سايكەس ماماندىقتار, بولماسا تەز مەڭگەرۋگە بولاتىن سالالار بار. سونىمەن قاتار پەداگوگيكا, مەديتسينا سەكىلدى كۇردەلى باعىتتار بولادى, وندايدا باكالاۆرياتتان قايتا وقۋعا تۋرا كەلەدى, – دەدى ول.

Cاراپشى ج.تويباەۆانىڭ پىكىرىنشە, ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الۋ وڭاي ەمەس. ءوز ماماندىعىڭىزعا مۇلدەم سايكەس كەلمەيتىن سالانى مەڭگەرگىڭىز كەلسە, قايتادان ۇبت تاپسىرىپ, تاعى 4 جىل وقۋى­ڭىز كەرەك. باكالاۆرياتتا ءبىر ماماندىقتا وقىپ, ماگيس­تراتۋرادا سوعان «تۋىس ەمەس» ماماندىققا تۇسۋگە كوپ جاعدايدا مۇمكىندىك جوق. بۇل ءاۋ باستا وقۋشىلار ماماندىق دۇرىس تاڭداۋى قاجەت دەگەنگە سايادى. سوندىقتان دا مەك­تەپتەردە پروفوريەنتولوگ ماماندار جۇمىس ىستەيدى. ال ماماندىق تاڭداۋدان قاتەلەسۋ دەگەنىمىز – ەلدىڭ مادەنيەتىن, الەۋەتىن, ەكونوميكاسىن دامىتۋعا تەجەۋ دەگەن ءسوز. ويتكەنى مەملەكەت وزىنە قاجەت مامانداردى 4 جىل قاراجات ءبولىپ وقىتادى, ال ولار ءتيىستى سالادا جۇمىس ىستەمەسە, گرانت وتەلمەسە, قارجى دۇرىس يگەرىلمەگەن بولادى.

– ماگيستراتۋرا اۋەلدە ال­عان­ ماماندىعى بويىنشا ءوزىن ءارى قاراي جەتىلدىرۋدى كوزدەي­تىن با­عىت بولۋعا ءتيىس. ال تاجىري­بەمىز­دەن بايقاعانىمىز, جاستار ماگيستراتۋراعا ءتۇرلى ماقسات­پەن تۇسەدى. باكالاۆرياتتى تەگىن وقى­عاندار كەيىن گرانتتى جۇمى­سى ارقىلى وتەمەۋى ءۇشىن ماگيسترا­تۋراعا تاپسىرادى. ەندى ءبىرى اسكەري بورىشىن وتەۋدەن قاشىپ, تاعى ءبىرى ستيپەنديا الۋدى كوزدەپ ماگيستراتۋراعا تۇسەدى. ءبىر توپ جاي اتا-اناسى ايتقاندىقتان, وقيدى. بۇل دا – ەلىمىزدەگى ماگيستراتۋراعا بولىنەتىن گرانتتىڭ ماقساتسىز جۇمسالىپ جاتقانىنىڭ كورىنىسى, – دەدى پروفوريەنتولوگ ج.تويباەۆا.

ءتيىمدىسى قايسى؟

ءبىز وسى ماقالانى ازىرلەۋ بارىسىندا بىرقاتار جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قابىلداۋ كوميسسياسىنا ارنايى باردىق. كەيبىرىنە, ياعني استانادان باسقا قالالارداعى ۋنيۆەر­سيتەتتەردىڭ قابىلداۋ كوميسسياسىمەن تەلەفون ارقىلى بايلانىستىق. العان اقپارات­تارىمىزعا سۇيەنىپ, قوس تاڭداۋدىڭ قايسىسى ءتيىمدى ەكەنىن تالداپ كورەلىك.

قارجى تۇرعىسىنان العاندا گرانتقا تۇسكەن ءتيىمدى, سەبەبى ستيپەنديا الىپ وقيدى. مۇندايدا ماگيستراتۋرا قولايلى. ەكىنشى رەت باسقا ماماندىققا قايتادان باكالاۆرياتتى تەگىن وقۋعا مۇمكىندىك جوق, بولعان كۇننىڭ وزىندە باكالاۆرياتقا قاراعاندا ماگيستراتۋرانىڭ ستيپەندياسى جوعارى. نەگىزىنەن ەكىنشى جوعارى ءبىلىم الۋ تەگىن ەمەس. دەسە دە قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي وسۋىنە مۇددەلى, سوعان جاعداي جاسايتىن كومپانيالار دا بار. مىسالى, ەلىمىزگە بەلگىلى قۇرىلىس كومپانياسى (جارناما بولماس ءۇشىن اتىن اتاماۋدى ۇيعاردىق) ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىن­دە ءبىرىنشى ماماندىعى كەلمەسە دە قۇرىلىستا, ۇجىمدا جۇمىس ىستەپ جۇرگەن قىزمەتكەرلەرىن باكالاۆرياتتا 4 جىل بويى ءوز قاراجاتىنا وقىتادى. بۇعان ءتۇسۋ ءۇشىن اڭگىمەلەسۋدەن ءوتۋ جەتكىلىكتى.

ماگيستراتۋرادا ءبىلىم الۋ عىلىمي-زەرتتەۋ گرانتتارىنا زەرتتەۋشى رەتىندە قاتىسۋعا دا جول اشادى, بۇعان بەيىندى ماگيس­تراتۋرانى بىتىرسە بولدى. وسىعان قوسا ماگيستر دارەجەسىن العاندار جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدج­دەردە ءدارىس وقۋعا مۇمكىندىگى بار. الايدا بۇل ءۇشىن عىلىمي-پەداگوگيكالىق ماگيستراتۋرانى ءبىتىرۋ قاجەت. ەكى تاڭداۋدىڭ ۋاقىت ۇنەمدەۋ جاعىنان ايىرماشىلىعى از, ماسەلەن, ەكىنشى جوعارى ءبىلىمدى دە 2 جىلدا, ماگيستر دارەجەسىن دە 2 جىلدا الۋعا بولادى, ءتىپتى بەيىندىك ماگيس­تراتۋرانى 1,5 جىلدا بىتىرۋگە بولادى. بىراق كوپ ۋنيۆەرسيتەتتە ەكىنشى رەت باكالاۆرياتتى 2 جىل وقۋعا مۇمكىندىك جوق ەكەن. مۇندايدا قايتادان ۇبت-عا دايىندالىپ, ءساتتى تاپسىرىپ, 4 جىل بويى تاعى وقۋ قاجەت. بۇل جولدى ەشكىم قايتالاعىسى كەلمەيتىن بولار. دەگەن­مەن بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەت­تە 2 جىلدا باسقا مامان­دىققا دا­يىنداپ شىعاتىن مۇمكىندىك بار, سول سەبەپتى تالاپكەر ءوزىنىڭ ماقساتىنا قاراي قالاعان وقۋ ورنىنا حابارلاسقانى ءجون.