سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
ورتا ءدالىزدىڭ تاسىمال كولەمى ۇلعايدى
– ءسىزدى مەملەكەتتىك ساپارىڭىز اياسىندا قازاقستاندا قارسى الۋ – مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە. بۇل – ەلدەرىمىزدىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى وقيعا. قازاقستان مەن ازەربايجان تەك دوستاس ەلدەر ەمەس, سونداي-اق باۋىرلاس حالىقتار. سوندىقتان ءسىزدىڭ ەلىڭىزبەن سان قىرلى ىنتىماقتاستىقتى وركەندەتۋگە باسا ءمان بەرەمىز. قازىرگى كەزدە ازەربايجان ءسىزدىڭ قۋاتتى كوشباسشىلىعىڭىزبەن حالىقارالىق ارەناداعى ابىروي-بەدەلىن ەلەۋلى تۇردە ارتتىردى, ءوز وڭىرىندە ىقپالدى مەملەكەت رەتىندە وتە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ءبىز ءۇشىن ازەربايجانمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى جانە ساياسي سەرىكتەستىكتى نىعايتۋ – اسا وزەكتى مىندەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
يلحام اليەۆ قوناقجايلىق تانىتقانى ءۇشىن قاسىم-جومارت توقاەۆقا العىس ايتىپ, قازاق-ازەربايجان بايلانىسى بارلىق باعىتتا قارقىن العانىن اتاپ ءوتتى.
– بۇگىندە قازاقستان دامۋدىڭ جوعارى دەڭگەيىن كورسەتىپ وتىر. ەلىڭىزدەگى قوعامدىق-ساياسي جاعداي تۇراقتى, ەكونوميكالىق دامۋ قالىپتى. ءسىز جۇرگىزىپ جاتقان رەفورمالاردى زور قىزىعۋشىلىقپەن باقىلاپ وتىرمىز. ەلىڭىزدى جاڭعىرتۋ مەن الەۋەتىن ارتتىرۋ جولىنداعى باعدارىڭىزدى تولىق قولدايمىز. ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستىڭ ستراتەگيالىق, وداقتاستىق سيپات العانىن اتاپ ءوتتىڭىز. ءبىز بارلىق باعىتتاعى ىقپالداستىقتى نىعايتۋعا نيەتتىمىز. وسى كەلىسسوز, سونداي-اق جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس وتىرىسى بارىسىندا اۋقىمدى كۇن ءتارتىبىن تاعى دا پىسىقتاپ, ءوزارا سەرىكتەستىكتىڭ الداعى قادامدارىن ايقىندايمىز, – دەدى ازەربايجان پرەزيدەنتى.
مەملەكەت باسشىلارى ساۋدا-ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا, اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كولىك-ترانزيت سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ماسەلەسىن كەڭىنەن تالقىلاپ, مادەني-گۋمانيتارلىق ىقپالداستىققا زەر سالدى. سونداي-اق ايماقتىق جانە حالىقارالىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
بۇدان سوڭ ەكى ەل باسشىلارىنا قازاق-ازەربايجان ماماندارىنىڭ ورتا ءدالىزدى دامىتۋ بويىنشا اتقارىپ جاتقان جۇيەلى جۇمىستارى جونىندە مالىمەت بەرىلدى.
پرەزيدەنت كەڭەسشىسى اسەل جاناسوۆا ورتا ءدالىزدى دامىتۋ جوسپارىن تانىستىردى. بۇل – قىتاي مەن ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرىن ەۋروپا ەلدەرىمەن بايلانىستىراتىن نەگىزگى كولىك-لوگيستيكالىق باعىت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يلحام اليەۆكە قىتايدان ازەربايجانعا تاسىمال كولەمىنىڭ ۇلعايۋى ورتا ءدالىزدىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرگەنى جونىندە باياندالدى. بۇگىندە جۇك قىتاي شەكاراسىنان گرۋزيا پورتتارىنا دەيىن 15–18 كۇندە جەتكىزىلەدى. بولجامعا سايكەس 2030 جىلعا قاراي بۇل باعىتتاعى جۇك اينالىمى ءۇش ەسە ارتۋى مۇمكىن.
مەملەكەتتەر باسشىلارىنا سونداي-اق ورتا ءدالىزدىڭ تيىمدىلىگى مەن باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن كۇشەيتۋگە, ەۋرازياداعى ترانزيتتىك ءرولىن نىعايتۋعا باعىتتالعان ناقتى شارالار جانە باستامالار تۋرالى ايتىلدى.
ءمانى ەرەكشە سەرىكتەستىك
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يلحام اليەۆتىڭ توراعالىعىمەن ەلىمىز بەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسىنىڭ ەكىنشى وتىرىسى ءوتتى. جيىندا كولىك, لوگيستيكا, تسيفرلاندىرۋ, وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنى, سونداي-اق مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى.
مەملەكەت باسشىسى مۇنداي فورمات قازاقستان – ازەربايجان قارىم-قاتىناسىنىڭ ەرەكشە سيپاتىن پاش ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى.
– كەڭەس ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ بارلىق باعىتى بويىنشا ورتاق شەشىم شىعاراتىن ءتيىمدى الاڭعا اينالدى. ازەربايجان – قازاقستان ءۇشىن ەرەكشە ەل, باۋىرلاس مەملەكەت. ءبىزدى ورتاق تاريحي تامىرلاستىق, باي رۋحاني-مادەني مۇرا بىرىكتىرەدى, مەنتاليتەتىمىز بەن ۇستانىمدارىمىز ۇقساس. سان قىرلى ىنتىماقتاستىعىمىز وسى مىزعىماس قۇندىلىقتاردىڭ نەگىزىندە دامىپ كەلەدى. يلحام گەيدار وگلۋ, ءسىزدىڭ ەلىمىزگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىڭىزدىڭ ماڭىزى زور. ءسىزدىڭ ساپارىڭىز ەكى ەل اراسىندا ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق تۋرالى شارتقا قول قويىلعانىنا 20 جىل تولعان ساتتە ءوتىپ جاتىر. مۇنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار. وسى جىلدار ىشىندە ءبىز بەلسەندى ساياسي ديالوگتى جولعا قويىپ, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ىقپالداستىقتىڭ ۇزدىكسىز دامۋىنا بەرىك شارتتىق-قۇقىقتىق نەگىز قالادىق. وسىناۋ جان-جاقتى ءارى دايەكتى جۇمىستى ەكى ەل ازاماتتارى دا قولداپ وتىر, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى قازاق-ازەربايجان قاتىناسىنىڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتۋىنە, ەڭ الدىمەن, پرەزيدەنت يلحام اليەۆ ەلەۋلى ۇلەس قوسقانىن ايتتى.
– ءسىزدىڭ تۇراقتى قولداۋىڭىزدى جوعارى باعالايمىن. بۇگىنگى ازەربايجاننىڭ ايتۋلى جەتىستىكتەرى ءسىزدىڭ قۋاتتى كوشباسشىلىعىڭىزبەن تىكەلەي بايلانىستى. ازەربايجان مەن ارمەنيا اراسىنداعى قاقتىعىستى بەيبىت جولمەن رەتتەۋ تۋرالى دەكلاراتسيانىڭ تاريحي ماڭىزى زور ەكەنىن ارنايى اتاپ وتكىم كەلەدى. ءسىز ساياسي ەرىك-جىگەر مەن ستراتەگيالىق كورەگەندىلىك تانىتىپ, كۇردەلى تۇيتكىلدەردى شەشۋدىڭ جانە كەلەشەك ۇرپاق تاعدىرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك ارقالاۋدىڭ پاراساتتى جولىن نۇسقادىڭىز. ەكى ەل اراسىندا قول جەتكىزىلگەن ۋاعدالاستىق جاڭا كەزەڭنىڭ باستاۋى رەتىندە بۇكىل ايماقتاعى جانە وڭىردەن تىسقارى ىنتىماقتاستىق كوكجيەگىن كەڭەيتكەنىنە ەش كۇمان جوق. ءبىز باۋىرلاس ازەربايجاننىڭ جەتىستىگىنە شىن جۇرەكتەن قۋانامىز, مىقتى ءارى پروگرەسسيۆتى مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى اسقاق مۇراتتارىنىڭ ورىندالۋىنا تىلەكتەسپىز. قازاقستان – ازەربايجان قاتىناستارىنىڭ الەۋەتى وراسان زور. ونى تولىق ىسكە اسىرۋعا ەش كەدەرگى جوق. وعان بەرىك ساياسي سەنىم دە, ورتاق قۇندىلىقتارىمىز دا, ەڭ باستىسى, حالىقتارىمىزدى جاقىنداستىرۋعا دەگەن شىنايى ۇمتىلىس تا بار, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
سونداي-اق جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەستىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆ ءسوز سويلەدى.
كەلىسسوز قورىتىندىسىندا پرەزيدەنتتەر قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن ازەربايجان رەسپۋبليكاسىنىڭ اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارتتىڭ قول قويىلعانىنا 20 جىل تولۋىنا وراي بىرلەسكەن مالىمدەمە قابىلدادى.
جالپى, ازەربايجان پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا مەملەكەتتىك ساپارى اياسىندا ەنەرگەتيكا, كولىك-لوگيستيكا, تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, ونەركاسىپتىك مەنشىك, دەنساۋلىق ساقتاۋ, ستاتيستيكا سالالارىنداعى جانە مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار باعىتىنداعى ىنتىماقتاستىق جونىندە 15 قۇجاتقا قول قويىلدى.
قول قويىلعان قۇجاتتاردىڭ تىزبەسىنە 2025–2027 جىلدارعا ارنالعان تۇركىستان قالاسى مەن شۋشا قالاسى اراسىنداعى عىلىمي-تەحنيكالىق جانە مادەني-گۋمانيتارلىق سالالارداعى ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسى (جول كارتاسى), تاراز قالاسى (قازاقستان رەسپۋبليكاسى) مەن قازاق قالاسى (ازەربايجان رەسپۋبليكاسى) اراسىندا باۋىرلاستىق قاتىناستار ورناتۋ تۋرالى حاتتاما كىردى.
كوپجوسپارلى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا مازمۇنى
قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يلحام اليەۆ ەكىجاقتى كەلىسسوز جانە قازاقستان – ازەربايجان جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەسى وتىرىسىنىڭ قورىتىندىلارى بويىنشا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى وكىلدەرىنە بريفينگ وتكىزدى.
مەملەكەت باسشىسى, ەڭ الدىمەن, شاقىرۋىن قابىل الىپ, استاناعا مەملەكەتتىك ساپارمەن كەلگەنى ءۇشىن ازەربايجان پرەزيدەنتى يلحام اليەۆكە شىنايى ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى.
– مەن بۇل ساپارعا ەرەكشە ءمان بەرىپ وتىرمىن. باۋىرلاس ازەربايجان حالقىنىڭ باسشىسىن, اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى پرەزيدەنت يلحام اليەۆتى قازاق جەرىندە قارسى الۋ – ءبىز ءۇشىن زور مارتەبە. ەكى ەلدىڭ تامىرى – ءبىر, تاريحى – ورتاق. ازەربايجان – قازاقستاننىڭ ماڭىزدى ءارى سەنىمدى ستراتەگيالىق سەرىكتەسى. بۇگىندە قارىم-قاتىناسىمىز تۇراقتى دامىپ كەلەدى. ءبىز ءوزارا بايلانىسىمىزدى كۇشەيتۋگە ايرىقشا كوڭىل بولەمىز. باستى ماقسات – دوستىعىمىزدى نىعايتىپ, ءتۇرلى سالاداعى ىقپالداستىققا تىڭ سەرپىن بەرۋ. بۇل قوس حالىقتىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەدى. وسى ساپار قازاقستان – ازەربايجان ىنتىماقتاستىعىن جاڭا ساپالى دەڭگەيگە كوتەرۋگە ىقپال ەتەدى دەپ كامىل سەنەمىن, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ يلحام اليەۆتىڭ مەملەكەتتىك ساپارىن ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتى جانە وداقتاستىق قاتىناستاردى نىعايتۋ جولىنداعى اسا ماڭىزدى قادام دەپ سانايدى.
– يلحام گەيدار وگلۋ اليەۆ – تاريحي ماسشتابتاعى كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى. ول ازەربايجاننىڭ تاۋەلسىزدىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋدا جانە نىعايتۋدا شەشۋشى ءرول اتقاردى. پرەزيدەنت يلحام اليەۆتىڭ ەرەن ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا ازەربايجاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ابىرويى مەن ىقپالى ەسەلەپ ءوستى. ونىڭ قۋاتتى كوشباسشىلىعىمەن ازەربايجان كوپتەگەن سالادا, ەڭ الدىمەن, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدا كەرەمەت تابىسقا جەتتى. اۋقىمدى رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى ەلىڭىزدىڭ قارقىندى وزگەرىسىنەن, ەكونوميكانىڭ ورنىقتى وسىمىنەن, ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ارتۋىنان كورىنەدى. ازەربايجاننىڭ ماكروەكونوميكالىق كورسەتكىشتەرى – ورنىقتىلىعىمەن ەرەكشەلەنەدى جانە ەل وركەندەۋىنىڭ ايقىن دالەلى. وتانداستارىمىز باۋىرلاس ازەربايجاننىڭ جەتىستىگىنە شىنايى قۋانادى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى بۇل ساپاردىڭ ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك جانە وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى شارتتىڭ 20 جىلدىعىمەن قاتار كەلۋىنىڭ سيمۆولدىق ءمانى بار ەكەنىن اتاپ ءوتتى. وسى ۋاقىت ىشىندە مەملەكەتتەرىمىز ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى ورىستەتۋدە زور تابىسقا جەتتى.
– حالىقتارىمىزدىڭ دوستىعى مەن ءوزارا قولداۋىنىڭ, جوعارى دەڭگەيدەگى قارقىندى ساياسي ديالوگ پەن ۇكىمەتتەردىڭ جۇيەلى جۇمىسىنىڭ ارقاسىندا كوپجوسپارلى قازاق-ازەربايجان ىنتىماقتاستىعى جاڭا مازمۇنمەن تولىعىپ, وركەندەپ كەلەدى. وسى كەلىسسوزدەر قورىتىندىسى – سونىڭ ايقىن دالەلى. ءبىز ءوزارا سەنىم مەن قۇرمەت رۋحىندا ەكىجاقتى كۇن ءتارتىبىنىڭ كەڭ كولەمدەگى ماسەلەلەرىن تالقىلاپ, سان قىرلى ىقپالداستىعىمىزدىڭ باسىم باعىتتارىن بەلگىلەدىك. جوعارى مەملەكەتارالىق كەڭەس وتىرىسى جەمىستى ءوتتى. بىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتقا قول قويىلدى. ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلاماسى جوسپارلى تۇردە اتقارىلىپ جاتقانى قۋانتادى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىلارى كەلىسسوزدەر بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋگە باسا ءمان بەردى. ەكىجاقتى تاۋار اينالىمىن جاقىن ارادا ەسەلەپ, ونى 1 ملرد دوللارعا دەيىن جەتكىزۋ ءۇشىن قاجەتتى شارالار قابىلداۋعا ۋاعدالاستى.
– اۋىل شارۋاشىلىعى, ەنەرگەتيكا, وڭدەۋ ونەركاسىبى, قۇرىلىس, تسيفرلاندىرۋ سالالارىندا مۇمكىندىگىمىز مول. قوس تاراپ بىرلەسكەن كاسىپورىندار قۇرۋعا نيەت تانىتتى. بۇل ماسەلەدە ايتارلىقتاي العا جىلجۋ بار. ماسەلەن, ترانسفورماتور ءوندىرىسىن ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان, تۇرعىن ءۇي مەن ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلىپ, كەمە جاساۋ سالاسىندا ورتاق جوبا پىسىقتالىپ جاتىر. ۇكىمەتتەرگە وسى باعىتتاردى باقىلاۋدا ۇستاپ, قىسقا مەرزىم ىشىندە ونەركاسىپ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ جوسپارىن (نەمەسە جول كارتاسىن) قابىلداۋ تاپسىرىلدى. ءوزارا ءتيىمدى جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ماقساتىندا قازاقستان – ازەربايجان تىكەلەي ينۆەستيتسيا قورىنىڭ قىزمەتىن جانداندىرۋعا كەلىستىك. ەكى ەلدىڭ ىسكەرلىك توپتارى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى كەڭەيتۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردىق. وسى رەتتە ساپار اياسىندا وتكەن قازاقستان –ازەربايجان بيزنەس فورۋمىنىڭ ماڭىزى زور, – دەدى پرەزيدەنت.
بۇعان قوسا مەملەكەت باسشىسى كەلىسسوزدەر كەزىندە ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق, سونىڭ ىشىندە ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعدارى سەكىلدى ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بارىسى قاراستىرىلعانىن جەتكىزدى.
– بىلتىر بۇل باعىتتا جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 62 پايىزعا ءوسىپ, 4,5 ملن توننانى قۇرادى. بيىلعى كورسەتكىشتەر دە كوڭىلگە سەنىم ۇيالاتادى, ءوسىم 2 پايىزعا جەتتى. شەتەلدىك سەرىكتەستەرمەن بىرگە شەكتەۋلەردى جويىپ, ءدالىز بويىندا بىرىڭعاي ۇزاقمەرزىمدى تاريف ورناتۋعا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. بۇل بارلىق باعدار بويىنشا كەدەرگىسىز تاسىمالداۋدى قامتاماسىز ەتىپ, تيىمدىلىكتى كوتەرەتىنى ءسوزسىز. ياعني جۇك تاسىمالىنىڭ كولەمىن جوسپارعا سايكەس 10 ملن تونناعا دەيىن جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. بۇدان بولەك, پورتتارداعى تەرمينالداردىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا نازار اۋدارىلدى. ەلىمىز اقتاۋدا كونتەينەرلىك حاب قۇرىلىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. شەتەلدىك, سونىڭ ىشىندە قىتايلىق سەرىكتەستەردىڭ قاتىسۋىمەن اليات پورتىندا سالىنىپ جاتقان جۇك تەرمينالىنىڭ كەلەشەگى زور. كەلىسسوز بارىسىندا جۇك ەكسپورتىنا ارنالعان جاڭا ترانسكاسپي پاروم جۇيەسىن قۇرۋ مۇمكىندىگىن تالقىلادىق, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
كەلىسسوزدەردە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا دا باسا نازار اۋدارىلدى. بۇل باعىتتا ەكى ەلدىڭ دە الەۋەتى مول.
– قازاقستان مۇنايىن باكۋ – تبيليسي – جەيحان باعدارى بويىنشا تاسىمالداۋ جونىندەگى بىرلەسكەن جۇمىستى ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى. بىلتىر ازەربايجان ارقىلى بۇل ستراتەگيالىق شيكىزات ءترانزيتى 1,5 ملن تونناعا جۋىقتادى. جاقىن ارادا مۇنى ايتارلىقتاي ۇلعايتۋ قاجەت. تەڭىز تابانىنا توسەلەتىن ەلەكتر كابىلدەرى جوباسى ۇلتتىق ەنەرگيا جۇيەسىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى. بۇل ءبىزدىڭ «جاسىل» ەنەرگيا ەكسپورتىنداعى ۇستانىمىمىزدى كۇشەيتە تۇسەدى. ازەربايجان اۋماعى ارقىلى وتاندىق ۋران ونىمدەرىن شەتەل نارىقتارىنا جەتكىزۋ اياسىندا اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. وسى ورايدا بارلىق نەگىزگى باستاما مەن جوباعا قولداۋ كورسەتكەنى ءۇشىن قۇرمەتتى ازەربايجان پرەزيدەنتىنە ريزاشىلىعىمدى بىلدىرەمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىلارى جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكەرە وتىرىپ, ءىت سەكتور ەكىجاقتى قاتىناستارعا مول مۇمكىندىك اشاتىنىنا توقتالدى.
– ەلىمىز مەملەكەتتىك قىزمەتتى تسيفرلاندىرۋدا, ءىت تەحنولوگيالاردى دامىتۋدا تاجىريبە جيناقتادى. ءبىز وسى سالادا بىرلەسكەن جوبالاردى ىسكە اسىرۋعا دايىنبىز. كەلىسسوزدەر بارىسىندا كاسپي تەڭىزىنىڭ تابانى ارقىلى تالشىقتى-وپتيكالىق بايلانىس جەلىسىن تارتۋ جوباسىن جەدەلدەتۋدىڭ ماڭىزىن اتاپ وتتىك. ۇكىمەتتەرگە ونى قىسقا مەرزىم ىشىندە ازىرلەۋ جونىندە تاپسىرما بەرىلدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
ەكىجاقتى كۇن تارتىبىندە مادەني-گۋمانيتارلىق سالاداعى ىقپالداستىق تا ەرەكشە ايتىلدى.
– كەيىنگى جىلداردا ەكى ەلدە الما-كەزەك وتكەن قازاقستان مەن ازەربايجاننىڭ مادەنيەت كۇندەرى جانە كينو كۇندەرى ايتۋلى وقيعاعا اينالدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جۇيەلەندىرۋ ءۇشىن مادەني ىنتىماقتاستىق باعدارلاماسىن قابىلداۋعا ۋاعدالاستىق. ءبىلىم مەن عىلىمدى, جاستار بايلانىسىن دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆاسى مول ەكەنىنە ارنايى توقتالدىق. وسى ماقساتتا باكۋدە بىلتىردان بەرى قازاقستان – ازەربايجان عىلىم جانە ءبىلىم ورتالىعى قىزمەت ەتەدى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
سونداي-اق تاراپتار وڭىرلىك جانە جاھاندىق كۇن ءتارتىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جونىندە پىكىر الماستى.
– ءبىز حالىقارالىق ساياساتتىڭ بارلىق وزەكتى ماسەلەسى بويىنشا ۇستانىمدارىمىز ۇقساس ەكەنىن اتاپ وتتىك. كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىنداعى جۇمىستى ۇيلەستىرۋدىڭ ماڭىزىنا ءمان بەرىلدى. وڭىرلىك جانە جاھاندىق دەڭگەيدە بەيبىتشىلىك, قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا ۇمتىلاتىنىمىزدى جەتكىزدىك. بارشاڭىزعا بەلگىلى, پرەزيدەنت يلحام گەيدار وگلۋ اليەۆ پرەزيدەنت ترامپتىڭ بەلسەندى ارااعايىندىعىمەن ۆاشينگتوندا ازەربايجان مەن ارمەنيا اراسىندا بەيبىت دەكلاراتسياعا قول قويىپ, تاريحي ميسسياسىن ورىندادى. قازاقستان مۇنى رەسمي تۇردە قۇپتادى. قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر وڭتۇستىك كاۆكازداعى سەنىمدى نىعايتىپ, جالپىعا ورتاق وركەندەۋ ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى دەپ ويلايمىن. جالپى, ساپار قورىتىندىسى باۋىرلاس حالىقتاردىڭ يگىلىگى ءۇشىن ستراتەگيالىق سەرىكتەستىك پەن وداقتاستىق رۋحىنداعى قازاق-ازەربايجان قارىم-قاتىناسىن ودان ءارى دامىتۋعا قوس تاراپ تا دايىن ەكەنىن ايقىن كورسەتەدى, – دەدى قاسىم-جومارت توقاەۆ.
يلحام اليەۆ تە ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ جوعارى دەڭگەيىن اتاپ ءوتتى.
– حالىقتارىمىزدى ورتاق رۋحاني-مادەني قۇندىلىقتارعا ارقا سۇيەگەن, عاسىرلاردان تامىر تارتاتىن دوستىق پەن باۋىرلاستىق قاتىناستار بايلانىستىرادى. بۇل – ءبىزدىڭ مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ بەرىك ىرگەتاسى. كەيىنگى ءۇش جىلدا ءبىر-بىرىمىزگە وننان اسا ساپار ۇيىمداستىردىق. ىقپالداستىعىمىزدىڭ قانشالىقتى قارقىندى ەكەنىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى. ءاربىر كەزدەسۋ, ءاربىر تالقىلاۋ تۇپكى ناتيجەنى كوزدەيدى. ءبىز سالالىق مينيسترلىكتەردىڭ ەسەبى مەن كەلەشەك جوسپارلارىن تىڭدادىق. جۇمىس قورىتىندىسىنا كوڭىل تولادى. ويتكەنى بەلگىلەنگەن مىندەتتەردىڭ ءبارى ورىندالىپ جاتىر. مەملەكەتارالىق كەڭەس اياسىندا قول جەتكىزىلگەن كەلىسىمدەر حالىقتارىمىزدىڭ يگىلىگىنە قىزمەت ەتەدى, – دەدى ازەربايجان پرەزيدەنتى.
جاساندى ينتەللەكت جوبالارىمەن تانىستى
بۇدان سوڭ مەملەكەت باسشىلارى «Alem.AI» حالىقارالىق جاساندى ينتەللەكت ورتالىعىنا باردى. ورتالىقتا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يلحام اليەۆ تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى دامىتۋ جانە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ جەتىستىكتەرىمەن تانىستى.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – جاساندى ينتەللەكت جانە تسيفرلىق دامۋ ءمينيسترى جاسلان ماديەۆ مارتەبەلى مەيماندارعا مەملەكەتتىك ۇدەرىستەردى باسقارۋعا جانە تالداۋعا, سونداي-اق GovTech-شەشىمدەر قابىلداۋعا ارنالعان «AI-Driven Government» احۋالدىق ورتالىعىنىڭ تۇجىرىمداماسى تۋرالى باياندادى.
سونىمەن قاتار مەملەكەت باسشىلارىنا «Smart City» تەحنولوگيالارى, روبوتتى تەحنيكا ايماعى, ءتۇرلى سالاعا جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋگە باعىتتالعان «Samruk-Kazyna» جوبالارى كورسەتىلدى.
پرەزيدەنتتەر «Astana Hub» يننوۆاتسيالىق كلاستەرىن دە ارالادى. ورتالىقتا 1 800-دەن اسا IT-كومپانيا مەن ستارتاپ, ونىڭ ىشىندە شەتەلدىڭ ۇلەسى بار 460-تان اسا كومپانيا تىركەلگەن.
بۇعان قوسا قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن يلحام اليەۆكە حالىقارالىق نارىققا شىققان وتاندىق كومپانيالاردىڭ ونىمدەرى جايىندا مالىمەت بەرىلدى.
