سۋرەتتى تۇسىرگەن – ءالي عالىم
سونداي-اق فراكتسيا مۇشەلەرى پرەزيدەنتتىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىنىڭ, جولداۋلارىنىڭ, سونداي-اق «Amanat» پارتياسىنىڭ سايلاۋشىلارعا بەرگەن ۋادەلەرىنىڭ ورىندالۋىن قارجىلاندىرۋ جونىندە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جوسپارىن تىڭدادى.
ءماجىلىس سپيكەرى, «Amanat» پارتياسىنىڭ توراعاسى ەرلان قوشانوۆ قارالعان زاڭ جوبالارى ەلىمىزدىڭ الداعى ءۇش جىلداعى دامۋ باعىتىن ايقىندايتىنىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالارعا, وڭىرلەردى دامىتۋعا, بيزنەستى قولداۋعا, وزگە دە باعىتتارعا قوماقتى قاراجات ءبولىنىپ كەلەدى. ۇشجىلدىق بيۋدجەت ايقىن الەۋمەتتىك باعىتتى ساقتاپ وتىر. دەپۋتاتتىق كورپۋس پەن قۇزىرەتتى مەملەكەتتىك ورگاندار بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ ءتيىمدى ءارى ۋاقتىلى يگەرىلۋىن مۇقيات قاداعالاۋعا ءتيىس, ءار تەڭگە حالىقتىڭ يگىلىگى مەن ەلىمىزدىڭ دامۋى جولىندا جۇمسالۋى كەرەك.
– ەكونوميكادا ناقتى ءوسىمى بار, جاڭا جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. مەملەكەت ازاماتتار الدىنداعى الەۋمەتتىك مىندەتتەرىن تولىق ورىنداپ وتىر. ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ بويىنشا جوسپارلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ كەلەدى. سوندىقتان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت جوباسىن قولداعانىمىز ءجون دەپ بىلەمىن. پرەزيدەنت جولداۋى, ونىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى جانە «Amanat» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسى قارجىمەن قامتىلىپ, تولىق جۇزەگە اسىرىلۋعا ءتيىس. بۇل – پارتيا مەن ۇكىمەتتىڭ حالىق الدىنداعى ورتاق جاۋاپكەرشىلىگى, – دەدى ە.قوشانوۆ.
پارتيا توراعاسى بيۋدجەت جوباسى ايتارلىقتاي تۇراقتى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جىل باسىنان بەرى حالىقارالىق رەزەرۆتەر (التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆى جانە باعالى قاعازدار) 25%-عا ءوسىپ, 57 ملرد دوللارعا جەتتى. ۇلتتىق قوردىڭ كولەمى 62 ملرد دوللاردى قۇرادى. بيىل 9 ايدا ءىجو ءوسىمى 6,3%-دى قۇرادى. قول جەتكىزگەن بارلىق جەتىستىك – مەملەكەت باسشىسىنىڭ فيسكالدىق ساياساتتى جەتىلدىرۋ سالاسىنداعى تاپسىرمالارىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋدىڭ ناقتى ناتيجەسى. ەندى ءار وتباسى, ءار ادام وڭ وزگەرىستى سەزىنۋى كەرەك.
سونىمەن قاتار ءماجىلىس سپيكەرى بيۋدجەت قالىپتاستىرۋعا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەرگە جانە ۇكىمەت بولاشاقتا جۇمىستى جانداندىرۋى قاجەت باعىتتارعا توقتالدى. اتاپ ايتقاندا, كولەڭكەلى ەكونوميكامەن كۇرەستى كۇشەيتۋ, بيۋدجەت ءتارتىبىن قاتاڭداتۋ, جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانى ۋاقتىلى دايىنداۋ, سونداي-اق «اۋىل – ەل بەسىگى», «كەلەشەك مەكتەبى» جوبالارىن قارجىلاندىرۋدىڭ جەتكىلىكسىز كولەمى ماسەلەلەرىنە نازار اۋدارىلدى. سونداي-اق ول جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ رەزەرۆىن دۇرىس پايدالانۋدىڭ ماڭىزىنا نازار اۋداردى. ولار جىل قورىتىندىسى بويىنشا كىرىس جوسپارىن ايتارلىقتاي اسىرا ورىندايدى.
– ەڭ الدىمەن, بۇل قاراجاتتى باستالعان جوبالاردى اياقتاۋعا جۇمساۋ كەرەك. ودان وزگە ماقساتتارعا ارناۋعا بولمايدى. جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەر ءوز دەربەستىگىن تۇسىنۋگە ءتيىس جانە ورتالىقتان ۇنەمى كومەك سۇراي بەرمەۋى كەرەك. تاعى ءبىر رەزەرۆ – بۇرىن باستالعان جوبالاردى قايتا قاراپ شىعۋ. ولاردىڭ اراسىندا كەيىنگە قالدىرا تۇرۋعا بولاتىن ماقساتتار بولۋى مۇمكىن. قاراجاتتى قاي تۇستا ۇنەمدەپ, وزگە سالالارعا باعىتتاۋعا بولاتىنىن تۇرعىنداردىڭ وزدەرى-اق كورىپ, ايتىپ وتىر, – دەدى ءماجىلىس سپيكەرى.
دەپۋتاتتار الدىندا سويلەگەن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – ۇلتتىق ەكونوميكا ءمينيسترى سەرىك جۇمانعارين 2026–2028 جىلدارعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە ۇلتتىق قوردان كەپىلدەندىرىلگەن ترانسفەرت مولشەرى جىل سايىن 2,77 ترلن تەڭگە كولەمىندە ايقىندالعانىن اتاپ ءوتتى. ۆيتسە-پرەمەر «Amanat» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا قول جەتكىزىلگەن ناتيجەلەرگە دە توقتالدى. ماسەلەن, بيىل 32 اۋداندىق اۋرۋحانانى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق تۇرعىدا جابدىقتاۋعا 35,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, جوو ستۋدەنتتەرىنىڭ شاكىرتاقىسى 100%-عا ءوستى, 2,8 مىڭ جاس مامانعا جەڭىلدىكپەن يپوتەكا بەرۋگە 25 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان, ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ جەكەلەگەن ساناتتارىنىڭ جالاقىسى ەكى ەسە ءوستى جانە تاعى باسقا.
ءوز كەزەگىندە قارجى ءمينيسترى ءمادي تاكيەۆ كەلەسى جىلعا ارنالعان رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت كىرىسى 23,1 ترلن تەڭگە دەڭگەيىندە بولجاناتىنىن ايتتى. ال كەلەسى جىلى بيۋدجەت شىعىنى وسى جىلمەن سالىستىرعاندا 2 ترلن تەڭگەگە ۇلعايىپ, 27,8 ترلن تەڭگەنى قۇرايدى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سولاي بولا تۇرا, الداعى جىلى الەۋمەتتىك سالاعا 10,7 ترلن تەڭگە قاراجات باعىتتاۋ جوسپارلانعان, ونىڭ 6,8 ترلن تەڭگەسى – الەۋمەتتىك تولەمدەر, ال 3,6 ترلن تەڭگە – ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارىنا قاتىستى شىعىندار.
ماجىلىستەگى قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ توراعاسى تاتيانا ساۆەلەۆا بۇل بيۋدجەتتىڭ باستى ەرەكشەلىگى – تۇراقتىلىق پەن قابىلدانعان مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋ قاجەتتىلىگى اراسىنداعى قاتاڭ تەپە-تەڭدىك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جالعاسى جوق نەمەسە جوبالىق ازىرلىگى راستالماعان بارلىق باستاما بيۋدجەتتەن الىنىپ تاستالدى. بۇعا قوسا ۇلتتىق قوردان نىسانالى ترانسفەرتتەر تارتىلمايدى. ەندى بيۋدجەت كوبىنە ءوز كىرىستەرى ەسەبىنەن قالىپتاسادى. بۇل قادام ونىڭ ماكروتۇراقتىلىعىن كۇشەيتەدى.
فراكتسيا وتىرىسى بارىسىندا ۇكىمەت مۇشەلەرى دەپۋتاتتاردىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردى. اتاپ ايتقاندا, ينفلياتسيانى تەجەۋ, سىرتقى قارىزدى ازايتۋ, ەكونوميكانى ءارتاراپتاندىرۋ اياسىن كەڭەيتۋ, ىشكى جالپى ءونىمدى ۇلعايتۋ, ۇلتتىق قور قاراجاتىن ءتيىمدى پايدالانۋ, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ جانە وزگە ماسەلەلەر قوزعالدى.
جيىن قورىتىندىسىندا «Amanat» پارتياسى فراكتسياسىنىڭ مۇشەلەرى ۇسىنىلعان بيۋدجەتتىك زاڭ جوبالارىن ماقۇلداۋ جانە ولارعا ءماجىلىستىڭ الداعى جالپى وتىرىسىندا قولداۋ كورسەتۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى.
