حالىقارالىق سانكتسيانىڭ استىندا قالعان رەسەي اگروبانكى ارقىلى جىل سايىن رەكوردتىق كولەمدە استىق جيناپ, الەمگە ەكسپورتتايدى.
سولتۇستىك كورشى 100% مەملەكەت قاتىسىمىنداعى "رەسەي اۋىل شارۋاشىلىعى بانكىن" ("روسسەلحوزبانك" اق) 2000 جىلى قۇرىپ الدى. ول ساقتاندىرۋ ("رسحب — ستراحوۆانيە", "رسحب — ستراحوۆانيە جيزني"), اۋىلداعى م ۇلىكتى باسقارۋ ("رسحب ۋپراۆلەنيە اكتيۆامي"), اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن ارزان ليزينگكە بەرۋ ("رسحب-ليزينگ") جانە وزگە دە ماڭىزدى قىزمەتتەردى ("رسحب-فاكتورينگ", رسحب-ينتەح) ء"بىر تەرەزە" قاعيداتىمەن ۇسىنادى.
باسەكەلەستىكتەن قاۋىپتەنەتىن بانكتىك لوببي قازاقستاندا اگروبانكتى قۇرۋ جوبالارىن بۇعاتتاپ تۇر.
«سونداي-اق مامانداندىرىلعان سالالىق بانكتەر - اگرارلىق, قۇرىلىس جانە باسقا بانكتەردى قۇرۋعا تىيىم سالۋدى الىپ تاستاۋ ارقىلى بانك نارىعىنىڭ نەعۇرلىم يكەمدى قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ تۋرالى ۇسىنىستار تالقىلاندى. ولار ەكونوميكانى نەعۇرلىم ءدال كرەديتتەۋ قۇرالىنا اينالىپ, امبەباپ بانكتەردە كاپيتالدىڭ شامادان تىس شوعىرلانۋىن تومەندەتۋى مۇمكىن», دەپ حابارلادى دەپۋتات.
ساۆەلەۆانىڭ ايتۋىنشا, رەتتەۋشىلەرگە بانكتەردى تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋدەن ەكونوميكانى قارجىلاندىرۋعا, اتاپ ايتقاندا شاعىن جانە ورتا بيزنەستەگى ينۆەستيتسيالىق جوبالارعا قايتا باعدارلاۋعا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى.
ناقتى سەكتورداعى قول جەتىمدى اقشا تاپشىلىعى جاعدايىندا قيسىندى شەشىم سياقتى.
قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ولجاس قيزاتوۆ تۇتىنۋ كرەديتتەرى بويىنشا تاۋەكەل-سالماقتاۋ كوەففيتسيەنتتەرىن ارتتىرۋ ەسەبىنەن حالىققا مۇنداي قارىزداردى بەرۋ بانكتەر ءۇشىن ءتيىمسىز بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, بۇل شارالار بانكتەردى ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىن نەسيەلەۋگە اقشا جۇمساۋعا ىنتالاندىرۋى ءتيىس.
ولار 1990-شى جىلداردىڭ اششى تاجىريبەسىنەن ءالى كۇنگە دەيىن قورقادى.
ول كەزدە ءاربىر ءىرى سالانىڭ ءوز بانكى بولعان - «قازتورگبانك», «قازاگروونەركاسىپ بانكى» جانە باسقالارى. ولاردىڭ كوپشىلىگى بانكروت بولدى: داعدارىس الدىنداعى وسالدىعى, مەملەكەتتىك دوتاتسياعا تاۋەلدىلىگى, ءارتاراپتاندىرۋدىڭ جوقتىعى. بۇل قۇرىلىمداردىڭ كوپشىلىگى نارىقتىق ەكونوميكاعا كوشۋدى كەشىرە المادى.
قازاقستان ۇلتتىق بانكى سالالىق مودەلگە قايتا ورالۋ قارجى جۇيەسىنىڭ بولشەكتەنۋىنە جانە سالىمشىلار ءۇشىن تاۋەكەلدەردىڭ وسۋىنە الىپ كەلەتىنىن ەسكەرتەدى. بۇگىندە سالالار جەڭىلدەتىلگەن نەسيەلەۋ باعدارلامالارى مەن دامۋ ينستيتۋتتارى ارقىلى قولداۋعا يە بولۋدا - بۇل ءۇشىن جاڭا بانكتەر قۇرۋدىڭ قاجەتى جوق.
مۇنداي پىكىردى تاۋەلسىز ساراپشى ايبار ولجاەۆ قولدايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, قازىر بۇل بانكتى اشساق, ءبىزدى ەكى ءتۇرلى ستسەناري كۇتىپ تۇر. ءبىرى – سۋبسيديامەن شارۋالارعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرەمىز. ەكىنشىسى – قازىرگى پايىزبەن نەسيە بەرىلەدى. بيۋدجەت تاپشىلىعى كوبەيىپ جاتقان كەزدە بۇل دۇرىس پا؟ «وسى ماسەلە تالقىعا تۇسكەندە ۇكىمەت «بازالىق مولشەرلەمە تومەندەپ, جاعداي تۇزەلسىن, سوسىن وسى ماسەلەگە قايتا ورالامىز» دەپ ۋادە بەردى. ساقتاندىرۋ سەگمەنتىنىڭ دامىماۋى اۋىل دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى دەگەن پىكىر بار. جەرىمىز الەم بويىنشا تاۋەكەلى ەڭ جوعارى اۋماق سانالادى. تامشىمەن سۋارۋ تەحنولوگياسى كەش ەنىپ جاتىر. بۇل سەگمەنتتى تاۋەكەلىن تەك قۇدايعا اماناتتاپ جۇرگەن جاندار كوتەرىپ ءجۇر. كۇشتەپ اگرارلى ەل اتانۋدىڭ ءجونى دە جوق. ادامدار جەرگە ورالسا, مۇمكىن بۇل مارتەبە دە بىزگە قايتىپ كەلەر» دەيدى ايبار ولجاەۆ.
بىراق 2000 جىلدارى اگروبانكتىڭ باسىندا تۇرعان باسشىلار باسقا دەيدى.
كەزىندە قازاقستاندا اگروبانكتى باسقارعان بەيسەنبەك زيابەكوۆ باسقا دەيدى. ونىڭ ايتۋىنشا ە بۇل بانك «بىزگە قاجەتى جوق» دەگەن سەبەپپەن جابىلدى. ونىڭ نەسيە قورجىنى 30 ملن دوللار بولدى. ۇلتتىق بانككە 1 تەڭگە دە قارىز ەمەس ەدى. بىراق بۇل بانك ۇنامادى, كىمگە ساتقانىن ءبارىڭىز بىلەسىزدەر. اگروبانكتى قولدامايتىندار كوپ. ويتكەنى كەيبىر تۇلعالارعا قارجىنىڭ كۆازيسەكتور ارقىلى كەتكەنى ءتيىمدى بولدى.
دەگەنمەن, دەپۋتاتتار مەن كاسىپكەرلەردىڭ ءبىر بولىگى زامان باسقاشا ەكەنىنە سەنىمدى. ەكونوميكا نەعۇرلىم ءارتاراپتاندىرىلدى, رەتتەۋ - قاتال, ال قاداعالاۋ - اشىق.
«اڭگىمە وتكەنگە ورالۋ تۋرالى ەمەس, امبەباپ بانكتەردى جۇكتەمەي باسىم سالالاردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن نۇكتەلىك قۇرال تۋرالى بولىپ وتىر», - دەپ اتاپ ءوتتى تالقىلاۋعا قاتىسۋشىلار.
بۇگىندە قازاقستاندا 21 ەكىنشى دەڭگەيلى بانك جۇمىس ىستەيدى, ونىڭ ىشىندە 14 - شەتەلدىك كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن. ولاردىڭ بارلىعى امبەباپ, ەڭ الدىمەن تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەۋگە جانە ءىرى كورپوراتيۆتىك سەكتورعا باعدارلانعان. ورتا بيزنەس پەن سالالىق جوبالار كوپ جاعدايدا سىرتقا شىعادى.
تالداۋشىلاردىڭ باعالاۋى بويىنشا, ءتىپتى بىرنەشە مامانداندىرىلعان بانكتەردىڭ پايدا بولۋى قاداعالاۋ مودەلىن قايتا قاراۋدى جانە جۇيەدەگى وتىمدىلىكتى ءبولۋدى تالاپ ەتەدى.
رەتتەۋشىلەر تار ماماندانۋ مۇنداي ينستيتۋتتاردى كونيۋنكتۋراعا تىم تاۋەلدى ەتەدى دەپ قورقادى, مىسالى, استىق, مەتالل نەمەسە مۇناي باعاسىنا.
بىراق يدەيانىڭ ارتىقشىلىقتارى دا بار: ول قازاقستاننىڭ دامۋ بانكى مەن اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى سياقتى كۆازيمەملەكەتتىك قۇرىلىمداردى جەڭىلدەتىپ, سونداي-اق جوبالىق قارجىلاندىرۋ سەگمەنتىندە باسەكەلەستىك تۋدىرا الار ەدى.
ءماجىلىستىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنەن حابارلاعانداي, قازىر جۇمىس توبى تىيىم سالۋدى الىپ تاستاۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋدا. زاڭ جوباسى پىسىقتالعاننان كەيىن ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانككە جىبەرىلەدى.
