2023 جىلى جالعا بەرىلگەن پاتەردى جەكەشەلەندىرۋ تۋرالى ءماجىلىس دەپۋتاتى نۇرتاي سابيليانوۆ: «اباي وبلىسىنداعى ەلدى مەكەندەردە حالىقپەن كەزدەسۋ وتكىزگەندە تۇرعىندار تاراپىنان ساتىپ الۋ قۇقىعىنسىز جالعا بەرىلگەن تۇرعىن ۇيلەردى جەكەشەلەندىرۋ ماسەلەسى ءجيى كوتەرىلگەن بولاتىن. مۇنداي كوپقاباتتى, بىرقاباتتى تۇرعىن ۇيلەر اباي وبلىسىنىڭ سەمەي قالاسى مەن اۋداندارىندا دا سالىنعان», دەپ مالىمدەگەن ەدى.
ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىمەن وبلىستىق دەڭگەيدە جۇمىس توبى قۇرىلدى. جۇمىس توبىنىڭ مۇشەلەرى اۋدان تۇرعىندارىمەن كەزدەسىپ, زاڭ اياسىندا اتقارىلاتىن ءىس-شارالاردى ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزىپ جاتىر. اباي وبلىسى پروكۋراتۋراسىنىڭ قوعامدىق مۇددەلەردى قورعاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى مەيىرجان قالياسقاروۆتىڭ ايتۋىنشا, ماسەلە جەر ۋچاسكەلەرىنىڭ قۇقىقتىق راسىمدەلمەۋىنەن تۋىنداعان.
– بۇل رەتتە ەڭ ءبىرىنشى جەر كودەكسىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس, جەرگە دەگەن مەنشىك قۇقىعى مەن ۇيگە دەگەن مەنشىك قۇقىعى ءبىر-بىرىنەن اجىراتىلمايدى. بەرىلگەن ۇيلەردىڭ جەرلەرىنە قاتىستى كاداسترلىق تولەمدەر مەملەكەتكە تولەنبەگەن. بۇل تۇرعىنداردىڭ ەمەس, ۇيلەردى سالعان, ساتقان كاسىپكەرلەردىڭ تاراپىنان كەتكەن زاڭ بۇزۋشىلىق, – دەدى م.قالياسقاروۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەندىگى كەزەكتە كاسىپكەرلەر مەن اۋداندىق اكىمدىك بىرلەسە وتىرىپ, ورتاق شەشىم شىعارۋعا ءتيىس. ءاربىر جەر ۋچاسكەسى بويىنشا كاداسترلىق تولەم مولشەرى – 300 مىڭنان 700 مىڭ تەڭگەگە دەيىن.
– ەگەر كاسىپكەرلەر ءوز ەرىكتەرىمەن تولەم جاساماسا, ۋاكىلەتتى ورگاندار سوتقا جۇگىنىپ, تولەمدى ماجبۇرلەپ ءوندىرىپ الۋ شاراسىن قولدانادى. بىراق تۇرعىندار الاڭداماسىن, ەشكىمدى ۇيىنەن شىعارمايدى. تەك جەكەشەلەندىرۋ ءراسىمى 1–2 ايدىڭ ىشىندە شەشىمىن تابادى, – دەيدى باسقارما باسشىسى.
اياگوز قالاسىنىڭ تۇرعىنى, كوپبالالى انا كۇمىسحان قىدىرمولدينا بيلىك وكىلدەرىنەن بۇل ماسەلەنىڭ تەزىرەك شەشىلۋىن سۇراپ وتىر.
– مەن پروكۋراتۋرا وكىلدەرى, اۋدان اكىمدىگى, وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى قاتىسقان جينا-لىستا بولدىم. انالاردىڭ بار تىلەگى – ۇيلەردى جەكەشەلەندىرىپ, جەر ماسەلەسىن زاڭدى تۇردە شەشىپ بەرۋ, – دەيدى كوپبالالى انا.
وبلىس اكىمى بەرىك ءۋالي بۇل ماسەلەنى قاراشا ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن تولىق شەشۋدى تاپسىرعان ەدى. جۇمىس توبى وسى ۋاقىت ىشىندە تۇرعىنداردىڭ وتىنىشتەرى مەن قۇجاتتىق راسىمدەرىن زاڭ شەڭبەرىندە رەتتەيدى دەپ سەنەدى ءوڭىر تۇرعىندارى. ويتكەنى الەۋمەتتىك تۇرعىن ۇيلەردى جەكەشەلەندىرۋ ءتارتىبى زاڭمەن ناقتى رەتتەلگەن. بىرىنشىدەن, ءۇي الەۋمەتتىك جالعا بەرىلگەن بولۋعا ءتيىس. ەكىنشىدەن, تۇرعىن بۇل باسپانانى زاڭدى نەگىزدە كەمىندە بەس جىل پايدالانىپ كەلگەنى دالەلدەنسە, جەكەشەلەندىرۋگە قۇقى بار. ءۇي مىندەتتى تۇردە مەملەكەتتىك تۇرعىن ءۇي قورىنا تيەسىلى بولۋى, ونىڭ ورنالاسقان جەر ۋچاسكەسىنىڭ قۇقىقتىق قۇجاتتارى تولىق راسىمدەلگەن بولۋى قاجەت. الايدا زاڭدا جەكەشەلەندىرۋگە جاتپايتىن تۇرعىن ۇيلەر دە بار. ولاردىڭ قاتارىنا قىزمەتتىك (ۆەدومستۆولىق) پاتەرلەر, اپاتتى جاعدايدا دەپ تانىلعان ۇيلەر, قورعانىس, قاۋىپسىزدىك مەكەمەلەرىنە قاراستى باسپانالار, سونداي-اق مەملەكەت مەنشىگىندەگى ارنايى ماقساتتاعى ۇيلەر – بالالار ءۇيى, ينتەرنات, جاتاقحانا سەكىلدى نىساندار كىرەدى.
اياگوزدەگى جاعداي سەكىلدى قيىندىق كوبىنە تۇرعىن ءۇيدىڭ باستاپقىدا مەملەكەتتىك مەنشىككە تولىق تىركەلمەۋىنەن تۋىندايدى. كەي ۇيلەردى جەكە كومپانيالار سالىپ, كەيىن جەرگىلىكتى اكىمدىك بالانسىنا وتكىزگەن, بىراق جەر تەلىمدەرىنىڭ كاداسترلىق قۇجاتتارى راسىمدەلمەگەن. سونداي-اق كەيبىر مەردىگەرلەر جەرگە تيەسىلى تولەمدى تولەمەگەن نەمەسە باسپانانى الەۋمەتتىك ەمەس, كوممەرتسيالىق جالعا ۇسىنعان جاعدايلار دا كەزدەسەدى. مۇندايدا زاڭ كاسىپكەرلەردى ءوز مىندەتىن ورىنداۋعا, ياعني جەر تولەمىن تولەۋگە, بارلىق قۇجاتتى رەتتەۋگە مىندەتتەيدى. قاجەت بولعان جاعدايدا ۋاكىلەتتى ورگاندار جەكەشەلەندىرۋدى ۋاقىتشا توقتاتىپ, جەر مەن ءۇيدى بىرلەسە راسىمدەۋ تالابىن قويا الادى. قورىتا ايتقاندا, جەر كودەكسىنىڭ 20-بابىندا جازىلعانداي, «جەر ۋچاسكەسىنە مەنشىك قۇقىعى وعان سالىنعان عيماراتتار مەن قۇرىلىستارعا مەنشىك قۇقىعىمەن بىرگە بەرىلۋگە» ءتيىس. دەمەك جەردىڭ مارتەبەسى انىقتالمايىنشا, ءۇيدى دە جەكە مەنشىككە وتكىزۋ زاڭعا قايشى.
وبلىستىق قۇرىلىس باسقارماسىنىڭ باسشىسى شىڭعىس رياحانوۆتىڭ مالىمدەۋىنشە, 2025 جىلعا ارنالعان تۇرعىن ءۇيدى پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارى 348,7 مىڭ شارشى مەتردى قۇرايدى. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىن تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا بارلىعى 1 146 پاتەر ساتىپ الۋ جوسپارلانعان. سەمەي قالاسىنىڭ قاراعايلى شاعىن اۋدانىندا 18 كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى ءجۇرىپ جاتىر. بيىل 4 تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. سونداي-اق قاراعايلى شاعىن اۋدانىندا بوي كوتەرەتىن 29 نەسيەلىك تۇرعىن ءۇيدىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاماسى جاسالعان.
اباي وبلىسى
