IRCICA ۇيىمىنىڭ قولداۋىمەن جانە «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعىنىڭ عىلىمي سەرىكتەستىگىمەن جارىق كورگەن «قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى يسلام جانە ياساۋيانىڭ مادەني تاريحى» اتتى كىتاپ وتاندىق عىلىمداعى ەلەۋلى جاڭالىقتاردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل جيناق الەمدىك يسلامتانۋ مەن تۇركىتانۋ عىلىمىندا بەدەلى جوعارى امەريكالىق عالىم, پروفەسسور دەۆين ءديۋيستىڭ سوڭعى قىرىق جىل بويى جۇرگىزگەن زەرتتەۋلەرىنىڭ جيىنتىعى. ەڭبەكتىڭ قازاق تىلىنە اۋدارىلىپ, ۇلتتىق عىلىمي اينالىمعا ەنۋى قازاقستاننىڭ رۋحاني كەڭىستىگى ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك.
پروفەسسور دەۆين ديۋيس يسلامنىڭ ورتالىق ازيادا تارالۋى مەن مادەني ىقپالىن, سونداي-اق ياساۋي سوپىلىق مەكتەبىنىڭ تاريحي ءرولىن تەرەڭ زەرتتەگەن عالىمداردىڭ ءبىرى. ول شاعاتاي, تۇرىك, اراب جانە پارسى تىلدەرىندەگى تۇپنۇسقا دەرەكتەرگە سۇيەنە وتىرىپ, سوپىلىق ءىلىمنىڭ ايماقتىق ەرەكشەلىكتەرىن, رۋحاني ورتالىقتاردىڭ قالىپتاسۋىن جانە تۇركى دۇنيەتانىمىنىڭ ەۆوليۋتسياسىن كەشەندى تۇردە تالدايدى. عالىم ءاربىر تاريحي قۇبىلىستى تەك ءدىني تۇرعىدا ەمەس, الەۋمەتتىك, مادەني جانە فيلوسوفيالىق قىرلارىمەن ساراپتايدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, قوجا احمەت ياساۋي ءىلىمى – يسلام وركەنيەتىنىڭ ورتالىق ازيادا بەيىمدەلۋىن ءتۇسىنۋدىڭ باستى كىلتى. ياساۋيا ءداستۇرى ارقىلى تۇركى حالىقتارى ءوز مادەني بولمىسىن, رۋحاني بىرلىگىن ساقتاپ قالدى. بۇل تۇجىرىمدار قازىرگى قازاق عىلىمىنداعى ياساۋيتانۋ باعىتىمەن ۇندەس. «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى ياساۋيتانۋ عىلىمي ورتالىعىنىڭ باستامالارى اياسىندا جارىق كورگەن بۇل كىتاپ ۇلتتىق عىلىمي مەكتەپ پەن حالىقارالىق تاجىريبەنىڭ ءوزارا بايلانىسىن ناقتى مىسالمەن كورسەتەدى.
بۇل ەڭبەكتىڭ قازاق تىلىندە جارىق كورۋى پروفەسسور اشىربەك مۋمينوۆتىڭ عىلىمي ۇيلەستىرۋىمەن جۇزەگە استى. بەلگىلى شىعىستانۋشى, IRCICA ۇيىمىنىڭ كەڭەسشىسى رەتىندە ول جيناقتىڭ مازمۇنىن جۇيەلەپ, ماتەريالداردى ءبىرتۇتاس عىلىمي كونتسەپتسياعا بىرىكتىردى. عالىم دەۆين ديۋيس ماقالالارىنىڭ وزەكتىلىگىن ساقتاي وتىرىپ, ولاردىڭ قازاق عىلىمى ءۇشىن ماڭىزىن ايقىنداپ بەردى. سونىمەن قاتار, اعىلشىن تىلىنەن قازاق تىلىنە اۋدارعان كاميلا مۋمينوۆانىڭ ەڭبەگى ەرەكشە اتالادى. ول كۇردەلى عىلىمي ماتىندەردى قازاق ءتىلىنىڭ عىلىمي نورمالارىنا ساي, ءدال جانە تۇسىنىكتى تىلمەن جەتكىزە العان.
جيناقتاعى ماقالالار يسلام وركەنيەتىنىڭ ايماقتاعى مادەني بەيىمدەلۋىن, سوپىلىق مەكتەپتەردىڭ قالىپتاسۋىن جانە تۇركىستاننىڭ رۋحاني ورتالىق رەتىندەگى فەنومەنىن ناقتى مىسالدارمەن اشادى. ديۋيس ياساۋي ءىلىمىن تەولوگيالىق تۇرعىدا عانا ەمەس, وركەنيەتتىك فەنومەن رەتىندە قاراستىرىپ, ونى حالىقتىڭ رۋحاني جاڭعىرۋىنىڭ وزەگى رەتىندە سيپاتتايدى. عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى قازىرگى قازاق عىلىمىندا قالىپتاسىپ كەلە جاتقان ياساۋيتانۋ باعىتىمەن تەرەڭ ۇندەس.
كىتاپتىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى – وندا پروفەسسوردىڭ تۇركىستان قالاسىنا جاساعان العاشقى ساپارلارىنان قالعان اسەرلەرى مەن زەرتتەۋ جازبالارى قامتىلعان. بۇل ەستەلىك سيپاتتاعى دەرەكتەر عالىمنىڭ ورتالىق ازياعا دەگەن قۇرمەتىن, رۋحاني الەمگە ادالدىعىن كورسەتەدى. ونىڭ ەڭبەكتەرى ارقىلى قازاق وقىرمانى تۇركىستاننىڭ يسلام وركەنيەتىندەگى ورنىن, ياساۋي ءداستۇرىنىڭ مادەني جانە الەۋمەتتىك ماڭىزىن الەمدىك عىلىمي تۇرعىدان باعامداي الادى.
«قازاقستان مەن ورتالىق ازياداعى يسلام جانە ياساۋيانىڭ مادەني تاريحى» اتتى جيناق — تەك اۋدارىلعان ەڭبەكتەر جيىنتىعى ەمەس, ول رۋحاني جانە عىلىمي داستۇرلەر اراسىنداعى كوپىر. IRCICA ۇيىمى مەن «ازىرەت سۇلتان» ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعىنىڭ سەرىكتەستىگى ناتيجەسىندە جارىق كورگەن بۇل باسىلىم ۇلتتىق عىلىمنىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىلۋىنا جول اشادى.
پروفەسسور دەۆين ءديۋيستىڭ بۇل ەڭبەگى – تۇركى الەمىنىڭ رۋحاني تاريحى مەن يسلام وركەنيەتىنىڭ ءوزارا ىقپالداستىعىن عىلىمي تۇرعىدا سارالاعان, ياساۋي ءداستۇرىنىڭ مادەني تامىرلارىن اشاتىن قۇندى زەرتتەۋ. كىتاپتىڭ قازاق تىلىندە جارىق كورۋى – ۇلتتىق عىلىم مەن مادەنيەت ءۇشىن ماڭىزدى وقيعا. مۇنداي حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق ناتيجەسىندە قازاق عالىمدارى الەمدىك عىلىمي قاۋىمداستىقپەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ياساۋي مۇراسىن جاڭا عىلىمي پاراديگمادا زەردەلەۋگە مول مۇمكىندىك الادى.
ءاليا بىلدەبەكوۆا, ازىرەت-سۇلتان ۇلتتىق تاريحي-مادەني مۋزەي-قورىعى ياساۋيتانۋ ورتالىعىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى
تۇركىستان قالاسى
