ءبىلىم • 10 قازان, 2025

مەكتەپ جانە جاساندى ينتەللەكت

61 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

جۋرناليست جۇمىسىنىڭ ءبىر ارتىقشىلىعى بار. ول كەز كەلگەن ماماننىڭ ءبىر كۇنىن باستان كەشىپ, كوزبەن كورە الادى. سونداي مۇمكىندىكپەن مەكتەپ پارتاسىنا وقۋشى بولىپ وتىرىپ, ساباق وقىدىق. مۇنداعى ماقساتىمىز – ءبىلىم الۋشىنىڭ رولىنە ەنىپ, ينفورماتيكا پانىندە جاساندى ينتەللەكت تۋرالى نە ۇيرەتەتىنىن ءبىلۋ.

مەكتەپ جانە جاساندى ينتەللەكت

ەلورداداعى زاماناۋي ۇل­گىدە سالىنعان, سۋ جاڭا «كەلەشەك مەكتەپتەرىنىڭ» ءبىرى. شىنى كەرەك, ءبىر-اق ساتتە ءوزىمىزدى امەريكانىڭ ياكي ەۋرو­پانىڭ, بولماسا ەلىمىزدەگى وقۋ اقىسى قىمبات شەتەلدىكتەر اش­قان جەكەمەنشىك مەكتەپتىڭ بىرىندە جۇرگەندەي سەزىندىك. سەبەبى ءبىز وقىعان 2000 جىلدارى مۇنداي ساۋلەتى كەلىسكەن, ىشكى ينتەرەرى اسەم, بارىنەن بۇرىن جايلى مەكتەپتى تەك تەلەديداردان كورگەن ەدىك. سودان بولار, قازىرگى بالالارعا قىزىعا قاراپ, قۋانعانىمىز راس. قوڭىراۋ سوعىلدى. وقۋشىلار ءارى-بەرى اسىعىپ, ءبىرى قولىنا جۇرەكجالعار تىسكەباسارىن, ەكىنشىسى وقۋ قۇرالىن ۇستاپ, باسقالارى قۇرداستارىمەن الىسىپ, كەيبىرى جايباراقات قابىر­عانى جاعالاپ ءوز سىنىبىن بەتكە الىپ بارادى. الدەن ۋاقىتتا شىبىننىڭ ىزىڭى عانا ەستىلەتىندەي تىنىشتىق ورنادى. ءبىر مينۋتقا جەتەر-جەتپەستە كابينەتتەردىڭ ەسىگى جابىق تۇرسا دا, حورمەن سالەمدەسكەن توپتىڭ داۋىسى دالىزگە انىق ەستىلدى. ءيا, ولار مۇعالىممەن امانداسىپ, ءوز ورىندارىنا جايعاستى. ءبىز دە وتىردىق. 9-سىنىپ وقۋشىلارىنىڭ قاتارىنا قوسىلدىق.

ينفورماتيكا پانىنەن ساباق بەرۋگە كىرىسكەن مۇعالىم جان­نۇر ەرجانقىزى الدىمەن وقۋ­شىلارىنىڭ ويىن جيناق­تاپ العىسى كەلدى مە, ينتەراك­تيۆ­تى تاقتادا كورسەتىلگەن بەينە­تاپسىرماعا نازارىن اۋداردى. بەي­نەتاپسىرما جاساندى ين­تەل­لەكتىنىڭ كومەگىمەن جاسالعانداي كورىندى. ويتكەنى وندا ويۋلى جيلەت كيگەن مۇعالىم كەيپىندەگى انيماتسيالىق كەيىپكەر ەكراندا كورسەتىلگەن 4 سىيلىق قورابىنىڭ ءبىرىن اشىپ, ودان شىققان سويلەمدەردى ءوز قيالىڭمەن, ويىڭ­مەن ءارى قاراي اياقتاۋدى ۇسىندى. قول كوتەرگەن ءبىر وقۋشى وڭ جاق جوعارىداعى قوراپشانى تاڭ­دايتىنىن ايتىپ ەدى, مۇعالىم ءوز كومپيۋتەرىنەن تىنتۋىرمەن ءتۇرتىپ اشىپ ەدى, ىشىنەن «قازاقستاننىڭ ەڭ ادەمى جەرى ...» دەگەن تاپسىرما شىقتى. قوراپتى اشقان وقۋشى بۇل سويلەمدى «قازاقستاننىڭ ەڭ ادەمى جەرى – الاكول» دەپ اياقتاسا, ەكىنشى ءبىرى «قازاقستاننىڭ ەڭ ادەمى جەرى – بۋراباي» دەپ جالعادى. وسىدان سوڭ باسقا قوراپتى اشىپ كوردىك. ونداعى «مەن ەلىمدى ماقتان تۇتامىن, ويتكەنى...» دەگەن ويدى وقۋشىلاردىڭ ءبىرى «مەن ەلىمدى ماقتان تۇتامىن, ويتكەنى قازاقستان جاقسى دامىپ جاتىر» دەپ اياقتاسا, ەكىنشىسى: «...ويتكەنى ءبىز بوستاندىقتا ءومىر ءسۇرىپ جاتىرمىز جانە اركىم ءوز قۇقىن قورعايدى» دەپ تۇيىندەدى.

ساباققا كىرىسپە بولعان وي جاتتىعۋىنان كەيىن مۇعالىم جاڭا تاقىرىپتى تانىستىردى. «باعدارلامالىق قامتاماسىز ەتۋدى تاڭداۋ» دەپ اتالادى. اتاۋى جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنت­تەرى ەنگىزىلگەن ينفورماتيكا ساباعىنا العاش كىرىپ تۇرعان بىزگە كۇردەلىرەك كورىندى. بىراق بالالار جاڭا تاقىرىپقا قاراي بەرىلگەن تاپسىرماعا كەلگەندە الىپ كەتىپ جاتتى. ارينە, ىشىندە ءوزارا اقىلداسىپ, بولماسا ءبىر-بىرىنەن كومەك سۇراپ, ورىنداپ وتىرعاندارى بولدى. ويتكەنى بۇل جۇمىس سونشالىقتى وڭاي ەمەس. تاپسىرمادان بۇرىن ج.ەرجانقىزى باعدارلامالىق جاساقتامانى, ونىڭ جۇيەلىك, قول­دانبالى, ينسترۋمەنتالدى دەيتىن ءۇش ءتۇرى بار ەكەنىن ءتۇسىندىردى. سودان كەيىن وسى ءۇش باعدارلامالىق جاساقتامانىڭ ءوز ىشىندە قانداي تۇرلەرى بارىن جىلىكتەپ بەردى. قولدانبالى باعدارلامالاردىڭ مىسالدارىنا توقتالىپ, ونىڭ تۇرلەرى وتە كوپ بولاتىنىن, بىزگە وفيستىك, گرافيكالىق, مۋلتيمەديالىق دەلىنەتىن ءۇش ءتۇرىن تانىستىردى. ءسويتىپ, وسى ويدى بەكىتۋ ءۇشىن ەكرانعا بىرنەشە باعدارلامالىق جا­ساقتامانىڭ لوگوتيپتەرىن شىعارىپ, اۋىزشا قاي تۇرىنە جاتاتىنىن انىقتاۋدى تاپسىردى. ماسەلەن, «Windows» جۇيەلىك باعدار­لامالىق جاساقتاماعا, «Delphi» ينسترۋمەنتالدىعا, «Visual Basic» قولدانبالىعا جاتادى.

جاتتىعۋدان سوڭ مۇعالىم سىنىپ وقۋشىلارىن پراكتيكالىق جاتتىعۋدى جاساۋعا شاقىردى, «Word» باعدارلاماسىن اشىپ, 4 جولاقتى كەستە قۇرۋدى تاپسىردى. كۇندەلىكتى بۇل باعدارلامامەن جۇمىس ىستەپ وتىرعان بىزگە مىناۋىڭىز وتە وڭاي بولدى, بىراق ساباق باستالماس بۇرىن «Tik-tok» جەلىسىن سۋدا جۇزگەن بالىقتاي قولدانىپ وتىرعان وقۋشى كەس­تە سىزۋعا كەلگەندە كىدىرىپ, جا­نىنداعى كورشىسىنەن سالىپ بەرۋىن سۇرادى. بۇدان كەيىن تاپسىرما بويىنشا ەكىنشى تەرەزەدەن جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءبىرىن تاڭداۋ كەرەك, وقۋشىلاردىڭ باسىم بولىگى «Gemini»-دى ەمەس, «ChatGPT»-ءدى قولداندى. جاساندى ينتەللەكتىگە «مەكتەپتىڭ لوگوتيپىن جاساۋعا ارنالعان گرافيكالىق رەداكتوردى تاڭدا» دەپ تاپسىرما بەرە­مىز, سول ۇسىنعان جاۋاپتاردى كەستەدەگى «باعدارلامانىڭ اتاۋى», «ارتىقشىلىعى», «كەمشىلىگى», «باعاسى اقىلى/تەگىن» دەگەن ۇيا­شىقتارعا تولتىرامىز. ساباقتىڭ سوڭىندا تەست تۇرىندە بەكىتۋ سۇراق­تارىنا جاۋاپ بەردىك. شاپشاڭ دا العىر 3 وقۋشى تاپسىرمانى ساباق سوڭىنا دەيىن تولىق ورىنداپ ءبىتىردى, كەيبىرەۋلەرى اراسىندا كومپيۋتەرلىك ويىنعا ۋاقىت تاۋىپ ۇلگەرگەنىمەن, قوڭىراۋ سوعىلعانشا تاپسىرمانى اياقتاي المادى. سوندىقتان مۇعالىم ۇيگە وسىنى مارەسىنە جەتكىزۋدى تاپسىردى.

P.s. رەتى كەلىپ تۇرعاندا وقىرماندارعا تۇسىندىرە كەتەيىك, وسى وقۋ جىلىنان باستاپ «تسيفرلىق ساۋاتتىلىق» جانە «ينفورماتيكا» پاندەرىنە جاساندى ينتەللەكت ەلەمەنتتەرى ەنگىزىلەتىنى ايتىلعان. بۇل وزگەرىس ەلىمىزدەگى بارلىق مەكتەپتىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزىلمەس بۇرىن قاناتقاقتى جوبا رەتىندە كەلەشەك مەكتەپتەرىندە سىناقتان وتكىزىلىپ جاتىر. سونىڭ بارىسىمەن تانىسقانداعى ويىمىزدى جوعارىدا باياندادىق. ال قالعانى, جوبانىڭ الداعى «تاعدىرى» – بولاشاقتىڭ ەنشىسىندە ءھام سىناقتان وتكىزىپ جاتقان پەداگوگتەر مەن مامانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىندە. 

سوڭعى جاڭالىقتار