سۋرەتتى تۇسىرگەن – اقادىل رىسماحان
«جەر تەلىمدەرىن قايتارۋ جونىندەگى ارنايى كوميسسيا اكىمدىكتەردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىن كونكۋرس وتكىزبەي-اق بەرۋ تۋرالى 2 مىڭنان اسا زاڭسىز شەشىم قابىلداعانىن انىقتادى. بۇل ماسەلەگە قاتىستى ەكىۇشتى ۇستانىم بولماۋى قاجەت. زاڭسىز الىنىپ, پايدالانىلماي جاتقان جەر وڭتايلاندىرىلعان راسىممەن مەملەكەتكە قايتارىلۋعا ءتيىس. ال جەردى پايدالانۋشى وعان ينۆەستيتسيا سالىپ, ادال ەڭبەك ەتىپ جاتسا, جۇمىسقا بوگەت جاساماۋ كەرەك. سونداي-اق ونىڭ اۋىلدى كوركەيتىپ, تۇراقتى جۇمىس بەرىپ وتىرعانىن ەسكەرگەن ءجون», دەگەن پرەزيدەنت ءسوزى جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىنىڭ نەگىزگى ۇستانىمىنا اينالدى.
وبلىس اكىمدىگىنە قاراستى جەر قاتىناستارى باسقارماسى كەيىنگى بىرنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە كەزىندە زاڭسىز الىنىپ, پايدالانۋسىز جاتقان جەرلەردى مەملەكەت يەلىگىنە قايتارۋ جونىندەگى جۇمىستى كۇشەيتە ءتۇستى. ناتيجەسىندە, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنە ءجۇز مىڭداعان گەكتار جەردىڭ قۇجاتى جولداندى.
«قازىردە اۋداندارداعى مال باسى تىركەلمەگەن, سالدارىنان يگەرىلمەگەن جەر تەلىمدەرىنە قاتىستى شارا قولدانۋ ماقساتىندا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. ناقتىراق ايتساق, جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتىنە 389,8 مىڭ گەكتار جەردىڭ قۇجاتى جولداندى. بۇگىندە 42,3 مىڭ گا جەر يگەرىلە باستادى. سونىمەن قاتار 30,9 مىڭ گا جەردىڭ يەلەرى قايتىس بولعانى انىقتالدى. بۇل جەر تەلىمدەرى ازاماتتىق كودەكستىڭ 242-بابىنا سايكەس ءبىر جىل بەدەرىندە يەسىز م ۇلىك رەتىندە ەسەپكە الىنۋعا ءتيىس. سونداي-اق 128,7 مىڭ گا جەردىڭ ماسەلەسى دەپارتامەنتتىڭ وندىرىسىندە تۇر. جالپى, بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ جاتىرمىز», دەدى وبلىس اكىمدىگى جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ باسشىسى دانيار وتەپوۆ.
باسقارما باسشىسى كەلتىرگەن دەرەككە جۇگىنسەك, 131,2 مىڭ گا جەردىڭ مەنشىك يەسى اۋىسىپتى. بۇل جەر تەلىمدەرىنە قاتىستى اۋداندارمەن ءتيىستى دەڭگەيدە جۇمىس جۇرگىزىلەدى. ناقتىراق ايتساق, جاڭا مەنشىك يەلەرىن كورسەتە وتىرىپ, قايتا رەتتەۋ جۇمىسى قولعا الىنادى. بۇل ماسەلەمەن ءار اۋداننىڭ باسشىلارى تىكەلەي جۇمىس جۇرگىزۋگە مىندەتتەلگەن. ناتيجەسى جىل سوڭىندا بەلگىلى بولادى.
«پايدالانىلماي جاتقان, زاڭنامانى بۇزا وتىرىپ بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەردى جىل سوڭىنا دەيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ تۋرالى ءتيىستى تاپسىرما بەرىلگەنى ءمالىم. وسى ورايدا جامبىل وبلىسىندا 90 مىڭ گا جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلۋى كەرەك. باسقارما تاراپىنان اتقارىلعان جۇمىستىڭ ناتيجەسىندە قازىردە جالپى كولەمى 51,7 مىڭ گا جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. بۇل باعىتتاعى جۇمىس الداعى ۋاقىتتا دا ءتيىستى دەڭگەيدە اتقارىلادى», دەيدى د. وتەپوۆ.
بىرەر جىل بۇرىن وڭىردە جايىلىم جەردى دۇرىس پايدالانۋدى ۇيىمداستىرا الماۋ سالدارىنان اۋىلدىق وكرۋگتەردە جۇزدەگەن مىڭ گەكتار جايىلىم جەتىسپەيتىنى انىقتالعان بولاتىن. كەيىنگى بىرنەشە جىلدىڭ بەدەرىندە بۇل ولقىلىقتى جويۋعا قاتىستى جاۋاپتى باسقارما تاراپىنان اۋقىمدى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. ەندى سول ءىستىڭ ناتيجەسى ويداعىداي بولسا, اۋىلدا تىنىمسىز جۇمىس ىستەپ, ءتورت ت ۇلىك باعىپ وتىرعان اعايىننىڭ كوڭىلى دە توعايادى.
«جايىلىم ماسەلەسى قاي كەزدە دە نازاردان تىس قالعان ەمەس. ەلدى مەكەندەردىڭ ورتاق پايدالانۋىنداعى جەرلەردى كەڭەيتۋ ماقساتىندا بوس جاتقان 403,5 مىڭ گا جايىلىم تاڭدالعان بولاتىن. اۋداندىق دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتاردىڭ اتسالىسۋىمەن 165,9 مىڭ گا جەر بەكىتىلدى. 237,6 مىڭ گا جەردى جايىلىم القابى رەتىندە ناقتىلاۋ ماقساتىندا ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بايزاق اۋدانىندا 3 100 گەكتارعا قاتىستى ورنالاستىرۋ جوباسى دايىندالعان. قالعان 14,9 مىڭ گا جەر ۋچاسكەسى تاڭدالىپ جاتىر. شۋ اۋدانىندا 47,8 مىڭ گەكتاردىڭ 23,8 مىڭ گەكتارى جونىندە ءتيىستى جوبا ازىرلەنگەن. قالعان 24,0 مىڭ گەكتاردى تاڭداۋ جونىندە جۇمىس قولعا الىنعان», دەيدى باسقارما باسشىسى.
قازىرگى كەزگە دەيىن 51,7 مىڭ گا جەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلدى. بۇل جۇمىستى كەيبىر اۋداندار ءوز دەڭگەيىندە اتقارسا, قايسىبىر اۋدانداردا جۇمىس سىلبىر ءجۇرىپ جاتىر. جەر قاتىناستارى باسقارماسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى بيلىك تاراپىنان بەكىتىلگەن كورسەتكىشتى ورىنداۋ جولىندا جىل سوڭىنا دەيىن بىلەك ءتۇرىپ ەڭبەك ەتۋگە بەكىنىپ وتىر.
جالپى, پايدالانىلماعان, ۋاقىتىندا زاڭ بۇزۋشىلىقپەن الىنعان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ ماقساتىندا جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى دە اۋقىمدى جۇمىس جۇرگىزىپ جاتىر. دەپارتامەنت وكىلدەرى العاشقى جارتى جىلدىڭ وزىندە ءبىراز جۇمىس اتقاردى. ناقتى دەرەككە جۇگىنسەك, ەسەپتى مەرزىمدە جالپى كولەمى 32,6 مىڭ گەكتاردى قامتيتىن 140 باقىلاۋ ءىس-شاراسى ۇيىمداستىرىلدى. ناتيجەسىندە, جالپى كولەمى 27,4 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن جەر ۋچاسكەلەرىندە 185 زاڭ بۇزۋشىلىق دەرەگى انىقتالعان. بۇدان بولەك, دەپارتامەنت قىزمەتكەرلەرى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋعا قاتىستى دا ءتيىستى دەڭگەيدە جۇمىس اتقارعان.
بۇگىندە پايدالانىلماعان نەمەسە زاڭ بۇزۋشىلىقپەن پايدالانىلعان 31,6 گا اۋىل شارۋاشىلىعى جەرى, 174 جەر ۋچاسكەسى (ونىڭ ىشىندە 8,1 مىڭ گا ەگىستىك, 22,2 مىڭ گا جايىلىم) مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىلعان. سونداي-اق اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى 28,1 مىڭ گا جەر ۋچاسكەلەرىنە 61 تەكسەرۋ جۇرگىزىلگەن. ناتيجەسىندە, كولەمى 23,8 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن 51 ۋچاسكەدە زاڭ بۇزۋشىلىقتار تىركەلگەن.
جالپى كولەمى 1 مىڭ گەكتاردى قۇرايتىن كاسىپكەرلىك ماقساتتاعى (قۇرىلىسقا ارنالعان) جەرلەردە دە 13 تەكسەرۋ جۇرگىزىلىپ, 14 ۋچاسكەنىڭ يگەرىلمەي جاتقانى انىقتالعان. كاسىپكەرلەرگە جەر زاڭناماسى تالاپتارىن ورىنداۋعا مىندەتتەگەن ءبىر جىل مەرزىمگە نۇسقامالار بەرىلگەن.
«دەپارتامەنت تاراپىنان كاسىپكەرلىك, اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى يگەرىلمەي جاتقان جەر تەلىمدەرىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ جۇمىستارى جىل سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. جەر قاتىناس-تارى سالاسىندا قۇزىرلى ورگانداردىڭ جۇمىسىن باعالاۋ ماقساتىندا 20 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. ناتيجەسىندە, جالپى سانى 70 زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى. انىقتالعان دەرەكتەرگە قاتىستى 9 اكىمشىلىك ءىس قوزعالىپ, جالپى سوماسى 530 820 تەڭگە ايىپپۇل سالىندى.
پايدالانىلماي جاتقان جەرلەردى مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋ باعىتىندا سوت ورگاندارىنا 19 تالاپ-ارىز جولداندى. ونىڭ ىشىندە 16-سى كاسىپكەرلىك (7,88 گا), ۇشەۋى اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى (10,1 مىڭ گا) جەرلەرگە قاتىستى.
قازىردە دەپارتامەنت وتكەن جىلى بەرىلگەن نۇسقامالارعا سايكەس, جالپى كولەمى 10 مىڭ گا اۋىل شارۋاشىلىعى ماقساتىنداعى جەر ۋچاسكەلەرىن قايتارۋ جونىندە سوتقا تالاپ-ارىز دايىنداپ جاتىر. جىل سوڭىنا دەيىن بەكىتىلگەن جوسپاردىڭ تولىق ورىندالۋى, سونىمەن قاتار جەردى زاڭسىز يەلەنۋ, ماقساتسىز پايدالانۋ فاكتىلەرىن بارىنشا تومەندەتۋ كوزدەلگەن. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى جۇمىس ىلكى ساتكە دە توقتاماق ەمەس», دەيدى وبلىستىق جەر رەسۋرستارىن باسقارۋ دەپارتامەنتى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى باعدات رۇستەموۆ.
ءبىر سوزبەن, زاڭسىز پايدالانىلىپ كەلگەن جەر تەلىمدەرى مەملەكەت مەنشىگىنە تولىقتاي قايتارىلاتىن كۇن الىس ەمەس. ويتكەنى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى بۇل باعىتتاعى جۇمىستى جىل وتكەن سايىن كۇشەيتىپ كەلەدى. پرەزيدەنت تاپسىرماسىن دەر كەزىندە ورىنداۋ ماقساتىندا جۇمىلعان جۇدىرىقتاي بىرىگىپ, جۇيەلى جۇمىس اتقارىپ جاتىر.
جامبىل وبلىسى
