كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
پاۆلودار وبلىسىندا ءوندىرىستىڭ قورشاعان ورتاعا اسەرىن ازايتۋ مەن ەكولوگيالىق لاستانۋدىڭ سالدارىن جويۋ – ۇزاق جىلدان بەرى كۇن تارتىبىنەن تۇسپەي كەلە جاتقان ماسەلە. مىسالى, ەكىباستۇزداعى قوس گرەس-تە ءالى كۇنگە كۇلدى تۇتىپ قالاتىن سۇزگىلەردى زامانعا ساي جاڭارتۋعا ءمان بەرىلمەي وتىر. پارلامەنت ماجىلىسىندەگى ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەدىل ءجاڭبىرشيننىڭ ايتۋىنشا, پاۆلودار وڭىرىندەگى وندىرىستىك شىعارىندىنىڭ جارتىسىنان كوبى ەنەرگەتيكا سالاسىنا تيەسىلى. الايدا وبلىستاعى الىپ ەنەرگەتيكالىق نىساندار ەكولوگيالىق شارالارعا نەمقۇرايدى قارايدى.
«بۇعان دەيىن ەلىمىز كولەمىندە توپ-50 كاسىپورىنعا اۆتوماتتى مونيتورينگ جۇيەلەرى ورناتىلعانى ءمالىم. مونيتورينگ ناتيجەلەرى ونلاين تۇردە جەرگىلىكتى ەكولوگيا دەپارتامەنتى مەن جاۋاپتى مينيسترلىكتە كورسەتىلىپ تۇرادى. وكىنىشكە قاراي, وسىنداي باقىلاۋ ەنەرگەتيكا سالاسىندا اقساپ تۇر. ەكىباستۇزدا بۋداقتاعان ءتۇتىنى سوناۋ الىستان كورىنەتىن گرەس-تەردەن ۇنەمى قارا, قويۋ ءتۇتىن شىعىپ جاتادى. اينالاسىنداعى ەل-جۇرت كاسىپورىننان شىعاتىن شاڭ-توزاڭدى جۇتۋعا ءماجبۇر. ءوندىرىس ورىندارىنا باقىلاۋ جۇيەسىن مىندەتتەيىك دەسەك, كوپ قاراجات كەرەك, ول ءۇشىن ءتاريفتى كوتەرۋگە ءماجبۇر بولامىز دەگەن سىلتاۋ ايتادى. بۇل پاۆلودار مەن ەكىباستۇزداعى قۋات وندىرەتىن كاسىپورىندارعا عانا قاتىستى ماسەلە ەمەس, تۇتاستاي رەسپۋبليكاعا ءتان. مينيسترلىك اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەنى ازىرشە تەستىلىك رەجىمدە قاراپ وتىرعانىن دا ايتۋىمىز كەرەك. كورسەتكىشتەر ارتىپ كەتسە, كاسىپورىندارعا ايىپپۇل سالىنادى. سوڭعى وزگەرىستەرگە سايكەس ايىپپۇل جەرگىلىكتى بيۋدجەتتە قالادى», دەيدى ە.جاڭبىرشين.
پاۆلودار وبلىسى – ەلىمىزدەگى ءىرى يندۋستريالىق ورتالىقتىڭ ءبىرى. وڭىردەگى 900-دەن استام كاسىپورىن جىل سايىن 700 مىڭ تونناعا جۋىق زياندى قالدىق شىعارادى, ونىڭ باسىم ۇلەسى ەكىباستۇز, اقسۋ, پاۆلودار قالالارىنا تيەسىلى. ءوڭىر باسشىسى اسايىن بايحانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەكولوگيا سالاسىندا جۇمىس جۇرگىزىلمەي جاتىر دەپ اۋزىمىزدى قۋ شوپپەن سۇرتۋگە كەلمەيدى. ءىرى كومپانيالاردىڭ ەڭ ۇزدىك قولجەتىمدى تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋى, وندىرىستەردى كەزەڭ-كەزەڭىمەن جاڭعىرتۋىنىڭ ارقاسىندا شىعارىندىنى ازايتۋدىڭ تۇراقتى سەرپىنى بايقالادى. 2024 جىلى زياندى قالدىقتاردىڭ كولەمى 6,5 مىڭ تونناعا ازايعان. اۋماقتاعى ەكولوگيالىق احۋالدى جاقسارتۋ, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, كەشەندى تابيعات قورعاۋ ءىس-شارالارىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جۇمىس جۇيەلى تۇردە جالعاسا بەرەدى.
«ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىكتىڭ نەگىزگى باعىتى – اتموسفەرالىق اۋانىڭ ساپاسىن جاقسارتۋ. مونيتورينگ بويىنشا تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە ەرەكشە كوڭىل ءبولىنىپ وتىر. بۇگىندە ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە شىعارىندىنى باقىلاۋدىڭ اۆتوماتتاندىرىلعان جۇيەلەرى ءوڭىردىڭ 11 ءىرى كاسىپورنىندا, ونىڭ ىشىندە «ەكىباستۇز گرەس-2 ستانساسى» اق, «قازاقستان ءاليۋمينيى» اق-دا جۇمىس ىستەپ تۇر. دەگەنمەن وبلىس ەلىمىزگە ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 40%-ىن, كومىردىڭ 30%-ىن, فەرروقورىتپانىڭ 58%-ىن, ءاليۋمينيدىڭ 100%-ىن بەرىپ وتىرعانىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. كەيىنگى جىلدارى قورشاعان ورتانى قورعاۋ ءىس-شارالارىنا كاسىپورىندار 82 ملرد تەڭگە جۇمساپ, شىعارىندى كولەمىن 30 مىڭ تونناعا دەيىن ازايتا الدى», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى ايگەرىم قابىلتاەۆا.
ەكولوگتەردى تولعاندىرىپ تۇرعان ەكىنشى وزەكتى ماسەلە – پاۆلودارداعى بۇرىنعى حيميا زاۋىتىنىڭ اۋماعىندا, بىلقىلداق كولىندە جينالىپ قالعان سىناپ قالدىقتارى. ە.ءجاڭبىرشيننىڭ دەرەگىنشە, زاۋىت پەن كولدە سىناپپەن لاستانعان مەتالداردىڭ جالپى كولەمى 1 ملن 300 مىڭ توننادان اسادى. الايدا جەرگىلىكتى جاۋاپتى ورگاندار مەن كاسىپورىندار تاراپىنان سىناپتى جويۋعا قاتىستى شەشىمدى قادام بايقالمايدى.
«بىلقىلداق كولىنىڭ اينالاسىندا تەرەڭدىگى 15–20 مەترگە دەيىن كەتەتىن «جەر قاباتىنداعى قابىرعا» دەپ اتالاتىن بەتوندى قورعانىس جۇيەسى سالىنىپتى. ول سىنابى بار لاس سۋدىڭ جەراستى سۋلارىمەن ارالاسىپ كەتۋىنىڭ الدىن الادى. وسى جەرگە مونيتورينگ جۇرگىزەتىن كومپانيا وكىلدەرىنىڭ سوزىنشە, قابىرعانىڭ سىرتىنداعى توپىراق قۇرامىندا سىناپ كەزدەسپەگەن. سوعان قاراعاندا, ازىرشە سىناپ ءبىر ورىندا ۇستالىپ تۇر. بىراق زياندى ەلەمەنتتى ءتۇپتىڭ-تۇبىندە جويۋىمىز كەرەك. ونى ۋتيليزاتسيالايتىن زاماناۋي جوبالار اقش, ەۋروپا, قىتاي ەلدەرىندە بار. سولارمەن كەلىسسوزدەر جۇرگىزىلۋى كەرەك», دەپ ەسەپتەيدى دەپۋتات.
ماجىلىستەگى ەكولوگيا جانە تابيعاتتى پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەلەرى الدا جىلۋ ەلەكتر ورتالىقتارىنىڭ ك ۇلىن, مەتاللۋرگيا شلاكتارى مەن شلامدارىن ەكىنشى رەتتىك شيكىزات ەتىپ بەكىتۋ, قۇرىلىس, جول كومپانيالارىنىڭ كۇل مەن مەتاللۋرگيا قالدىقتارىن مىندەتتى تۇردە قولدانۋىن قاداعالاۋ, وندىرىستىك قالدىقتاردى قۇرىلىسقا پايدالانۋعا ىنتالاندىرۋ شارالارىن ەنگىزۋ سياقتى مىندەتتەر تۇرعانىن اتاپ ءوتتى. دەپۋتاتتار پاۆلودار, اقسۋ, ەكىباستۇز قالالارىنداعى توزۋى 83–85%-عا جەتكەن كارىز-تازارتۋ قۇرىلىستارىن جاڭعىرتۋ, زاماناۋي پوليگوندار مەن قايتا وڭدەۋ كەشەندەرىن سالۋ جۇمىسىن دا باقىلاۋعا الاتىندارىن جەتكىزدى.
پاۆلودار وبلىسى
