جەمقورلىق ايىلىن قاشان جيادى؟

وبلىستىق تەكسەرۋ كوميس­سياسىنىڭ مۇشەسى جانات داۋ­تاليەۆانىڭ ايتۋىنشا, 2022–2024 جىلدارعا جۇرگىزىلگەن اۋديت ناتيجەسىندە قارجىلىق زاڭ بۇزۋشىلىق پەن جۇيەلى كەمشىلىك انىقتالىپتى. سوعان بايلانىستى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىنىڭ قارجىلىق ءتار­تىبى مەن جوسپارلاۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋ, باقىلاۋدى كۇشەيتۋ قاجەتتىگى تۋىنداپ وتىر.

«اۋديت قورىتىندىسىمەن انىقتالعان زاڭ بۇزۋشىلىق­تاردىڭ كولەمى – 2,6 ملرد تەڭگە. ونىڭ ىشىندە 970 ملن تەڭگەنىڭ قارجىلىق بۇزۋشىلىعى, 1,5 ملرد تەڭگەنى ءتيىمسىز جوسپارلاۋ بار. بيۋدجەتتىڭ 143 ملن تەڭگەسى ءتيىمسىز پايدالانىلعانى انىقتالدى. ال راسىمدىك سي­پاتتاعى 172 كەمشىلىك پەن ءتارتىپ بۇزۋشىلىق نازارعا الىندى», دەدى ج.داۋتاليەۆا.

كوميسسيا مۇشەسىنىڭ پىكىرىنە سۇيەنسەك, كەمشىلىكتەردىڭ مىناداي سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, بيۋدجەت قارجىسىن جوسپارلاۋ كەزىندە وتىنىمدەردىڭ دۇرىستىعى مەن نەگىزدىلىگى قامتاماسىز ەتىل­مەگەن. ەكىنشىدەن, بيۋدجەتتەن بولىنگەن ترانسفەرتتەر نىسانالى ماقساتىنا ساي پايدا­لانىلماعان. ۇشىنشىدەن, بىرقا­تار مەكتەپتە مەديتسينالىق كابينەتتەر ليتسەنزياسىز جۇمىس ىستەگەن. مەديتسينالىق كابينەتتەر ءتيىستى قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق قامتاماسىز ەتىلمەگەن.

«وقۋشىلاردى ىستىق تاماق­پەن قامتاماسىز ەتۋ كەزىندە قولدانىستاعى زاڭناما تالاپ­تارى تولىق ساقتالماعانى انىق­تالدى. كەيبىر ءونىم تۇرلەرى اس مازىرىنە ەنگىزىلمەي كەلگەن. مەكتەپتەردە بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلعانىمەن, كامەرالار جازۋ فۋنكتسياسىنسىز جۇمىس ىستەيدى. مۇنداي كامەرالاردىڭ بەينەمۇراعاتىنا قول جەتكىزۋ مۇمكىن بولمادى. ال كەيبىر نەگىزگى قور پايدالانىلماعان كۇيىندە قويمادا ساقتالىپ تۇر. بۇل كەمشىلىكتەر وبلىستىق ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندەگى بيۋدجەت قارجىسىن باسقارۋدا قارجىلىق ءتارتىپ دەڭگەيىنىڭ ءتيىستى دەڭگەي­دە ەمەستىگىن كورسەتەدى», دەپ مالىمدەدى ج.داۋتاليەۆا.

ونىڭ مالىمەتىنشە, اۋديت قو­رىتىندىسىنان كەيىن 92 اكىم­شىلىك قۇقىق بۇزۋ­شى­لىق بەل­گىلەرى بويىنشا قۇجات­تار اتىراۋ وبلىستىق ىشكى مەم­لەكەتتىك اۋديت دەپار­تا­مەن­­تىنە, مەملەكەتتىك كىرىستەر باس­قار­ماسىنا, مەديتسينالىق جانە فارماتسەۆتيكالىق باقى­لاۋ دەپارتامەنتىنە, ءبىلىم سالاسىن­داعى ساپانى قامتاماسىز ەتۋ دەپار­تامەنتىنە جىبەرىلگەن. سون­داي-اق اتىراۋ وبلىستىق پو­ليتسيا دەپارتامەنتىنە تەررو­ريس­تىك تۇرعىدان وسال نىسانداردى قورعاۋ تالاپتارىنىڭ بۇزى­لۋى­نا بايلانىستى قۇجات­تار ءتيىستى شارا قابىلداۋ ءۇشىن جولدانعان.

«انىقتالعان قاتەلىكتەردى جويۋ ماقساتىندا ءبىلىم بەرۋ سالاسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ناقتى ۇسىنىستار بەرىلدى. ناقتىلاي ايتقاندا, بيۋدجەتتىك وتىنىمدەردى جاساقتاۋ مەن بولۋدە دالدىك پەن نەگىزدىلىكتى ارتتىرۋ, مەكتەپتەردە وقۋشىلاردى ىستىق تاماقپەن قامتۋ, جىلۋمەن جابدىقتاۋ, تازالىق قىزمەتىن اۋتسورسينگ ارقىلى ۇيىمداستىرۋ ۇسىنىلدى. مەدي­تسينالىق كابينەتتەردى تولىق ليتسەنزيالاۋ, قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتاۋ, پايدالانىلماي تۇرعان م ۇلىكتىڭ ناقتى قاجەتتىلىگىن انىقتاۋعا نازار اۋدارىلدى», دەدى ول.

تەكسەرۋ كوميسسياسىنىڭ مۇشەسى نۇرسۇلتان بيسەمبيەۆتىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, يساتاي اۋدانىنداعى مەكتەپكە دەيىنگى تاربيە بەرەتىن 12 بوبەكجاي-باقشادا 4 ملرد تەڭگەدەن اسا قارجىعا اۋديت جۇرگىزىلدى. ءاۋديتتىڭ ناتيجەسىندە 130 ملن تەڭگەگە جۋىق قارجىلىق بۇزۋ­شىلىق پەن راسىمدىك سيپات­تاعى 116 كەمشىلىك انىقتالدى. ونىڭ ىشىندە ارتىق تولەنگەن ەڭبەكاقى, نەگىزسىز ءىسساپار شىعىندارى مەن ورىندالماعان قىزمەتتەرگە بيۋدجەت قاراجاتى جۇمسالعان دەرەگى تىركەلىپ وتىر.

«بىرقاتار بوبەكجاي-باقشا­نىڭ شتاتتىق كەستەسىنە ارتىق بىرلىك ەنگىزىلگەن. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جانە زەينەتاقى جارناسىن تولەۋ كەشىكتىرىلگەن. كەيبىر ەسەپشىلەر وزدەرىنىڭ جاقىن تۋىستارىمەن مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كەلىسىمشارتتارىن راسىمدەگەن. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاب­دىقتالۋ تولىق قامتاماسىز ەتىل­مەي, مەديتسينالىق ءۇي-جاي­لاردى جابدىقتاۋ تالاپتا­رى ساقتالماعانى انىقتال­دى. مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدا جو­سىقسىز ءونىم بەرۋشىلەرگە قاتىستى سوتقا تالاپ ارىزدار بەرىلمەگەن. اۋديت قورىتىندىسىمەن بوبەك­جاي-باقشا باسشىلارى مەن ەسەپشىلەرىنە قاتىستى اكىمشىلىك ىستەر قوزعالىپ, جالپى سوماسى 6,9 ملن تەڭگە ايىپپۇل ءوندىرىلدى», دەيدى ن.بيسەمبيەۆ.

ءبىلىم سالاسىنداعى بىلىق مۇنىمەن شەكتەلمەيدى. اتىراۋ قالاسىنداعى №2 سوتتا بيۋدجەتتىڭ 49 ملن تەڭگەسىن جىمقىرعان باس ەسەپشىگە قاتىستى ءىس قارالدى. كۇدىكتى ورىنتاعىنا وتىرعان باس ەسەپشىگە قىلمىستىق كودەكسىنىڭ 190-بابىنىڭ 4-بولىگىنىڭ 2-تار­ماعىمەن (الداۋ جانە سەنىمدى تەرىس پايدالانۋ جولىمەن بو­تەننىڭ مۇلكىن اسا ءىرى مولشەردە جىمقىرىپ, يەمدەنۋ) ايىپ تاعىلعان.

«ايىپتالۋشى 2023 جىل­دىڭ ماۋسىم ايىنان باستاپ كوممۋنالدىق مەملەكەتتىك مەكەمە – مامانداندىرىلعان مەكتەپ-ليتسەي-ينتەرناتىندا ەسەپشى, قىركۇيەك ايىنان باس ەسەپشى بولىپ قىزمەت اتقارعان. 2023 جىلعى ماۋسىم مەن 2024 جىلعى قازان ايلارى ارالىعىندا اتالعان مەكەمە ديرەكتورىنىڭ سەنىمىنە كىرىپ, ونىڭ ەلەكتروندىق قولتاڭباسىن, «1س» جانە «پارۋس» جۇيەلەرىن زاڭسىز پايدالانعان. وسى جۇيەلەردىڭ كومەگىمەن ول ءوزىنىڭ جانە سەنىمدى ادامدارىنىڭ ەسەپشوتتارىنا نەگىزسىز اقشا اۋدارىپ وتىرعان. كۇدىكتى الاياقتىق ارەكەتىنىڭ سالدارىنان 49 ملن تەڭگەدەن اسا مەملەكەت قارجىسىن جىمقىرعان», دەپ حابارلادى سوتتان.

سوت تالقىلاۋىندا ايىپ­تا­لۋشى ءوزىنىڭ كىناسىن تولىق مويىنداعان. ونىڭ كىناسى جابىر­لەنۋشى وكىلىنىڭ, كۋالاردىڭ ايعاقتارىمەن, تەرگەۋ ارەكەتتەرى­نىڭ حاتتامالارىمەن, مامان جۇر­گىزگەن اۋديتورلىق ەسەپ قو­رى­تىندىلارىمەن, زاتتاي دالەل­دەمەلەرمەن دالەل­دە­نىپ وتىر. الايدا سوت ايىپتالۋ­شى­نىڭ جاس بالالارى بارىن, زاڭسىز ارەكەتى ءۇشىن وكىنەتىنىن كىناسىن جەڭىلدەتەتىن ءمان-جايلار رەتىندە تانىدى. جازانى اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار انىقتال­ماعانى دا ەسكەرىلدى.

«سوت ۇكىمىمەن ايىپتالۋشى كىنالى دەپ تانىلىپ, وعان ماتەريالدىق جاۋاپكەرشىلىكپەن بايلانىستى لاۋازىمداردى اتقارۋ قۇقىعىنان 5 جىل­عا, باس بوستاندىعىن 5 جىل مەر­زىمگە ايىرۋ جازاسى تاعايىن­دالدى. قىلمىستىق كودەك­تىڭ 74-بابىنىڭ 1-بولىگى قولدانى­لىپ, تاعايىندالعان جازانى وتەۋ 5 جىل مەرزىمگە كەيىنگە قالدى­رىلدى», دەپ ءمالىم ەتتى سوتتان.

اتىراۋ وبلىسى