راسىندا, بۇل سەزدىڭ ۋاقىت وتكەن سايىن مارتەبەسى ارتىپ, كوتەرىلەتىن تاقىرىپتارىنىڭ دا وزەكتىلىگى العا وزىپ بارادى. وكىنىشتىسى, كەيىنگى جىلدارى الەم قۇبىلمالى گەوساياسي احۋالدى باستان كەشىرە باستادى.
ءار جەردە تۇتانعان اسكەري قاقتىعىستار مەن ۇلكەندى-كىشىلى سوعىس وشاقتارىنداعى حالىق ابدەن قاجىپ-اق جاتىر. سول سەبەپتى دە سەزد اياسىنداعى پلەنارلىق, سەكتسيالىق وتىرىستاردا, دوڭگەلەك ۇستەلدەردە ءسوز سويلەپ, بايانداما جاساعان, جۋرناليستەرگە سۇحبات بەرىپ, پىكىر بىلدىرگەن دەلەگاتتار جاھاندىق تىنىشتىقتىڭ شىرقىن كەتىرىپ تۇرعان تەرروريزم مەن سوعىس سىندى ز ۇلىم-كۇشتەردى ايىپتاپ, بارىنشا بەيبىتشىلىك تۇرعىسىنان وي ايتىپ, ۇسىنىس ءبىلدىردى.
سەزد سوڭىندا قابىلدانعان دەكلاراتسيانىڭ 13-تارماعىندا: ء«بىز ەكسترەميزمنىڭ, راديكاليزمنىڭ جانە تەرروريزمنىڭ كەز كەلگەن ءتۇرى مەن كورىنىسىن قاتاڭ ايىپتايمىز, سونداي-اق ءدىندى ساياسي ماقساتتاردا پايدالانۋعا مۇلدە جول بەرىلمەيتىنىن اتاپ وتەمىز. وسى باعىتتاعى ءدىني جانە ساياسي كوشباسشىلاردى ىنتىماقتاستىققا شاقىرامىز», دەلىنگەن. مۇنداي باستامانى قاسىم-جومارت توقاەۆ تا پلەنارلىق وتىرىستا سويلەگەن سوزىندە قۇپتاپ, قوستادى.
«قازىر جەر جۇزىندە سىن-قاتەرلەر كوبەيىپ, حالىقارالىق احۋال ۋشىعىپ تۇر. سونىڭ سالدارىنان ءتۇرلى قاقتىعىستار كوبەيىپ بارادى. الماعايىپ كەزەڭ ەشكىمگە وڭاي بولىپ جاتقان جوق. وكىنىشكە قاراي, سوعىستىڭ سيپاتى مەن بولمىسى بەلەڭ الىپ وتىر. دەگەنمەن ءبىز وتكەن زاماننان دۇرىس ساباق الىپ, سىندارلى ءارى اشىق كەلىسسوزدەرگە ۇمتىلۋىمىز كەرەك. مامىلەگە بالاما جوق. بۇل تۇرعىدان العاندا, بۇگىنگى سەزدىڭ ءمان-ماڭىزى ايرىقشا. ءدىن باسشىلارىن گۋمانيستىك كوزقاراستاردى تۋ ەتكەن بەيبىتشىلىك ەلشىلەرى دەپ ايتۋعا بولادى», دەگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ قورىتىندى جيىندا سويلەگەن سوزىندە جاھاندا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ورىن الىپ جاتقان كەزەڭدە ءدىن كوشباسشىلارى بارشا حالىققا ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر مەن گۋمانيستىك قۇندىلىقتاردىڭ شامشىراعى بولۋعا ءتيىس ەكەنىن جەتكىزدى.
جالپى, ءۇش جىل سايىن وتەتىن جاھاندىق سەزد جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىن شىعاراتىن دەكلاراتسياعا توقتالساق, 34 تارماقتان تۇراتىن بۇل قۇجات بۇۇ-نىڭ رەسمي قۇجاتى رەتىندە تىركەلىپ, الەمگە تاراتىلماق.
«الەمدىك جانە ءداستۇرلى دىندەر ليدەرلەرى سەزىن 2033 جىلعا دەيىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسىندا» بەكىتىلگەن قۇندىلىقتار مەن ماقساتتارعا ادالدىعىمىزدى راستاي كەلە, مادەني جانە ءدىني ارتۇرلىلىكتى قۇرمەتتەۋدىڭ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتە وتىرىپ, سونداي-اق الەمنىڭ ءتۇرلى ايماعىندا جالعاسىپ جاتقان قاقتىعىستارعا, ولارمەن قاتار جۇرەتىن گۋمانيتارلىق داعدارىستار مەن بەيبىت تۇرعىنداردىڭ ازاپ شەگىپ جاتقانىنا قىنجىلا وتىرىپ, وسى تۇرعىدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بەيبىتشىلىك جولىنداعى جاڭا جاھاندىق قوزعالىس قۇرۋ ماقساتىندا ىزگى نيەتتى بارلىق ادامنىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋ جونىندەگى ۇندەۋىن قۇپتاي قابىلدانعان قۇجات سەزدىڭ سالماعىن اۋىرلاتپاسا, مارتەبەسىن تومەندەتە قويماس.
بۇل جولعى باسقوسۋدىڭ باستى تاقىرىپتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە جاساندى ينتەللەكتىنىڭ قوعامعا كەلتىرەر پايداسى مەن توندىرەر قاۋىپ-قاتەرلەرى دە ءسوز بولدى. سەكتسيالىق وتىرىستاردىڭ ءبىرى تسيفرلىق دامۋ مەن جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى رۋحاني قۇندىلىقتار ماسەلەسىنە ارنالدى.
وتاندىق مامان, «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق-نىڭ جاساندى ينتەللەكت ماسەلەلەرى جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى الەكسەي سامويلوۆ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ادام قولىنان شىققان تۋىندى ەكەنىن ۇمىتپاۋىمىز كەرەكتىگىن ايتتى.
– ول – وزدىگىنەن پايدا بولعان سانانىڭ جاڭا ءتۇرى ەمەس. ءبىز – رۋحاني ءارى سانالى الەمنىڭ پەرزەنتىمىز. سوندىقتان جاساندى ينتەللەكتىنىڭ كەرەمەت قۇدىرەتى جوق. ول بار بولعانى ينجەنەرلىك ويدىڭ جەمىسى عانا, ادامنىڭ قاجەتىنە قىزمەت ەتۋگە ارنالعان قۇرال, – دەيدى جي مامانى.
راسىندا, كەزىندە عالامتور دەگەن «قۇدىرەتتىڭ» ناعىز پروگرەسكە اينالعان كەزىندە جۇرت بارلىق كەرەگىن, ءتىپتى ءدىني مالىمەتتەردى دە وسى ينتەرنەت جەلىسىندە جاسىرىلعان «ۋاعىزشىلاردان» الدى. اداسۋشىلىقتىڭ كوكەسى سوندا بولعان. ارينە, سەزد بارىسىندا جاساندى ينتەللەكتىنىڭ جايى قوزعالعاندا وسى ماسەلە دە ۇمىت قالمادى. قازىرگى اقپاراتتىق تەحنولوگيا جەمىسى سانالاتىن نەيروجەلىنىڭ مۇمكىندىگى وتە كوپ. الايدا ا.سامويلوۆ جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءتۇرلى پىكىردىڭ الۋان قىرىن اجىراتا المايتىنىن, ءداستۇردى بىلمەيتىنىن, ءدىني سەنىم تۇرعىسىنداعى تاجىريبەسىنىڭ جوقتىعىن ەسكەرتە كەتتى.
كىم بىلەدى, قامىستى بوس ۇستاساڭ قولدى قياتىنى سياقتى, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ دە الداعى ۋاقىتتا جىلدار بويعى قوردالانار قاۋپى, تەرروريستىك اكتىنىڭ دە سالدارىنان اناعۇرلىم سالماقتىراق بولىپ شىعۋى ابدەن مۇمكىن. «ساقتىقتا قورلىق جوق» دەگەن. سول سەبەپتى, سەزدىڭ ءبىر تاقىرىبى جي-ءدى ءتيىمدى پايدالانىپ, ونىڭ قاۋپىنەن قورعانۋ ماسەلەسىنە ارنالعانى كوڭىلگە قونا كەتتى.
– بۇگىندە جاساندى ينتەللەكت ەكسترەميستىك مازمۇنداعى ماتەريالداردى باقىلاۋعا, ينتەرنەتتەگى زورلىق-زومبىلىققا شاقىرۋلاردى انىقتاۋعا قولدانىلا باستادى. الگوريتمدەر وراسان اقپارات اعىنىن تالداپ, قاۋىپ تۋرالى دەر كەزىندە بەلگى بەرەدى. بۇل قاۋىپتى يدەيالاردىڭ تارالۋىنا توسقاۋىل قويۋعا, قوعامداعى تىنىشتىقتى ساقتاۋعا كومەكتەسەدى. ارينە, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ ءوزى ز ۇلىمدىقتى جەڭە المايدى, بىراق ول قوعامنىڭ, قۇقىق قورعاۋشىلار مەن بەيبىتشىلىك ورناتۋشىلاردىڭ قولىنداعى ءتيىمدى قۇرالعا اينالا الادى, – دەيدى «ۇلتتىق اقپاراتتىق تەحنولوگيالار» اق-نىڭ جاساندى ينتەللەكت ماسەلەلەرى جونىندەگى اتقارۋشى ديرەكتورى الەكسەي سامويلوۆ.
ول وسى بايانداماعا دايىندالۋ بارىسىندا دۋبايداعى ارىپتەستەرىنىڭ تاجىريبەسىمەن تانىسىپتى. ايتۋىنشا, بىرنەشە جىل بۇرىن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى «كيبەر-مۋفتياتتى» ىسكە قوستى. بۇل – الەمدەگى العاشقى مەملەكەتتىك AI-قىزمەت, ول ونلاين رەجىمدە ءدىني سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى. جوبانىڭ باستى ماقساتى جاستاردى ينتەرنەتتەگى راديكالدى ۇگىتشىلەرمەن بەتپە-بەت قالدىرماۋ ەكەن. ياعني رۋحاني قولداۋ-كەڭەس ىزدەگەن ادام رەسمي چات-بوتقا جۇگىنىپ, ءداستۇرلى يسلامعا نەگىزدەلگەن كەز كەلگەن جاۋابىن الا الادى. قازىرگى زامانعا ساي بۇل باستامانى سەزد قاتىسۋشىلارى دا قولداي كەتتى.
قورىتا ايتساق, سەزدەگى الەم جۇرتشىلىعىن, ساياسي كوشباسشىلاردى بىرلىككە, قانتوگىسسىز بەيبىت ومىرگە شاقىرۋ باستامالارى قۇر ۇران كۇيىندە ايتىلمادى. دەلەگاتتار نەبىر ويدى ورتاعا سالدى, قاعازعا حاتتالدى, ول ۇسىنىس-پىكىرلەر دەكلاراتسيا بولىپ قابىلدانىپ, بۇۇ-نا جولداندى. تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتىڭ جارشىسىنداي بولعان رەسمي استانا كەلەسى سەزدى قارسى الۋعا دا دايىن ەكەنىن كورسەتتى.
