جولداۋدا جۇكتەلگەن مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا ماقتاارال اۋدانى, اتاكەنت كەدەن بەكەتى ماڭىنداعى «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا ورتالىعىنىڭ (حوكو) اۋماعىندا ونەركاسىپتىك پاركتىڭ ىرگەتاسى قالاندى. جوبانىڭ جالپى ينۆەستيتسيالىق قۇنى – 123 ملرد تەڭگە, ال اشىلاتىن جۇمىس ورىن سانى – 3 000-نان اسپاق. قازىردىڭ وزىندە ورتالىق اۋماعىندا جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر ءوز جوباسىن باستاپ جاتىر.
«مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋدا وڭدەۋ ونەركاسىبى سالاسىنا ينۆەستيتسيا تارتۋ مىندەتىن قويعان بولاتىن. وسى باعىتتا ءوڭىر الەۋەتىن دامىتۋ ءۇشىن ءبىز «ورتالىق ازيا» حالىقارالىق ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا ورتالىعىندا قىتايلىق ينۆەستورلاردىڭ قاتىسۋىمەن جۇزەگە اسىرىلاتىن يندۋستريالىق پاركتىڭ ىرگەتاسىن قالاپ وتىرمىز. بۇل جەردە ەلەكتر ەنەرگياسىن تاراتۋعا ارنالعان جابدىقتار, ونەركاسىپتىك اۆتوماتيكا جۇيەلەرى, سونداي-اق ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتتارىن ءوندىرۋ بويىنشا كاسىپورىندار اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جۇمىستار ءوڭىرىمىزدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تاۋەلدىلىگىن تومەندەتىپ, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى جۇمىسپەن قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار زاۋىتتاردان تۇسەتىن سالىق ارقىلى رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە تۇسەتىن كىرىس كولەمى ارتادى», دەدى وبلىس اكىمى نۇرالحان كوشەروۆ.
«ورتالىق ازيا» حوك ورتالىعى وڭىردەگى ەڭ ءىرى جۇك اعىندارىن بىرىكتىرۋ, وڭدەۋ جانە تاراتۋ, سونداي-اق «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» كولىك ءدالىزى اياسىندا وندىرىستىك كووپەراتسيانى دامىتۋ ورتالىعى رەتىندە قىزمەت اتقارادى. سونىمەن قاتار بۇل ورتالىق ايماقتىڭ لوگيستيكالىق الەۋەتىن ارتتىرىپ, ورتالىق ازيا ەلدەرى اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردى نىعايتاتىن ءىرى پلاتفورما بولماق. 2027 جىلعا قاراي مۇندا 60-تان استام ءىرى جوبا ىسكە قوسىلىپ, 13 مىڭعا جۋىق جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ناتيجەسىندە, تۇركىستان وبلىسى وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جاڭا ورتالىعىنا اينالۋعا ءتيىس. تسيفرلىق ءوندىرىس, اۆتوماتتاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت سالالارىنداعى زاماناۋي شەشىمدەر ەنگىزىلەدى. جاڭا وندىرىستىك, قويمالىق, كولىكتىك جەلىلەر سالىنىپ, لوگيستيكا جەڭىلدەيدى.
كەيىنگى جىلدارى وڭىردە اگروونەركاسىپ كەشەنىن قايتا وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلىپ, جاڭا وندىرىستىك قۋاتتار ىسكە قوسىلىپ جاتىر. سونىڭ بىرەگەيى – «تۇركىستان تەكستيل» جشس قولعا العان ماقتا-ماتا كلاستەرى ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى توقىما كلاستەرلەرىنىڭ ءبىرى بولماق. جالپى قۇنى 86,5 ملرد تەڭگە بولاتىن ءوندىرىس كەشەنىندە 2 345 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. ءوز شيكىزاتىنا نەگىزدەلگەن ىشكى ءوندىرىس تىزبەگى قالىپتاسادى, ەكسپورتقا باعىتتالعان دايىن ونىمدەر شىعارىلادى. جەرگىلىكتى ماقتا وندىرۋشىلەر ءۇشىن تۇراقتى وتكىزۋ نارىعى پايدا بولادى. «Turkistan textile» جوباسى تولىق وندىرىستىك تسيكلگە نەگىزدەلگەن. ياعني جوبا اياسىندا ەليتالىق سۇرىپتى ماقتا تۇقىمىن جەرگىلىكتى جەردە ءوسىرۋ, ءجىپ ءيىرۋ, ماتا توقۋ, كيىم تىگۋ, دايىن ءونىم ءوندىرۋ, ىشكى نارىق پەن ەكسپورتقا شىعارۋ كوزدەلگەن.
قازىر وندىرىستىك كورپۋستار مەن جۇمىسشىلارعا ارنالعان جاتاقحانا قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن. ءبىرىنشى كەزەڭنىڭ ءوندىرىسىن بيىل ىسكە قوسۋ جوسپارلانعان. قالعانى كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن كەزەڭ-كەزەڭىمەن پايدالانۋعا بەرىلەدى. جوبانى حالىقارالىق دەڭگەيدە جەڭىل ونەركاسىپ پەن توقىما ءوندىرىسى بويىنشا تانىمال ينۆەستور – قىتايلىق «Lihua Group» كومپانياسى قارجىلاندىرىپ وتىر. سونداي-اق ماقتاارال اۋدانى اتاكەنت كەنتىندە «Fangao» جشس جاڭا تىگىن فابريكاسىن ىسكە قوسادى. جوبانىڭ جالپى قۇنى – 2 ملن دوللار. زاماناۋي تەحنولوگيالارمەن تولىقتاي جابدىقتالعان زاۋىت تاياۋ ۋاقىتتا تولىق قۋاتىندا جۇمىس ىستەي باستايدى. ءوندىرىس كولەمى دە ايتارلىقتاي – جىلىنا 30 مىڭ دانا مەكتەپ فورماسىن تىگۋدى جوسپارلاپ وتىر. بۇعان قوسا, زاۋىتتا 200 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. فابريكا وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, جۇمىسقا قابىلداناتىن ماماندار ارنايى وقىتۋ كۋرسىنان وتەدى. بۇل ءۇشىن قىتايدان ارنايى شەبەرلەر شاقىرتىلىپ, ءبىر اي ىشىندە جاڭا قىزمەتكەرلەرگە تىگىنشىلىك نەگىزدەرى ۇيرەتىلەدى. سونىمەن قاتار اۋدان اكىمدىگى تاراپىنان مۇنداي كاسىپورىندارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ قاراستىرىلادى. ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم, جەر تەلىمدەرى, سۋبسيديا مەن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە سەكىلدى تەتىكتەر ارقىلى كاسىپكەرلەرگە قولايلى جاعداي جاسالىپ جاتىر.
جالپى, ماقتاارال اۋدانىندا جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق باستامالاردىڭ ءبىرى – «اتامەكەن» كەدەندىك بەكەتىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان ارنايى ەكونوميكالىق ايماق (اەا) يندۋستريالىق-ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋعا ارنايى بولىنگەن جانە كاسىپكەرلەرگە ايتارلىقتاي جەڭىلدىكتەر مەن قولداۋلار ۇسىناتىن ەرەكشە مارتەبەگە يە. وسى ايماقتا ءتورت ءىرى جوبانىڭ جۇزەگە اسىرىلۋى جوسپارلانعان. سونىڭ ىشىندەگى ەڭ اۋقىمدىسىنىڭ ءبىرى – «ماقتاارال Xing Feng» جشس قولعا العان ماقتا مەن ماقتا مايىن وڭدەۋ زاۋىتىنىڭ قۇرىلىسى. قۇنى 5,8 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن بۇل جوبا اۋدان ەكونوميكاسىنا ۇلكەن سەرپىن بەرمەك. قازىر زاۋىتتىڭ قۇرىلىس جۇمىسى باستالىپ, قاجەتتى قۇرىلعىلار مەن قۇرال-جابدىقتار اكەلىنىپ جاتىر. جوبا تولىق ىسكە قوسىلعان جاعدايدا, كاسىپورىن جىلىنا 10 مىڭ توننا ماقتانى وڭدەپ, ءدال سونداي كولەمدە ماقتا مايىن وندىرۋگە قابىلەتتى بولۋعا ءتيىس.
بۇل كورسەتكىشتەر اۋداندا جانە كورشىلەس جەتىساي, شاردارا سياقتى اۋدانداردا وسىرىلەتىن اۋىل شارۋاشىلىعى شيكىزاتىن ءتيىمدى يگەرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ءبىر بولىگى ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتسە, قالعانى ەكسپورتقا شىعارىلىپ, اۋداننىڭ شەتەلدىك ساۋدا اينالىمىن ۇلعايتادى. بۇدان بولەك, زاۋىتتا 150 ادام تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلادى. سونداي-اق اەا اياسىندا ءۇش ءىرى ءوندىرىس ورنىنىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا, «Tabys Silkway» جشس جالپى قۇنى 1,5 ملرد تەڭگە بولاتىن توقىلعان جانە پوليپروپيلەن قاپتارىن وندىرەتىن زاۋىت سالادى. بۇل ءوندىرىس اۋدانداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قاپتاۋعا ارنالعان وتاندىق قاپتارمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. تاعى ءبىر جوبا – 500 ملن تەڭگەگە باعالانعان «Taza Agro Onimderi» جشس-ءنىڭ كۇرىش وڭدەۋ زاۋىتى. اۋداننىڭ كەيبىر اۋماقتارىندا كۇرىش ەگۋمەن اينالىساتىن شارۋالار ءۇشىن زاۋىت ءونىمدى وتكىزۋ جانە ساقتاۋ ماسەلەسىن شەشەدى. ال 5 ملرد تەڭگەگە جوسپارلانعان «Food Waste» جشس-ءنىڭ ورگانيكالىق قالدىقتاردى وڭدەيتىن زاۋىتى ەكولوگياعا وڭ اسەر ەتىپ, قالدىقتاردى ءتيىمدى پايدالانۋ ارقىلى تىڭايتقىش وندىرىسىنە جول اشپاق.
وبلىستا 2025–2026 جىلدارى قۇرىلاتىن تولىق تسيكلدى ماقتا-توقىما كلاستەرى اياسىندا 30 000 گەكتاردان استام القاپتا زاماناۋي سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى ەنگىزىلىپ, ماقتا وسىرىلەدى. سونداي-اق «تۇركىستان الەۋمەتتىك-كاسىپكەرلىك كورپوراتسياسى» اق جانە «التىن دالا ماقتا» جشس وتكەن جىلى وتىرار اۋدانىندا تولىققاندى توقىما كەشەنىن سالۋدى قولعا العان بولاتىن. جوبا ارقىلى اۋداندا 2 ماقتا زاۋىتى سالىنادى. ينۆەستوردىڭ ەسەبىنەن ەلەكتر جەلىسى تارتىلىپ, تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەسى ورناتىلىپ, ماقتا ەگىلگەن. جوبا ەرەكشىلىگى – ءشيتتى ماقتانى ساتۋدان بولەك, ماقتا تالشىعىن تەرەڭ قايتا وڭدەۋگە باسىمدىق بەرىلۋىندە. سالاعا قاجەت تەحنولوگيالار, ونىڭ ىشىندە تامشىلاتىپ سۋارۋ جۇيەلەرى يمپورتقا تاۋەلدى بولماي, اتالعان كەشەندە وندىرىلەدى. جوبانىڭ جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى – 140 ملرد تەڭگەدەن اسادى, 4 000-نان استام جاڭا جۇمىس ورنى اشىلادى. جىلىنا 180 000 توننا ماقتا وڭدەلەدى. ءوڭىردىڭ ماقتا شارۋاشىلىعىن دامىتۋ جانە ماقتا-توقىما كلاستەرىن قولداۋدىڭ 2027 جىلعا دەيىنگى ستراتەگياسىندا 4 باسىم باعىتتى ىسكە اسىرۋ قاراستىرىلعان. اتاپ ايتقاندا, ەگىستىكتى ءارتاراپتاندىرۋ, تۇقىم شارۋاشىلىعى, جاڭا اگروتەحنولوگيالاردى ەنگىزۋ, ماقتا-توقىما كلاستەرىن دامىتۋ. ماقتا-توقىما كلاستەرى اياسىندا جالپى قۇنى 197 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 5 جوبانى ىسكە اسىرۋ, 7 مىڭ جۇمىس ورنىن اشۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل ورايدا, جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, 10 ءىرى زاۋىتتىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ونىڭ ىشىندە, 4 ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى, 4 توقىما فابريكاسى, 2 تامشىلاتىپ سۋارۋ ءوندىرىسى بار.
ماقتالى اۋدانداردىڭ تاعى ءبىرى – جەتىساي اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان ماقتا قابىلداۋشى 7 ماقتا وڭدەۋ زاۋىتى مەن 77 ماقتا قابىلداۋ بەكەتىنىڭ 53-ءى اۋدان اۋماعىندا ورنالاسقان ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارىنا, قالعان 24-ءى ماقتاارال اۋدانى اۋماعىندا ورنالاسقان ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارىنا تيەسىلى. ماقتا ساپاسىن 6 زەرتحانا انىقتايدى. ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارى وكىلدەرىنىڭ ايتۋىنشا, ءار كومپانيا تىكەلەي حالىقارالىق ماقتا ترەيدەرىمەن جۇمىس ىستەيدى. ال ترەيدەرلەر ماقتا تالشىقتارىن ساتىپ الۋ بويىنشا الدىن الا كەلىسىمشارت جاساپ, قارجىلاندىرادى. سول سەبەپتى, ماقتانى شيكىزات كۇيىندە ساتىپ الۋعا قاجەتتى قاراجاتتىڭ بارلىعى دەرلىك جەكە ينۆەستيتسيا دەۋگە بولادى.
اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىن 79,3 مىڭ گەكتار جەرگە ورنالاستىراتىن اۋداننىڭ 43,1 مىڭ گەكتار جەرىنە ماقتا ءشيتى ەگىلەدى. الدىن الا بولجام بويىنشا گەكتارىنان 27 تسەنتنەردەن ءونىم الىنادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. ماقتاارالدا 5 069 شارۋاشىلىقتىڭ ءونىمىن 60 بەكەت قابىلدايدى, مۇندا 25 زەرتحانا جۇمىس ىستەيدى. شارداراداعى 1 460 شارۋاشىلىق 35 بەكەتكە ماقتا تاپسىرادى. مۇنداعى 18 زەرتحانادا ءونىم ساپاسى تەكسەرىلەدى. اۋداندا 16 814 گەكتار ماقتالىقتان 42 مىڭ توننادان استام ءونىم جيناۋ كوزدەلىپ وتىر. ايتا كەتەلىك, ماقتا تەرىم ناۋقانىندا تۋىندايتىن ماسەلەلەر مەن كەلەڭسىزدىكتەردى دەر كەزىندە سارالاپ, جەدەل شەشۋ ماقساتىندا وبلىستا ارنايى شتاب قۇرىلعان. جۋىردا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى نۇربول تۇراشبەكوۆ جەتىساي اۋدانىندا شتابتىڭ كەزەكتى وتىرىسىن وتكىزىپ, اۋدان اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى, ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارىنىڭ باسشىلارى ناۋقانعا دايىندىق بارىسى مەن وندىرىستىك مۇمكىندىكتەرى تۋرالى مالىمەت بەردى.
«وزەكتى ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى ماقتا قابىلداۋ بەكەتتەرىندە زەرتحانالاردىڭ بولماۋىنان تۋىندايدى. ماقتا وڭدەۋ زاۋىتتارى ءوز بەكەتتەرىن زەرتحانالارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس. ماقتا باعاسى نارىققا تاۋەلدى, دەگەنمەن قازىرگى دەڭگەيدەن تومەندەمەۋى كەرەك. شارۋالاردىڭ ەڭبەگىنسىز زاۋىتتارعا ءونىم جوق. سوندىقتان ءبىرىنشى كەزەكتە ەڭبەكتى باعالاۋىمىز قاجەت. كاسىپكەرلەر دە نازاردان تىس قالمايدى, مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلەتىن قولداۋ جالعاسادى», دەدى وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى.
بيىل وبلىس بويىنشا 145 مىڭ گەكتار جەرگە ماقتا داقىلى ەگىلگەن, 470 مىڭ توننا ءونىم جيناۋ جوسپارلانىپ وتىر.
تۇركىستان وبلىسى
