– كوزى اشىق ادامدار بىلەدى, ەندىگى جەردە كىتاپحانالار تەك كىتاپ ساقتايتىن ورىن ەمەس. ءبىز «ۇنسىزدىك پەن باقىلاۋ» قالىبىنان باس تارتىپ, اشىق مادەني ەكوجۇيە قۇرۋعا باعىت الدىق. ءىسىمىزدى ىلگەرىلەتۋدە الماتى قالالىق مادەنيەت باسقارماسى دا شەشۋشى ءرول اتقارىپ وتىر. تەك يدەيالىق تۇرعىدا عانا ەمەس, ناقتى رەسۋرستار جاعىنان دا قولداۋ تاپتىق. قارجىلاندىرۋ ارتتى, عيماراتتار جاڭارتىلدى, جاڭا جابدىقتار الىنىپ, شتات كەڭەيدى. ەڭ باستىسى – ءبىزدىڭ ءۇنىمىزدى ۇكىمەت ەستىدى.
– وزگەرىستەر وزدىگىنەن جۇرمەيتىنى بەلگىلى عوي؟
– ويىڭىزدى ءتۇسىندىم. بۇرناعى جىلى ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ەكىنشى وتىرىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ تاۋلىگىنە 24 ساعات جۇمىس ىستەيتىن كىتاپحانالار قۇرۋ تۋرالى باستاما كوتەرگەنىن بىلەسىزدەر. ءبىرىنشى كەزەكتە بۇل ۇسىنىس الماتى سياقتى ۇلكەن شاھاردا ىسكە استى. ءبىز پرەزيدەنتتىڭ ۇندەۋىن باعدار رەتىندە قابىلداپ, وزىمىزگە سۇراق قويدىق: «قازىرگى ادامعا كىتاپحانادان نە قاجەت؟». جاۋاپ بىردەن تابىلا قويعان جوق. دەگەنمەن ءبىر نارسە ايقىن بولدى: ادامدار ءۇشىن قولجەتىمدىلىك ماڭىزدى – ۋاقىت جاعىنان دا, فورمات پەن ءتىل جاعىنان دا, قۇرىلىم تۇرعىسىنان دا. وسىلايشا 24/7 كىتاپحانا تۇجىرىمى دۇنيەگە كەلدى. ءسويتىپ, ەلدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ءۇش فيليالدى – جامبىل اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر كىتاپحاناسى, №4 كىتاپحانا جانە «Alatau Creative Hub»-تى ىسكە قوستىق. اۋەلدە «تۇندە كىم كىتاپ وقيدى؟» دەپ كۇماندانعاندار بولدى. دەگەنمەن, العاشقى ايلاردىڭ وزىندە كەلۋشىلەر سانى 70%-عا ارتىپ, كىتاپحانالار قوعامنىڭ ومىرلىك ىرعاعىمەن ۇيلەسە باستادى. مىسالى, جامبىل اتىنداعى كىتاپحاناعا تۇنگى ۋاقىتتا 150-دەن استام ادام كەلەدى. وعان قوسا مۇندا كينوكورسەتىلىمدەر, كىتاپ تۇساۋكەسەرلەرى, دەباتتار مەن ءتۇرلى كلۋبتار وتەدى.
– ايتقانداي, «Alatau Creative Hub» فورماتىنا تولىعىراق توقتالا كەتسەڭىز.
– «Alatau Creative Hub» – باسقا فورماتتاعى كىتاپحانا. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شىعارماشىلىق حاب, مادەني ورتالىق پەن تسيفرلىق پلاتفورمانىڭ توعىسى. مۇندا كورمەلەر, اشىق دارىستەر, تەاتر رەپەتيتسيالارى, باعدارلامالاۋ مەن گرافيكالىق ديزاين كۋرستارى, ادەبي كەشتەر وتەتىن جازعى الاڭ بار. ءبىر كەڭىستىكتە سۋرەتشى دە, جازۋشى دا, مۋزىكانت تا, وقۋشى مەن زەينەتكەر دە, ءتىپتى ستارتاپەر دە كەزدەسەدى. مۇندا كىتاپ الىپ قانا قويماي, پودكاست جازىپ, ساحنالىق ونەر بويىنشا شەبەرلىك ساباعىنا قاتىسۋعا بولادى. بۇل – XXI عاسىردىڭ جاڭا ۇلگىدەگى كىتاپحاناسى.
– بۇل كىتاپحانالار تاعى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى؟
– وزىنە-ءوزى قىزمەت كورسەتۋگە ارنالعان اۆتونومدى كىتاپحانالاردى ىسكە قوستىق. «اقىلدى» ستانسالار ارقىلى قالا تۇرعىندارى كىتاپحاناعا كىرمەي-اق كىتاپ الىپ, قايتارا الادى. قازىر الماتىداعى مەترو ستانسالارىندا, ساۋدا جانە قاۋىمداستىق ورتالىقتارىندا وسىنداي 24 نۇكتە بار. بارلىعى قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى: وقىرمان بيلەتىن تاقاپ, قاجەتتى كىتاپتى تاڭداپ الىپ وقي بەرەدى. مەگاپوليس ءۇشىن بۇل – تاپتىرماس ءتاسىل: ۋاقىت ۇنەمدەلەدى, وقۋ – كۇندەلىكتى ءومىردىڭ بولىگىنە اينالادى.
– تسيفرلىق پورتال تۋرالى ايتا كەتسەڭىز. بۇل قانداي جۇيە؟
– ءبىز almatylibrary.kz پورتالىن ىسكە قوستىق. بۇل تەك سايت ەمەس, بۇكىل تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمنىڭ وزەگى. پلاتفورما ورتالىقتاندىرىلعان كىتاپحانالار جۇيەسىنىڭ 28 بولىمشەسىن, ەلەكتروندى كاتالوگتى, وقىرماننىڭ جەكە كابينەتىن, كىتاپ برونداۋ قىزمەتىن, ءىس-شارالار كۇنتىزبەسىن, سونداي-اق تسيفرلانعان كىتاپتار مەن انىقتامالىق بازالارعا قولجەتىمدىلىكتى بىرىكتىرەدى. 2025 جىلدىڭ شىلدەسىنە قاراي قورىمىزدا 23 مىڭنان استام تسيفرلىق كىتاپ جينالدى. وندا كلاسسيكادان باستاپ عىلىمي ادەبيەتكە دەيىن بار. قوردىڭ 40%-دان استامى تسيفرلانعان جانە بۇل ۇدەرىس ءارى قاراي جالعاسادى. ەڭ ماڭىزدىسى – بۇل زاماناۋي ءونىمدى ءوزىمىزدىڭ كىتاپحاناشىلار, ءىت ماماندارى مەن ديزاينەرلەر بىرلەسە اتقارىپ وتىر.
– دەمەك بۇگىنگى كىتاپحاناشى – بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە ءىت مامانى دا بولعانى ءجون بە؟
– دۇرىس ايتاسىڭ. قازىرگى كىتاپحاناشى – ءبىلىم مەدياتورى. ول تسيفرلىق جۇيەلەردى ەركىن مەڭگەرىپ, ادامدارعا جول كورسەتىپ, باعىت-باعدار بەرەتىن مامان بولۋعا ءتيىس. ءبىز كادرلاردى ۇنەمى وقىتىپ, دامىتامىز. ءبىرى تسيفرلىق ساۋاتتىلىق كۋرستارىن وقىسا, ەندى ءبىرى وڭتۇستىك كورەيا, فينليانديا, تۇركيا سەكىلدى ەلدەردە تاعىلىمدامادان وتەدى.
– مەملەكەتتىڭ ەشقاشان اينالىپ وتپەيتىن ءبىر ماسەلەسى – مۇگەدەك جانداردىڭ وقىپ, ءبىلىم الۋىنا جاعداي جاساۋ ەمەس پە؟
– البەتتە, ينكليۋزيا تاقىرىبىنا ەرەكشە ءمان بەرەمىز. جەتى بولىمشەنى كورۋ قابىلەتى تومەن جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامدارعا ارنالعان ارنايى تەحنيكامەن جابدىقتادىق. برايل ديسپلەيلەرى, داۋىس اسسيستەنتتەرى, ەلەكتروندى ۇلكەيتكىشتەر, ارنايى باعدارلامالار ورناتىلعان. ەڭ باستىسى, تەحنيكا ەمەس, كوزقاراس. ءبىز مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى جۇمىسقا قابىلدايمىز. ولار تالىمگەر رەتىندە وقىرماندارعا كومەك كورسەتەدى. سونداي-اق «Yandex Qazaqstan» سەرىكتەستىگىمەن بىرلەسە مۇگەدەكتىگى بار ازاماتتارعا كىتاپتى تەگىن جەتكىزۋ قىزمەتىن جۇيەلى سەرۆيس رەتىندە ىسكە قوستىق.
– جاستار كىتاپحانالارعا بارمايدى دەگەن تۇسىنىكتى قالاي جوققا شىعارۋعا بولار ەدى؟
– جاستار – ەرەكشە اۋديتوريا. ولارعا ءوز يدەيالارىن جۇزەگە اسىرۋعا جول اشاتىن الاڭدار بەرىلگەن. كىتاپحانالاردا قىزىعۋشىلىق كلۋبتارى, گەيم-ديزاين, تسيفرلىق گرافيكا, ستسەناري جازۋ سەكتسيالارى جۇمىس ىستەيدى. شىعارماشىلىق بايقاۋلاردىڭ ءرولى دە زور. مىسالى, ۇلتتىق كىتاپ كۇنى اياسىندا ءداستۇرلى «الماتىنىڭ جاس جازۋشىسى – 2025» بايقاۋىنىڭ جەڭىمپازدارى ماراپاتتالدى. 15–17 جاس ارالىعىنداعى 170-تەن استام وقۋشى فەنتەزي جانرىندا اڭگىمە جازىپ, ساپارعالي بەگالين شىعارمالارىنان شابىت العان. جاستار كىتاپ وقىپ قانا قويماي, وزدەرى دە جازا الاتىنىن كورسەتتى. سونىمەن قاتار گۋمانيتارلىق فاكۋلتەت ستۋدەنتتەرى ءۇشىن تاعىلىمدامادان ءوتۋ باعدارلاماسى جۇمىس ىستەيدى. ولار كىتاپحانالاردا تاجىريبەدەن ءوتىپ, قوعاممەن جۇمىس ىستەۋ داعدىلارىن, ءىس-شارا جۇرگىزۋدى ۇيرەنەدى. بۇگىندە 23 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ تۇلەكتەرى بىزدە جۇمىس ىستەيدى.
– الماتى كىتاپحانالارىنىڭ حالىقارالىق قاۋىمداستىقتاعى بەدەلى قانداي؟
– ءبىز حالىقارالىق كىتاپحانالىق قاۋىمداستىقتار مەن مەكەمەلەر فەدەراتسياسىنىڭ (IFLA) مۇشەسىمىز, وڭتۇستىك كورەيا, تۇركيا, قىتاي, ازەربايجان, فينليانديا, گەرمانيا كىتاپحانالارىمەن كەلىسىمدەرگە قول قويدىق. قىتاي جانە تۇرىك مادەني ورتالىقتارىن اشتىق. ءوزىم Open World باعدارلاماسى اياسىندا اقش-تا كونگرەسس كىتاپحاناسىندا تاعىلىمدامادان ءوتتىم. بۇل تەك كاسىبي تاجىريبە الماسۋ ەمەس, قازاقستاننىڭ جاھاندىق كىتاپحانالىق قوزعالىستىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىن دالەلدەيدى.
– جالپى, كىتاپحاناشىلار الەۋمەتتىك جاعىنان قورعالعان با؟
– ءبىز كادرلارعا ينۆەستيتسيا سالىپ وتىرعاندىقتان, ولاردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن اينالىپ وتە المايمىز. قازىر بىزدە 470-تەن استام قىزمەتكەر بار. 2023–2025 جىلدارى 76 ماماندى سەۋل, لوزاننا, ستوكگولم, تاللين قالالارىنا وقۋعا, تاعىلىمدامادان وتۋگە جىبەردىك. 12 جاس كىتاپحاناشى باسشىلىق لاۋازىمعا كوتەرىلدى. وعان قوسا 33 قىزمەتكەرىمىز «الماتى جاستارى» باعدارلاماسى بويىنشا باسپانالى بولدى. مانساپ جولىندا وسۋلەرىنە جاعداي جاسايمىز.
– كونە كىتاپتاردى ساقتاۋ مەن قالپىنا كەلتىرۋ ءىسى قانداي جولعا قويىلعان؟
– رەستاۆراتسيالاۋ ءىسى – كۇردەلى دە وزەكتى ءارى جەكە تاقىرىپ. №6 كىتاپحانا-بولىمشەسىندە قولمەن كىتاپتى قالپىنا كەلتىرۋ شەبەرحاناسى جۇمىس ىستەيدى. بۇل – شەبەرلىك پەن ءتوزىمدى تالاپ ەتەتىن, شىنايى زەرگەرلىك جۇمىس. تالاي جادىگەر كىتاپتار قالپىنا كەلتىرىلدى. ديككەنس, حاردي, تولستوي, اباي, جامبىل, پۋشكين, مارك تۆەننىڭ سيرەك كىتاپتارى بار. قازىرگى تاڭدا قازاقستاندا دا, ورتالىق ازيانىڭ بىرقاتار ەلدەرىندە دە قاعازعا باسىلعان قۇندى جانە سيرەك كىتاپتاردى قالپىنا كەلتىرەتىن زاماناۋي زەرتحانالار از. سوندىقتان ءبىزدىڭ كىتاپحانالار تمد-داعى سيرەك جانە راريتەت كىتاپتار مەن قۇجاتتاردى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ جەتەكشى ورتالىعىنا اينالۋ مۇمكىندىگىنە يە.
– قازىر كىتاپحانالاردىڭ باستى ماسەلەسى قانداي؟
– قالاي دەسەك تە, كادر ماسەلەسى وزەكتىلىگىن جويمايدى. بۇل ءبىر. ەكىنشىسى – تەحنولوگيا: جابدىقتى ۇنەمى جاڭارتىپ, جاساندى ينتەللەكت پەن مەتاۆسەلەندەرمەن قاتار قادام باسۋ قاجەت. ءۇشىنشى – تسيفرلىق كەڭىستىكتەگى پيراتتىق پەن اۆتورلىق قۇقىقتى قورعاۋ. ءتورتىنشىسى – جۇرت ءالى دە «كىتاپحانا – تىنىشتىق پەن سورەلەر ورنى» دەپ ويلايدى. ال ءبىز: «جوق, كىتاپحانا – وزىندىك ءومىرى بار ورتا» دەيمىز. بىراق ناتيجە بار: كىتاپحانانى ۇمىتقاندار قايتا ورالىپ جاتىر.
قيىندىققا قاراماستان, 2027 جىلعا دەيىن ءبىز قوردى تولىق تسيفرلاندىرۋدى اياقتايمىز, بارلىق مەكتەپتەر مەن جوو-لاردى قوسامىز, جاڭا كىتاپحانالار اشامىز, ءموبيلدى قوسىمشا مەن داۋىس كومەكشىسىن ەنگىزەمىز, «Almaty-Library» بىرىڭعاي تسيفرلىق پورتالىن قۇرامىز, ينكليۋزيا ورتالىعى مەن عىلىمي-زەرتتەۋ بلوگىن سالامىز دەپ وتىرمىز.
– كوزدەلگەن ماقساتتارىڭىز جۇزەگە اسسىن! اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
ايناش ەسالي,
«Egemen Qazaqstan»
الماتى
