ورتالىق ازيا ادەبيەتىنىڭ ەرەكشەلىكتەرى تۋرالى ايتاتىن ءسات تۋعالى قاشان؟ اتالعان ايماق تاريحي تۇرعىدان كوپ ەتنوستى, سان ءتۇرلى مادەنيەتتى, كوپ ءتىلدى ولكە. قازاق, قىرعىز, وزبەك, تۇرىكمەن, تاجىك ادەبيەتتەرى عاسىرلار بويى ءبىر-بىرىمەن دە, كورشىلەس وركەنيەتتەرمەن دە الماسىپ, ەرەكشە كوركەمدىك الەم قالىپتاستىردى. اۋىز ادەبيەتى مەن جىراۋلىق پوەزيادان باستاپ كەڭەستىك كەزەڭنىڭ كۇردەلى رۋحاني ىزدەنىستەرىنە دەيىن بۇل ايماق ادەبيەتى شىنايى ءومىردىڭ بولمىسىن بەينەلەۋدىڭ وزىندىك ءتاسىلىن دامىتتى.
الەم ادەبيەتىمەن بايلانىس ارنالارى تۋرالى وي جۇگىرتسەك, ارينە بۇل جولدى ارى قاراي دامىتۋ ءۇشىن ايقىن جوبا-جوسپارلار كەرەك.
1. اۋدارما ارقىلى جاسالعان ديالوگ
ورتالىق ازيا جازۋشىلارىنىڭ شىعارمالارى شەت تىلدەرگە اۋدارىلعان سايىن, الەم وقىرمانى ولاردى جاڭا كوزقاراسپەن تاني باستادى. مىسالى, شىڭعىس ايتماتوۆتىڭ پروزاسى الەمنىڭ كوپتەگەن تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, ادام مەن تابيعات, ءداستۇر مەن جاڭاشىلدىق, جاھاندانۋ مەن ۇلتتىق بولمىس تاقىرىپتارىن كوتەردى. قازىرگى تاڭدا دا جاس قالامگەرلەردىڭ شىعارمالارى اعىلشىن, فرانتسۋز, تۇرىك, ورىس تىلدەرىندە جاريالانىپ جاتىر.
2. حالىقارالىق ادەبي فورۋمدار مەن فەستيۆالدەر
تۇركى الەمىنىڭ ادەبي فورۋمدارى, فرانكفۋرت كىتاپ جارمەڭكەسى, ازيا-افريكا جازۋشىلارىنىڭ كونگرەسى سىندى الاڭداردا ورتالىق ازيا ادەبيەتى جاھاندىق اۋديتوريامەن ۇدايى بايلانىسقا ءتۇسىپ كەلەدى. بۇل – جازۋشىلار مەن ادەبيەتشىلەر اراسىنداعى شىعارماشىلىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋدا ماڭىزدى قۇرال.
3. جاڭا مەديا جانە تسيفرلىق پلاتفورماداعى ديالوگ
الەۋمەتتىك جەلىلەر, بلوگتار مەن ونلاين جۋرنالدار ارقىلى قازىر ورتالىق ازيا اۆتورلارى ءوز وقىرماندارىن تابۋدا. بۇل ۇدەرىس الەم ادەبيەتىمەن سينحروندى ءجۇرىپ جاتىر جانە ادەبي ستيلدەر مەن جانرلاردىڭ توعىسۋىنا سەبەپكەر بولۋدا.
ال وسى باعىتتا جۇمىس ىستەۋدە كوپتەگەن ماسەلەلەر كەزدەسەرى انىق. سونىڭ ءبىرى, تىلدىك توسقاۋىل. بۇل ماسەلە ارقىلى كوپتەگەن قۇندى شىعارمالار شەت تىلدەرگە ءوز دەڭگەيىندە اۋدارىلماي. سونىمەن بىرگە, ادەبي كانون ماسەلەسى دە كۇن تارتىبىندە. الەمدىك ادەبي ديسكۋرستا ورتالىق ازيا اۆتورلارى كوبىنە ەلەنبەي جاتادى. بۇل – ادەبي ارتۇرلىلىكتى تولىق تانىماۋدىڭ سالدارى.
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ورتالىق ازيا ادەبيەتى – الەم ادەبيەتىنىڭ ءبىر بۇتاعى. ءتىپتى باتىس ادەبيەتىمەن يىقتاسا الاتىن باي ءارى تەرەڭ داستۇرگە يە كوركەم شىعارمالار وسى ايماقتا بار ەكەنى داۋسىز. مىسالى, قورقىت اتا كىتابى, ماحمۇد قاشقاريدىڭ «ديۋاني لۇعات ات-تۇرك» ەڭبەگى – تەك تىلدىك-مادەني ەسكەرتكىش ەمەس, بۇكىل الەم ادەبيەتىنە قۇندى انتروپولوگيالىق دەرەك كوزى. قازاقتىڭ جىراۋلىق پوەزياسى, اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ فيلوسوفيالىق-ليريكالىق مۇراسى – الەمدىك كلاسسيكامەن يىق تىرەستىرە الاتىن تەرەڭ تۋىندىلار.
