– رۋسلان يۋسۋپجانوۆيچ, ساراپشىلار قاۋىمداستىعى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قحر-عا ساپارى قىتاي باسشىلىعى تاراپىنان دوستىق پەن قۇرمەتتىڭ ەرەكشە سيمۆولدارىمەن سۇيەمەلدەنگەنىن اتاپ وتۋدە. ءسىز قايسىلارىن ءبولىپ كورسەتەر ەدىڭىز جانە ولاردىڭ ساياسي ماڭىزى نەدە؟
– ارينە, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا ساپارى پەكيننىڭ استاناعا دەگەن ەرەكشە كوزقاراسىن ايقىندايتىن بىرقاتار سيمۆولدىق جايتتارمەن سۇيەمەلدەندى.
ەڭ الدىمەن, شىۇ ءسامميتى اياسىندا قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن قحر توراعاسى سي ءتسزينپيننىڭ تيانتسزيندەگى بەيرەسمي كەزدەسۋىنە نازار اۋدارۋ كەرەك. ديپلوماتيالىق تاجىريبەدە وسىنداي حاتتامالىق راسىمدەرسىز كەزدەسۋلەردىڭ ايرىقشا ماڭىزى بار, ويتكەنى ول كوشباسشىلاردىڭ اراسىنداعى سەنىمدى قارىم-قاتىناستى جانە اشىق ديالوگ جۇرگىزۋگە نيەتتىلىكتى بىلدىرەدى. ەرەكشە اتاپ وتەر جايت, شىۇ ءسامميتىنىڭ قارساڭىندا, ياعني 30 تامىزدا قازاقستان مەن قىتاي وكىلدەرى ىنتىماقتاستىق تۋرالى جيىرمادان استام قۇجاتقا قول قويدى. سول كەلىسىمدەردىڭ ىشىندە ەكى جاڭا «لۋ بان شەبەرحاناسىنىڭ» اشىلاتىنى تۋرالى جاڭالىق نازار اۋدارتتى. بۇل شەشىم قىتايدىڭ ادامي كاپيتالعا ينۆەستيتسيا سالۋعا جانە تەحنولوگيالار ترانسفەرىنە دايىن ەكەنىن كورسەتەدى. مۇنىڭ ءبارى قاراپايىم حاتتامالىق كۇن تارتىبىنەن شىعىپ, قارىم-قاتىناستاردىڭ ستراتەگيالىق سيپاتىن ايعاقتايدى.
سونداي-اق, ساپار قارساڭىندا پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ China Daily باسىلىمىنا بەرگەن سۇحباتى دا ايرىقشا مانگە يە بولدى. وندا مەملەكەت باسشىسى: «قازاق-قىتاي قاتىناستارى كوپعاسىرلىق تاتۋ كورشىلىك بايلانىستارعا نەگىزدەلگەن جانە ءاردايىم ءوزارا سەنىمگە, قولداۋعا, تۇسىنىستىككە قۇرىلعان», – دەپ اتاپ ءوتتى. ول ەكىجاقتى ساۋدا اينالىمىنىڭ رەكوردتىق كورسەتكىشىن, بىرلەسكەن جوبالاردىڭ تيىمدىلىگىن ايتىپ, ەكى ەلدىڭ دامۋ ستراتەگيالارىن ۇيلەستىرۋگە شاقىردى. مۇنداي ريتوريكا ءوزارا تۇسىنىستىكتى جانە ۇزاقمەرزىمدى مۇددەلەردىڭ سايكەس كەلەتىنىن ايقىن كورسەتەدى. دەمەك, ساپاردىڭ ءسيمۆوليزمى تەك قانا جىلى اتموسفەرادا ەمەس, سونىمەن بىرگە مازمۇندىق تۇرعىدا دا ايقىن بايقالدى.
– شىۇ ءسامميتىنىڭ تيانتسزيندە ءوتۋى نەسىمەن ماڭىزدى بولدى؟ توقاەۆتىڭ سامميتتە ايتقان قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن قالاي باعالايسىز؟
– تيانتسزيندەگى شىۇ ءسامميتى ۇيىمنىڭ بولاشاق باعىتىن ايقىنداعان ماڭىزدى وقيعا بولدى. بۇل – تاريحتاعى ەڭ اۋقىمدى سامميتتەردىڭ ءبىرى. وندا جيىرمادان استام مەملەكەت باسشىلارى مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ جەتەكشىلەرى, سونىڭ ىشىندە بۇۇ باس حاتشىسى قاتىستى. بۇل فاكت شىۇ-نىڭ ايماقتىق كلۋبتان نەمەسە ديالوگ الاڭىنان شىعىپ, جاھاندىق دەڭگەيدە سالماعى ءوسىپ كەلە جاتقانىن كورسەتەدى. سونداي-اق كەزدەسۋ «شانحاي رۋحىن ىلگەرىلەتۋ: شىۇ ءىس جۇزىندە» دەگەن ۇرانمەن ءوتتى. بۇل قاتىسۋشىلاردىڭ ۇيىمعا جاڭا سەرپىن بەرۋگە دەگەن نيەتىن بىلدىرەدى.
ەكونوميكالىق باستامالاردىڭ ىشىندە شىۇ دامۋ بانكىن قۇرۋ يدەياسى جانە قىتاي تاراپىنان ۇسىنىلعان 2035 جىلعا دەيىنگى ون جىلدىق دامۋ ستراتەگياسى ايرىقشا ماڭىزدى بولدى. ايتا كەتەرلىگى, شىۇ دامۋ بانكىن قۇرۋ ماسەلەسى ۇزاق جىلدار بويى كۇن تارتىبىندە بولىپ كەلگەن, ال قازىر مۇشە ەلدەر كونسەنسۋسقا جاقىنداپ قالعانى بايقالادى.
وسى ايادا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ۇستانىمى ەرەكشە سالماقتى بولدى. قاسىم-جومارت توقاەۆ پراكتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋداردى. ول زاماناۋي قاتەرلەرگە قارسى ءىس-قيمىلعا ارنالعان ءتورت مامانداندىرىلعان شىۇ ورتالىعىن قۇرۋ باستاماسىن قولداپ, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەسپەن (اوسشك) قوسا وزگە ايماقتىق ۇيىمدارمەن تىعىز جۇمىس ىستەۋگە دايىن ەكەنىن ءبىلدىردى. سونداي-اق پرەزيدەنت ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن اتاپ ءوتىپ, ترانسكاسپي باعىتىنىڭ ماڭىزىن كورسەتتى جانە وڭىرلىك ينتەگراتسياعا جاڭا سەرپىن بەرەتىن «ترانسالتايلىق ديالوگ» تۇجىرىمداماسىن ۇسىندى.
وسىلايشا, قازاقستاننىڭ سامميتتەگى ۇستانىمى كەشەندىلىگىمەن جانە ستراتەگيالىق كوزقاراسىمەن ەرەكشەلەندى. ءبىر جاعىنان, استانا قاۋىپسىزدىك قاتەرلەرىنە قارسى ورتاق كۇرەسكە ادالدىعىن راستاسا, ەكىنشى جاعىنان, ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار مەن جاڭا تەحنولوگيالىق باستامالارعا باسىمدىق بەرىپ, دامۋ كۇن ءتارتىبىن بەلسەندى ىلگەرىلەتتى. بۇل قازاقستاننىڭ جاي عانا قاتىسۋشى ەمەس, شىۇ اياسىندا كۇش بىرىكتىرۋ ورتالىقتارىنىڭ ءبىرى بولۋعا ۇمتىلاتىنىن كورسەتەدى.
ساياسي تۇرعىدان العاندا, توقاەۆتىڭ ءسوزى قازاقستان سىرتقى ساياساتىنىڭ كوپۆەكتورلىلىعى مەن پراگماتيزمى ءالى دە نەگىزگى قاعيدات ەكەنىن ءبىلدىردى, ال شىۇ – وسى باعىتتى نىعايتۋدىڭ باستى قۇرالى رەتىندە قاراستىرىلادى.
– توقاەۆتىڭ شىۇ قاۋىپسىزدىككە قارسى ءىس-قيمىل ورتالىقتارىن قۇرۋ باستاماسىن قولداۋىنىڭ ايماق ءۇشىن ءمانى نەدە؟
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ شىنىندا دا تيانتسزيندەگى سوزىندە شىۇ-نىڭ قاۋىپسىزدىككە تونەتىن سىن-قاتەرلەرگە قارسى ءىس-قيمىلعا ارنالعان ءتورت مامانداندىرىلعان ورتالىق قۇرۋ باستاماسىن قولدادى. بۇل يدەيانى العاش شىۇ حاتشىلىعى كوتەرگەن, ونى ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى نۇرلان ەرمەكباەۆ تا بىرنەشە رەت اتاپ وتكەن بولاتىن. ونىڭ ايتۋىنشا, زاماناۋي قاتەرلەرگە قارسى كۇرەسكە ينستيتۋتسيونالدىق سيپات بەرۋ قاجەت. بۇرىننان جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقان ايماقتىق تەرروريزمگە قارسى قۇرىلىمنان (اتقق) ايىرماشىلىعى, جاڭا ورتالىقتار تار سالالارعا مامانداناتىن بولادى: تەرروريزم, كيبەرقاۋىپسىزدىك, ترانسۇلتتىق قىلمىس نەمەسە ەكسترەميزمنىڭ جاڭا تۇرلەرى.
بۇل باستامانىڭ ساياسي ءمانى – شىۇ-نى ساپالىق جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋىندا. ەگەر بۇعان دەيىن ۇيىم دەكلاراتيۆتىك شەشىمدەرى ءۇشىن سىنعا ۇشىراسا, ەندى ناقتى ۇجىمدىق ارەكەت ەتۋ تەتىكتەرى پايدا بولماق. ترانسشەكارالىق قاۋىپتەردىڭ كۇشەيىپ تۇرعان ايماقتا بۇل سيمۆوليكالىق ەمەس, ناقتى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنە قادام بولادى.
سونىمەن قاتار, بۇل باستامانى قولداۋ ارقىلى قازاقستان ءوزىن جاي باقىلاۋشى ەمەس, وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋعا بەلسەندى قاتىسۋشى رەتىندە كورسەتىپ وتىر. بۇل – استانانىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتىن تاعى دا ايقىندايدى. شىۇ جوبالارىنا قاتىسا وتىرىپ, قازاقستان ازياداعى قاۋىپسىزدىك جۇيەسىندەگى ورنىن كۇشەيتەدى, ءارى وزگە ىنتىماقتاستىق فورماتتارىنان الشاقتامايدى.
– پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ احقو جانىنان شىۇ-نىڭ ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ ءوفيسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىن قالاي باعالايسىز؟ بۇل ەلگە جانە ايماققا قانداي پايدا اكەلمەك؟
– مەنىڭ ويىمشا, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ حالىقارالىق قارجى ورتالىعى «استانا» (احقو) جانىنان شىۇ-نىڭ پەرسپەكتيۆالى ينۆەستيتسيالىق جوبالارىن سۇيەمەلدەۋ ءوفيسىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى – تيانتسزين سامميتىندە ايتىلعان ەڭ ماڭىزدى باستامالاردىڭ ءبىرى. بۇل قازاقستاننىڭ شىۇ-نىڭ ەكونوميكالىق باعىتىن ينستيتۋتسيونالدىق ءارى پراكتيكالىق سيپاتقا جەتكىزۋگە ۇمتىلىسىن كورسەتەدى.
مۇنىڭ ەكى قىرى بار.
بىرىنشىدەن, شىۇ دامۋىنىڭ لوگيكاسى ەكونوميكالىق ولشەمدى كۇشەيتۋدى كوزدەيدى. ۇيىم ءداستۇرلى تۇردە قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىنە باسا نازار اۋدارىپ كەلدى, بىراق ورتالىق ازيا ەلدەرى ءۇشىن ينۆەستيتسيالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق ساياساتتى ۇيلەستىرۋگە ارنالعان الاڭعا اينالدىرۋ مىندەتى كەم ەمەس. احقو جانىنداعى وفيس وسى قاجەتتىلىككە جاۋاپ بەرەدى. ول كولىك-لوگيستيكالىق دالىزدەردەن باستاپ ەنەرگەتيكا مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالارعا دەيىنگى جوبالاردى ساراپتاۋ جانە سۇيەمەلدەۋ ورتالىعىنا اينالا الادى.
ەكىنشىدەن, احقو ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەگەن قۇرىلىم. ول اعىلشىن قۇقىعىنا نەگىزدەلگەن, اشىق ەرەجەلەر مەن حالىقارالىق اربيتراج جۇيەسى بار الاڭ رەتىندە ينۆەستيتسيا تارتۋدا, ءىرى وڭىرلىك جوبالاردى ىلگەرىلەتۋدە بەدەلگە يە بولدى. ءدال وسى جەردە وفيس ورنالاستىرۋ – شىۇ-نىڭ ينۆەستيتسيالىق باستامالارىنىڭ قاعاز جۇزىندە قالماي, ناقتى ىسكە اسۋىنا جول اشادى.
قازاقستان ءۇشىن بۇل – ەۋرازياداعى قارجى جانە ينۆەستيتسيالىق حاب رەتىندەگى مارتەبەسىن نىعايتۋ. ەل قىتاي, رەسەي, ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى جانە «شىۇ پليۋس» فورماتىنىڭ سەرىكتەستەرى اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى بۋىن ءرولىن يەلەنەدى. ال ايماق ءۇشىن بۇل ۇسىنىس ترانسۇلتتىق جوبالاردى ينستيتۋتسيونالدىق قولداۋ مۇمكىندىگىن اشادى.
كەڭىرەك قاراستىرساق, احقو جانىنداعى وفيس شىۇ جوبالارىن ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسىمەن جانە ازيالىق ءارى ەۋروپالىق ينۆەستورلارمەن بايلانىستىراتىن كوپىرگە اينالا الادى.
– پرەزيدەنت توقاەۆ ۇسىنعان «ترانسالتايلىق ديالوگ» باستاماسىنىڭ ستراتەگيالىق ماقساتى نەدە؟
– ترانزيتتىك-كولىك الەۋەتىن دامىتۋ قازاقستان ساياساتىنىڭ نەگىزگى باعىتى بولىپ قالا بەرەدى. تيانتسزيندەگى سامميتتە اتاپ وتىلگەندەي, ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» اياسىنداعى جاھاندىق ساۋدا-لوگيستيكالىق جوبالار قاتىسۋشى ەلدەرگە جىل سايىن 1,5 تريلليون دوللارعا دەيىن تابىس اكەلۋى مۇمكىن. وسى تۇرعىدا سولتۇستىك–وڭتۇستىك, شىعىس–باتىس دالىزدەرى مەن ترانسكاسپي باعىتى ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ەڭ ماڭىزدى باعىتتاردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.
وسى كونتەكستە «ترانسالتايلىق ديالوگ» باستاماسىن قولداۋ قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق كوزقاراسىن ايقىندايدى. بۇل – قازاقستان, رەسەي, قىتاي جانە موڭعوليانى بىرىكتىرەتىن «التاي ءوڭىرىنىڭ» الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان جاڭا فورمات قۇرۋ. بۇل تەك كولىك باعىتتارىن ينتەگراتسيالاپ قانا قويماي, تاريفتىك ساياسات, ينفراقۇرىلىم ءتۇيىسۋى, ستاندارتتاردى ۇيلەستىرۋ سياقتى ماسەلەلەردى تۇراقتى نەگىزدە شەشەتىن ينستيتۋتسيونالدىق الاڭ قۇرادى.
ماڭىزدىسى – پرەزيدەنت توقاەۆ بۇل باستامانى ناقتى كۇن تارتىبىنە شىعاردى. اتاپ ايتقاندا, قاراشادا اقتاۋدا وتەتىن العاشقى شىۇ فورۋمىندا وسى ماسەلەنى تالقىلاۋدى ۇسىندى. وندا پورتتار مەن لوگيستيكالىق ورتالىقتاردىڭ جەتەكشىلەرى اراسىندا كەلىسسوزدەر مەن پىكىرتالاستار جوسپارلانعان, بۇل جوبالاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا سەرپىن بەرەدى.
وسىلايشا, قازاقستان كولىك ديپلوماتياسىن ەكونوميكالىق جاڭعىرتۋ مەن وڭىرلىك ينتەگراتسيانىڭ قۇرالىنا اينالدىرۋعا ۇمتىلىپ وتىر. ال بولاشاقتا «ترانسالتايلىق ديالوگ» ء«بىر بەلدەۋ, ءبىر جول» باستاماسى مەن بىرىڭعاي ەۋرازيالىق لوگيستيكالىق كەڭىستىك اراسىنداعى بايلانىستىرۋشى بۋىن بولا الادى.
– توقاەۆتىڭ شىۇ سۋ پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ورتالىعىن قازاقستاندا قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسىنا كوزقاراسىڭىز قانداي؟
– پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ شىۇ سۋ پروبلەمالارىن زەرتتەۋ ورتالىعىن قازاقستاندا قۇرۋ باستاماسى – دەر كەزىندە كوتەرىلگەن ءارى ستراتەگيالىق تۇرعىدان ماڭىزدى.
جاھاندىق پەرسپەكتيۆا شىنىندا دا الاڭداتارلىق. بۇۇ دەرەكتەرىنە سايكەس, 2050 جىلعا قاراي الەمدىك سۋعا دەگەن سۇرانىس 20–30 %-عا ارتادى, ال جەر حالقىنىڭ جارتىسىنان كوبى سۋ تاپشىلىعى جاعدايىندا ءومىر سۇرەتىن بولادى.
بۇل ماسەلە ورتالىق ازيا ءۇشىن ءتىپتى وتكىر. دۇنيەجۇزىلىك بانك باعالاۋىنشا, عاسىر ورتاسىنا قاراي ايماق قاجەتتى سۋ رەسۋرستارىنىڭ 25–30 %-ىن جوعالتۋى مۇمكىن. حالقى 90 ملن-عا جەتكەندە بۇل اۋىل شارۋاشىلىعىنا, ەنەرگەتيكاعا جانە الەۋمەتتىك تۇراقتىلىققا تىكەلەي قاۋىپ توندىرەدى. اسىرەسە سىرداريا مەن ءامۋداريا باسسەيندەرى وسال. بولجام بويىنشا, 2050 جىلعا قاراي سىرداريا سۋى 5 %-عا, ءامۋداريا سۋى 15 %-عا دەيىن ازايۋى مۇمكىن. بۇل مەملەكەتارالىق قايشىلىقتاردىڭ كۇشەيۋىنە اكەلۋى ىقتيمال.
ورتالىق قۇرۋ وسى پروبلەمانى ينستيتۋتسيونالدىق دەڭگەيگە كوتەرەدى. ول مونيتورينگ, دەرەكتەر الماسۋ, بىرلەسكەن بولجامدار مەن ساياسي شەشىمدەر ازىرلەۋ الاڭى بولا الادى. بۇل تەك داعدارىستىڭ الدىن الۋعا ەمەس, سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدىڭ ۇزاقمەرزىمدى ستراتەگياسىن ۇيلەستىرۋگە دە كومەكتەسەدى. سونداي-اق ماسەلەنىڭ شىۇ دەڭگەيىندە كوتەرىلۋى وعان حالىقارالىق ءمان بەرەدى, تەحنولوگيالار مەن ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا مۇمكىندىك اشادى.
وسىلايشا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ باستاماسى ەۋرازياداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتى دامۋ تەتىگىن قالىپتاستىرۋعا جول اشادى.
– قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قىتايعا ساپارى شامامەن 5 كۇنگە سوزىلدى. ونى قازاقستان سىرتقى ساياساتىنداعى جىلدىڭ نەگىزگى وقيعالارىنىڭ ءبىرى دەۋگە بولا ما؟
– ءيا, بۇل ساپاردى قازاقستان سىرتقى ساياساتىنداعى جىلدىڭ باستى وقيعالارىنىڭ ءبىرى دەپ ايتۋعا تولىق نەگىز بار. ونىڭ ماڭىزى بىرنەشە دەڭگەيدەن ايقىن كورىنەدى.
بىرىنشىدەن, قازاقستان ءۇشىن قىتايمەن تۇراقتى كونسۋلتاتسيالار وتكىزۋ – ومىرلىك ماڭىزى بار, ويتكەنى قحر – ەلىمىزدىڭ ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى. بۇگىندە ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 44 ملرد دوللاردان اسىپ ءتۇستى.
ەكىنشىدەن, تيانتسزيندەگى شىۇ سامميتىمەن بايلانىستى ولشەم بار. بۇل – ۇيىم تاريحىنداعى ەڭ اۋقىمدى سامميتتەردىڭ ءبىرى بولدى, وندا الداعى ون جىلعا ارنالعان دامۋ جولدارى تالقىلاندى. 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ ستراتەگياسى بەكىتىلدى, سونداي-اق قاۋىپسىزدىكتى نىعايتۋ, ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن كولىك ينتەگراتسياسى ماسەلەلەرى قارالدى. وسى ايادا قازاقستان بەلسەندى ويىنشى رەتىندە كوزگە ءتۇستى. توقاەۆ قاۋىپسىزدىك ورتالىقتارىن قۇرۋدى قولداپ, ينۆەستيتسيالىق جوبالاردى سۇيەمەلدەۋ ءۇشىن احقو جانىنان شىۇ ءوفيسىن قۇرۋدى ۇسىندى جانە «ترانسالتايلىق ديالوگتى» دامىتۋ باستاماسىن كوتەردى. مۇنىڭ ءبارى ەلدىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ارحيتەكتۋراسىندا باستاماشى ءارى بىرىكتىرۋشى ءرولىن نىعايتادى.
سوڭىندا, ساپار ايرىقشا سيمۆوليكالىق مانگە يە بولدى. پرەزيدەنت توقاەۆ پەكيندەگى اسكەري پارادقا شاقىرىلدى. بۇل پاراد انتيفاشيستىك كۇرەستەگى جانە قىتاي حالقىنىڭ جاپون باسقىنشىلارىنا قارسى جەڭىسىنىڭ 80 جىلدىعىنا ارنالدى. مۇنداي فورماتتاعى پاراد قىتايدا العاش رەت ءوتتى, ال قازاقستان كوشباسشىسىنىڭ قاتىسۋى پەكيننىڭ استاناعا دەگەن ەرەكشە سەنىمى مەن قۇرمەتىن بىلدىرەدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل تەك ديپلوماتيالىق يشارا ەمەس, قىتايمەن تاريحي ىنتىماقتاستىقتى كورسەتۋ مۇمكىندىگى دە بولىپ وتىر. بۇل ەكىجاقتى گۋمانيتارلىق بايلانىستى ودان ءارى كۇشەيتەدى.
