كەزىندەگى سيقى قاشقان اۋىلدىڭ كەلبەتى جۇرەگىنە شوق بوپ ءتۇسىپ, جانىن جەگىدەي جەگەنى دە انىق. قاي ۋاقىتتا بولسىن, اۋىلدان, اعايىننىڭ ورتاسىنان الىستاماعان قايراتكەر اقىندى جۇرتى «ەركە اقىن» دەپ ەركەلەتتى, الاقانعا سالىپ ايالادى.
«كوندىگە الماي قيىندىققا تاپ كەلگەن,
كوپ ادامدار كوشىپ جاتىر اقكولدەن.
تۋعان جەردەن تابا الماعان باقىتتى,
جازعاندار-اي, تاپسا جاقسى-اۋ جات جەردەن.
كەشەگىنىڭ ءبارىن باسىپ قاق بەلدەن,
كەتە بەرسە نە قالادى تەكتى ەلدەن؟
قۇتىلارداي قۇرىعىنان زاماننىڭ,
كوپ ادامدار كوشىپ جاتىر اقكولدەن.
بالا كوشسە, تاستاپ تۋعان ءۇي-ەلىن,
انا كوشسە ساۋدىراتىپ سۇيەگىن.
كارى كوشسە, ءبارى كوشسە بىرتىندەپ,
سوندا مىناۋ سورلى جۇرتقا يە كىم؟», دەپ كەلەتىن اقىن جىرىنان وزەكتى وتتاي شارپىعان وكىنىشتىڭ تابى بايقالادى.
ءيا, تۇتاس تالاس جۇرتىنىڭ ماقتانىشىنا اينالعان اقكول قايبىر جىلدارى اۋدان ورتالىعى اتانىپ, كەيىننەن ىرىلەندىرۋگە بايلانىستى تاجىنەن ايىرىلدى. اۋدان ورتالىعى مارتەبەسى قاراتاۋعا ويىسقاندا راسىندا دا كوپ ادامدار اقكولدەن قوتارىلا كوشكەن ەدى. باسىنان باق تايعان اقكولدىڭ سول جىلدارداعى سورى نارشا قاشاعاننىڭ جانىنا باتقانى انىق. ويتكەنى ول اقكولىن ايرىقشا جاقسى كورەتىن.
راسىندا, نارشا اقىننىڭ جيناقتارى ەل قولىنان تۇسكەن ەمەس. ونىڭ ولەڭدەرى تۋرالى ءسوز قوزعالا قالسا, «اۋىل – اۋىسپايتىن استانا نەمەسە قالالىق قازاقتارعا حات» دەگەن شىعارماسى بىردەن ويعا ورالاتىنى اقيقات. وسى جىر ناكەڭنىڭ تولقۇجاتى سەكىلدى ەدى.
«زاڭدىلىق دەپ قارايتۇعىن ازاپقا ءار,
كوڭىلى كىرسىز, سەكىلدى بەينە تازا, اق قار.
اۋىل دەگەن ارۋى كوپ انانى,
ايالاڭدار, قالاداعى قازاقتار.
جەتىلسىن دەپ قالا دەگەن جاس بالا,
اۋزىنا ونىڭ بارىن, ءنارىن توستى انا.
الماتىنى الماستىرار اقمولا,
اۋىل عانا اۋىسپايتىن استانا.
قايران اۋىل, قالىڭ قازاق العان ءنار,
قايىرىمعا قاراشى ەندى بولعان زار.
ۇلتىمىزدىڭ ۇلى اناسى اۋىلدىڭ,
جانىنا جارا, كوڭىلىنە قاياۋ سالماڭدار.
ەي, ەلدە تۋىپ, قالادا تۇرىپ قالعاندار», دەگەن اقىن شۋماقتارىن وقىعاندا جانىڭدى الدەبىر تۇستان لاۋلاعان وت قارىپ العانداي بولادى.
شىنتۋايتىندا, ناكەڭنىڭ ءجۇرىس-تۇرىسى ەلدەن بولەك ەدى. كىرپياز قالامگەر اينالاسىنا ماڭعازدانا قارايتىن. ءوزى اينالاسىنا قالاي ەركەلەسە, ىنىلەرىن دە ءدال سولاي ەركەلەتە بىلەتىن. ءون بويىندا ىقىلىم زامانداعى سەرىلەردىڭ دە سارقىتى بارداي كورىنەتىن. ءوزىن قانشا بيىك ۇستاعانىمەن, كوزىندەگى مۇڭدى جاسىرا المايتىن-دى. اۋىلدا تۇرسا دا, اۋىلىن ساعىنا بەرەتىنى بىردەن اڭعارىلاتىن. ويتكەنى قالاعا كەلسە, تۋعان جەرىنە اسىعا بەرەتىن. سودان دا بولسا كەرەك, اۋىل ادامدارىنىڭ اۆتوپورترەتىنە ولەڭ تىلىندە جان ءبىتىردى.
«ەلدە تۋدىم, ەلدە ەسەيدىم, ەرجەتتىم,
كىسىلىكتىڭ مەكتەبىنەن ەلدە ءوتتىم.
ەلدە جۇرسە بولادى ەكەن ەردە ەكپىن.
ەسىك جاقتا قالماي ەركىن تورگە ءوتتىم.
ەلدەن مەنىڭ ەشتەڭەم جوق جاسىرىن,
ەركەلىگىم, قاتەلىگىم, بار سىرىم.
ەلدەن كەلدىم ولەڭگە دە – ەستىڭدەر,
ەل دەپ سوققان جۇرەگىمنىڭ تارسىلىن», دەگەن ولەڭىن اقىن ءجيى وقيتىن. سول ارقىلى بىزگە دە «اۋىلدان الىستاماڭدار» دەپ ەسكەرتىپ تۇرعانداي بولۋشى ەدى.
ەل اراسىندا «نارشا ايتتى» دەگەن اڭگىمە از ەمەس. اعايىننىڭ ورتاسىنان الىستاماي باراقات عۇمىر كەشكەن اقىنعا جەرگىلىكتى بيلىك تە, اۋىل جۇرتى دا قۇرمەتتى ايامادى. ء«بىزدىڭ ناكەڭ» دەپ توبەسىنە كوتەردى. ول كىسىنىڭ اۋداندىق مۋزەي ديرەكتورى قىزمەتىنە كىرىسۋىنىڭ ءوزى ازىلمەن استاسىپ جاتىر. قىزمەتكە ورنالاسۋ جونىندەگى ءوتىنىشىنىڭ ءوزىن ولەڭمەن ورگەن عوي. وسىنىڭ ءوزى ناكەڭنىڭ بولمىسىنىڭ بولەكتىگىن ايعاقتاي تۇسسە كەرەك.
ء«وتىنىش جازدى ەرىڭىز,
تاعى دا سىناپ كورىڭىز.
ءتۇبى باراتىن جەرىمىز,
مۋزەيدى ماعان بەرىڭىز.
ءوتىنىش جازدى ەرىڭىز,
نارشاعا تاعى سەنىڭىز.
سىزگە دە ورىن قامدايمىن,
مۋزەيدى ماعان بەرىڭىز», دەپ ءوتىنىش جازعانىن مادەنيەت سالاسىن ۇزاق جىل باسقارعان اياۋلى ازامات الىبەك امزە ۇلى دا ەزۋ تارتىپ ايتىپ وتىرۋشى ەدى. قازىر ەكەۋى دە ارامىزدا جوق.
الاتاۋ مەن قاراتاۋعا ورتاق اقىننىڭ دۇنيەدەن وتكەنىنە دە ءبىراز جىلدىڭ ءجۇزى بولدى. تاۋ بىتكەننىڭ بيىگىن اق قار باسقاندا تابيعات قۇبىلىسى ناكەڭنىڭ كىرشىكسىز تازا كوڭىلىندەي كورىنەدى. ادامدارعا دەگەن كىرشىكسىز تازا كوڭىلدى نارشا اقىننىڭ سوزىنەن دە, كوزىنەن دە بايقاۋشى ەدىك. كەيدە قارت قاراتاۋ كۇڭىرەنە مە دەيسىڭ... ويتكەنى ەلدى جىرىمەن ەمدەيتىن نارشا جوق. بىراق جىرى ەل اۋزىندا قالدى. قاراتاۋدان كەلگەن كەز كەلگەن ادام ناكەڭنىڭ جىرىن وقىپ بەرەدى. اۋىلعا اڭسارى اۋعان اقىننىڭ باقىتى دا سول شىعار...
جامبىل وبلىسى
