مۇناي وڭدەۋدى ۇلعايتاتىن ستراتەگيا

باسىم باعىتتار

ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى­نىڭ حابارلاۋىنشا, اتىراۋ, پاۆلودار جانە شىمكەنتتەگى ءۇش مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن جاڭعىرتۋدان كەيىن مۇناي وڭدەۋدىڭ جالپى قۋاتى جىلىنا 17 ملن تونناعا جەتتى. وڭدەۋ تەرەڭدىگى 89%-عا دەيىن ارتتى. ال موتور جاعارمايىن ءوندىرۋ Euro-4 جانە ودان جوعارى ستاندارتتارعا سايكەس كەلەدى. بۇل وزگەرىستەر ىشكى سۇرانىستى 90–95% قامتاماسىز ەتىپ, جوعارى قوسىلعان قۇنى بار ءونىمدى ەكسپورتتاۋعا نەگىز بولدى.

مينيسترلىكتىڭ دەرەگىنشە, تۇجىرىم­دامادا كوزدەلگەن نەگىزگى جوسپار – قايتا وڭدەۋ قۋاتىن جىلىنا 18 ملن توننادان 39 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ.

«ۋربانيزاتسيا مەن ونەر­كاسىپتىڭ دامۋىنا بايلانىستى مۇناي ونىمدەرىنە سۇرانىس جىل سايىن 1,5–2%-عا وسەدى. وسىعان بايلانىستى ەل ىشىندەگى نارىقتى ساپالى مۇناي ونىمدەرىمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ كوزدەلىپ وتىر. قىتاي, ءۇندىستان جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە باعىتتالعان ەكسپورتتى ۇلعايتۋ جوسپارلانىپ, 2040 جىلعا قاراي ەكسپورتتىڭ جالپى وندىرىستەگى ۇلەسىن 30%-عا دە­يىن جەتكىزۋ ماقساتى قو­يىلدى», دەپ مالىمدەدى ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى. 

كومىرسۋتەكتى شيكىزاتتى وڭ­دەۋ­مەن بىرگە پوليمەرلەر مەن تىڭايت­­قىشتار وندىرىسىنە قاتىستى جاڭا تىزبەكتەر قۇرۋ جوسپارى دا بار. بۇل مۇناي-گاز حيمياسى سالا­سىن دامىتۋعا سەرپىن بەرەدى. وسى ورايدا 5 ملرد دوللارعا دەيىن ين­ۆەس­­تيتسيا تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر.

وتاندىق زاۋىتتاردىڭ بۇگىنگى قۋاتى

«قازمۇنايگاز» ۇك-نىڭ دەرە­گىنە سۇيەنسەك, بيىل «پاۆلودار مۇناي-حي­ميا زاۋىتى» جشس-نىڭ مۇناي وڭدەۋ قوندىرعىسىندا جاڭا ەلەكتر دە­گيدرا­­­توردىڭ 18 جاڭا بۋىن ۇلگىسى ورنا­تىلدى. ەلەكتر دەگيدراتورلار مۇ­ناي قۇ­رامىنداعى سۋ مەن تۇزدى بولەك شىعارادى.

«بۇل ۇدەرىستىڭ مۇناي ونىمدەرى ساپاسىن ارتتىرۋدا ماڭىزى زور. ءۇش قاتارلى مەتالل ەلەكترودتارى بار جۇيەمەن جابدىقتالعان دەگيدراتورلار مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا العاش قولدانىلىپ وتىر. ەلەكتر ءورىسىنىڭ بىردەي تارالۋىنىڭ ناتيجەسىندە مۇناي قۇرامىنداعى سۋ اناعۇرلىم ءتيىمدى تازارادى», دەلىنگەن كومپانيا اقپاراتىندا.

سولتۇستىك وڭىردەگى زاۋىتتا جەتى ايدا 3,1 ملن توننا مۇناي وڭدەلىپتى. بۇل وتكەن جىلدىڭ ۇقساس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 142 مىڭ تونناعا ارتىق. سونداي-اق 890 مىڭ توننا بەنزين مەن 1,1 ملن توننا ديزەل وتىنى شىعارىلدى. بۇل كورسەتكىش بىلتىرعى كورسەتكىشتەردەن 41 مىڭ جانە 134 مىڭ تونناعا كوپ. قازىر زاۋىت تاۋلىگىنە رەكوردتىق 18 مىڭ توننا مۇناي جۇكتەۋ دەڭگەيىنە جەتكەن.

«زاۋىتتىڭ وپەراتسيالىق تيىمدىلىگى جوعارىلادى. جەتى ايدا تەحنو­لوگيالىق وتىندى جاعۋ مەن قايتارىمسىز شىعىن كورسەت­كىشى 5,2%-عا دەيىن تومەن­دەدى. كاسىپ­ورىندا جاساندى ينتەل­لەكتىنى ەنگىزۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبالار قولعا الىندى. ماقسات – سەنىمدىلىك پەن قاۋىپسىزدىكتى ودان ءارى ارتتىرۋ. ساراپ­تامالىق بولجاۋ جۇيەلەرى جابدىقتىڭ ىستەن شىعۋىن الدىن الا انىقتاۋعا مۇم­كىندىك بەرەدى. ال قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىنىڭ ساقتالۋىنا باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ءۇشىن بەينەباقىلاۋ جۇيەسى بار smart-كاسكالار مەن پاترۋلدىك i-Saq روبوت-يت سەكىلدى يننوۆاتسيالار سىناقتان وتكىزىلىپ جاتىر», دەپ مالىمدەدى كومپانيانىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

اتىراۋ مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىندا جەتى ايدا 3,4 ملن توننا كومىرسۋتەكتى شيكىزات وڭدەلىپ, 2,6 ملن توننادان استام جەڭىل مۇناي ونىمدەرى شىعارىلعان. ديزەل وتىنىن ءوندىرۋ كولەمى 1,2 ملن توننادان اسقان. اۆتوبەنزين ءوندىرىسى شامامەن 117 مىڭ تونناعا ءوسىپ, 1 ملن توننادان اسىپ وتىر. سۇيىتىلعان مۇناي گازىن شىعارۋ كولەمى 18 مىڭ تونناعا كوبەيىپ, 143 مىڭ توننانى قۇرادى.

باسەكەلەستىك ورتانى باعالاۋ

باسەكەلەستىكتى قورعاۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگىنىڭ مالىمەتىنشە, جەڭىل مۇناي ونىمدەرى نارى­عىن­دا شامامەن 100 سۋبەكت جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ىشىندە, «قازمۇنايگاز» كومپانيالارى, «كننك ينتەرناتسيونال ۆ كازاحستانە» جشس (CNPC) قۇرىلتايشىسىنىڭ توبى مەن «PETROSUN», «KC Energy group» جشس بار. اتالعان كومپانيالار 2022–2024 جىلدار ارالىعىندا وتاندىق مۇناي وڭدەۋ زاۋىتتارىندا شامامەن 9,5 ملن توننا جەڭىل مۇناي ونىمدەرىن وندىرگەن. بۇل – ىشكى نارىقتاعى جالپى تۇتىنۋ كولەمىنىڭ 96%-ى.

«تالداۋ قورىتىندىسىندا «قاز­مۇناي­گاز» بەن CNPC توپ­تارىنىڭ جيىنتىق ۇستەم ۇلەسى 85%-دان استام ۇلەس­تى قۇرادى. بۇل اتالعان كومپانيالارعا مۇناي ونىمدەرىنىڭ بولشەك ساۋدا نارى­عىنا ىقپال ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ مالىمدەدى اگەنتتىكتىڭ ءباسپاسوز قىزمەتى.

ماسەلەن, قىسقى ديزەل وتىنى نارىعىندا ەكى نەگىزگى قۋات يەسى انىقتالىپ وتىر. العاشقىسى – CNPC («PETROSUN» جشس, «KC Energy group» جشس) توبى. بۇل توپتىڭ اتالعان نارىقتاعى ۇلەسى 60%-دى قۇرايدى. ەكىن­شىسى «قازمۇنايگاز» («قاز­مۇناي­گاز» ۇك» اق, اتىراۋ ءموز, «پەتروكازاحستان­ويل­پرو­داكشن») توبى­نىڭ ۇلەسىندە قىسقى ديزەلدىڭ 33%-ى عانا بار. جازعى جانە ماۋسىم­ارا­­لىق ديزەلدىڭ ماركالارىن جەت­­كىزۋدە تاعى دا CNPC (46%) باسىم بولىپ تۇر. «قاز­مۇناي­گازدىڭ» ۇلەسى – 33%.

قىتايلىق كومپانيالار توبىنىڭ ۇلەسى اي-92 جانە اي-95 بەنزينى نارىعىندا دا بايقالادى. CNPC-تە – 54%, «قازمۇنايگاز» توبىندا – 34%. CNPC-ءتىڭ باسەكەلەستىكتەگى باسىمدىعى اۆيا­وتىن ۇلەسىندە دە كوبىرەك – 53%. بۇل رەتتە «قازمۇنايگاز» توبى 32,4%-دى قاناعات تۇتىپ وتىر.

اتىراۋ وبلىسى