بۇل جادىگەر 1922 جىلى تاشكەنت قالاسىندا جارىق كورگەن ابايدىڭ ولەڭدەر جيناعى ەكەن. قۇندى تۋىندىنىڭ مۋزەي قورىنا (شيفر – 4127) قابىلدانعان اكتىسىندە: «كىتاپ. اباي. تاڭدامالى ولەڭدەر جيناعى. 3-ءشى باسىلىم. تۇركىستان مەملەكەتتىك باسپاسى. – تاشكەنت, 1922 ج» دەپ جازىلىپ: «كىرلەگەن, سارعايعان, قارايعان جەرلەرى بار. مۇقابانىڭ شەتتەرى جانە كىتاپتىڭ بەتتەرى مىجىلعان, جىرتىلعان», دەپ قوسىمشا اقپار بەرىلىپتى.
مۋزەيگە بۇل جادىگەردى 2015 جىلى 20 ءساۋىر كۇنى, ياعني ۇلى اقىننىڭ تۋعانىنا 170 جىل تولۋ قارساڭىندا جانە مەكەمە قىزمەتكەرلەرى ۇيىمداستىرعان «ۇلتتىق مۇراجايعا سىي تارتۋ» اكتسياسى اياسىندا فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور سەرىك نەگيموۆ سىيعا تارتقان ەكەن. وعان دالەل – كىتاپتىڭ ءبىرىنشى جانە سوڭعى بەتتەرىندە س.نەگيموۆتىڭ جەكە ءمورى باسىلىپتى.
ال كىتاپتىڭ جارىق كورۋ تاريحىنا توقتالار بولساق, ابايدىڭ «جيدەباي-ءبورلى» تاريحي-مادەني جانە ادەبي-مەموريالدىق مۋزەي-قورىعىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى مەيرامگۇل قايرانباەۆانىڭ پىكىرىنشە, بۇل كىتاپ وسى جىلى (1922) ءۇش دۇركىن جارىق كورگەن. العاشقى ەكەۋى قازان قالاسىندا باسىلىپ, ءۇشىنشىسى تاشكەنتتە جارىق كورگەن. سول سەبەپتى, كىتاپتىڭ تاشكەنتتىك نۇسقاسىندا «3-ءشى باسىلىم» دەپ تۇر دەيدى.
«بۇل كىتاپتى تاشكەنتتە باستىرىپ جۇرگەن تۇلعالار كىمدەر؟» دەگەن سۇراققا مەيرامگۇل سەيىتجاپارقىزى: «كىتاپتىڭ جارىق كورۋىنە اتسالىسقان الاش قايراتكەرلەرى. ولار وسى جىلدارى تاشكەنت قالاسىندا ءنازىر تورەقۇلوۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعان قازاق-قىرعىز ءبىلىم كوميسسياسىنىڭ مۇشەلەرى بولۋعا ءتيىس. ويتكەنى, وسى تۇستا تاشكەنتتەگى «تۇركىستان مەملەكەتتىك باسپاسىن» ن.تورەقۇلوۆ باسقارىپ تۇرعان. بۇل ءىستىڭ اتقارىلۋىنا الاش ارىسى حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ ۇلەسى بار. ويتكەنى بۇل تۇلعا اقىننىڭ تاڭدامالى ولەڭدەر جيناعى تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن», دەيدى.
كەلەسى كەزەكتە قۇندى جادىگەر ادەبيەتشى عالىم سەرىك نىعمەتوللا ۇلىنىڭ قولىنا قالاي ءتۇسىپ ءجۇر دەگەنگە توقتالساق: «مەنىڭ تۋعان جەرىم بۇرىنعى كوكشەتاۋ وبلىسى, قىزىلتۋ اۋدانى, «بولشەۆيك» سوۆحوزى. اۋىلدا ەسكىنىڭ جولىن ۇستاعان اقساقالدار كوپ بولدى. سونىڭ ءبىرى بىزگە جاماعايىن تۋىس قابدەش كالتەڭ ۇلى دەگەن قاريا ەدى. وسى كىسى قازاقتىڭ ءسوز ۇستاعان مىقتىلارى اباي, شاكارىم, ماعجان قاتارلى قايراتكەرلەردىڭ ءبارىن وقىعان, ءتىپتى كەيبىرىنىڭ كىتابى قولىندا بار ەدى. سونىڭ ءبىرى – ءوزىڭ كورىپ وتىرعان ابايدىڭ جيناعى», دەدى سەرىك اعا.
– ابايدىڭ جيناعىن ءبىزدىڭ اۋلەت كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاعان ەكەن. جوعارىداعى قابدەش قاريا ءوزى ومىردەن وتكەندە كىتاپتى جاماعايىن تۋىسى, ءسوز تانيتىن ءىنىسى جابار اۋليشە ۇلىنا تاپسىرىپ كەتىپتى. بۇل كىسى دۇنيەدەن وتەر الدىندا كىتاپتى مەنىڭ اكەم نىعمەتوللاعا «نىقا, سەنىڭ ۇلىڭ الماتىدا وقىپ ءجۇر. مىنا كىتاپقا ءتۇبى يە بولاتىن ادام سول. سوعان بەر» دەپ اماناتتاپتى. بۇل 1970 جىلدار شاماسى بولسا كەرەك. كىتاپ وسىلاي اكەمنىڭ قولىندا 1992 جىلعا دەيىن ساقتالىپ, ءوزى ومىردەن وتەردە ماعان اماناتتاعان ەدى.
