جوبانىڭ ماقساتى – قازاق جانە ورىس تىلدەرىندەگى ىمداۋ ءتىلىن قولدانۋشىلاردىڭ قوعاممەن ءوزارا بايلانىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان يننوۆاتسيالىق كەشەن قۇرۋ. كەشەنگە قيمىلدى تانۋ, ءماتىندى قيمىلعا جانە كەرىسىنشە تۇرلەندىرۋ, سويلەۋ سينتەزى, سونداي-اق اۋديونى ماتىنگە اينالدىرۋ سياقتى بىرنەشە نەگىزگى كومپونەنتتەر ەنەدى.
2021–2023 جىلدار ارالىعىندا جاس عالىمدار «مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادامداردى قولداۋدىڭ ينكليۋزيۆتى ينتەللەكتۋالدى جۇيەسىنىڭ مودەلدەرى مەن ادىستەرى» اتتى گرانتتىق قارجىلاندىرۋ جوباسى اياسىندا ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, قازاق تىلىندەگى ماتىندەردى وڭدەۋگە ارنالعان لەكسيكالىق-مورفولوگيالىق تالداۋ بلوگى ازىرلەنىپ, ونىڭ نەگىزىندە مۋلتيمەديالىق تەزاۋرۋستار قۇرىلدى جانە كەڭەيتىلدى. سونداي-اق ىمداۋ سوزدىك-تەزاۋرۋس دەرەكقورى مەن داكتيلدى انيماتسيا قۇرۋعا ارنالعان باعدارلامالىق شەشىمدەر جاسالدى.
جاڭا جوبادا عالىمدار جاساندى ينتەللەكت پەن كومپيۋتەرلىك كورۋ الگوريتمدەرى نەگىزىندە اۋىزشا سويلەۋدى ىمعا, ال قيمىلداردى ءماتىن مەن دىبىسقا تۇرلەندىرەتىن مەحانيزمدەردى جەتىلدىرىپ جاتىر. نەيروندىق جەلىلەر مەن ماشينالىق وقىتۋ ادىستەرىن قولدانۋ ارقىلى جۇيە ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە جۇمىس ىستەۋگە قابىلەتتى مودۋلدەردى بىرىكتىرەدى. جۇيە تيىمدىلىگىن باعالاۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى پايدالانۋشى توبىنىڭ قاتىسۋىمەن كەشەندى تەستىلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. سونىمەن قاتار جوبانىڭ ءبىر باعىتى – ءبىلىم پلاتفورمالارى مەن ارنايى وقۋ ماتەريالدارىن جاساۋ.
ىم ءتىلىنىڭ كلاسسيفيكاتسياسى MediaPipe دەرەكتەرى مەن F1-score, ناتيجەسىن باعالاي وتىرىپ, ىمدى ماتىنگە اينالدىراتىن EfficientNet ي ResNet سياقتى ماشينالىق تانۋ مودەلدەرىن بىرىكتىرەدى. ءماتىندى ىمعا اينالدىرۋ BLEU, WER مەتريكاسى بويىنشا باعالاناتىن Transformer, Seq2Seq مودەلدەرىن قولدانۋ ارقىلى قوزعالىستى قاشىقتان قامتىپ, قازاق تىلىندەگى-KSL كورپۋسىنا نەگىزدەلەدى. بارلىق كومپونەنتتەر ءموبيلدى قوسىمشاعا بىرىكتىرىلگەننەن كەيىن پايدالانۋشىلار اۆاتاردىڭ كومەگىمەن ءماتىن مەن سويلەمدى ىم تىلىندە تۇسىنە الاتىن بولادى. جۇيەنى ازىرلەۋدە PyTorch, TensorFlow, NumPy, pandas, MediaPipe جانە Unity سياقتى الدىڭعى قاتارلى تەحنولوگيالار مەن قۇرالدار قولدانىلىپ جاتىر.
بارلىق كومپونەنتتەر بىرىكتىرىلگەننەن كەيىن جۇيە ءموبيلدى قوسىمشا تۇرىندە ۇسىنىلادى. قولدانۋشىلار ءماتىندى ارنايى اۆاتاردىڭ كومەگىمەن ىمداۋ تىلىندە تۇسىنە الاتىن بولادى.
جوبا باعدارلامالىق-نىسانالى جانە گرانتتىق قارجىلاندىرۋ شەڭبەرىندە جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر. عالىمدار اقش, مالايزيا, رەسەي سىندى ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەي وتىرىپ, جەرگىلىكتى قاجەتتىلىكتەرگە بەيىمدەلگەن ادىستەردى قالىپتاستىرادى. قازىرگى ۋاقىتتا زەرتتەۋشىلەر اقش-تان جەتكىزىلگەن سەنسورلى داتچيكتەرى بار كوستيۋمدەر كومەگىمەن ۇلكەن كولەمدەگى قيمىل دەرەكتەرىن جيناپ, جاساندى ينتەللەكتىگە ارنالعان زاماناۋي جانە قۋاتتى ەسەپتەۋ جۇيەلەرىن قولدانىپ, زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ جاتىر. الايدا قازاق تىلىندەگى ماتەريالداردىڭ جەتكىلىكسىزدىگى – زەرتتەۋشىلەر ءۇشىن باستى ماسەلەنىڭ ءبىرى. سەبەبى ەلىمىزدەگى ارنايى مەكتەپتەردىڭ كوپشىلىگىندە ءبىلىم ورىس تىلىندە, ال قازاق تىلىندەگى وقۋلىقتار وتە از.
«قازىرگى ۋاقىتتا بەينەقورلار, تەلەباعدارلامالار مەن ارنايى جازبالاردان ماتەريالدار جيناپ جاتىرمىز. سونىمەن قاتار تەلەباعدارلامالاردا قازاق تىلىندە ىمداپ تۇسىندىرەتىن اۆاتار-جازبالار جاساۋ جوبانىڭ ءبىر باعىتىنا اينالدى», دەيدى جوبا جەتەكشىسى ايگەرىم ەرىمبەتوۆا.
زەرتتەۋ بارىسىندا 2 مىڭنان استام ەرەكشە قيمىلدار مەن ىم قوزعالىستارى تىركەلىپ, وڭدەلدى. عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, ىمداۋ ءتىلىن قولداناتىن ادامداردى قوعام ءجيى تۇسىنە بەرمەيدى. وسى ورايدا جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى جاڭا ازىرلەمە قوعاممەن قارىم-قاتىناستى جەڭىلدەتىپ, ەستۋ جانە سويلەۋ قابىلەتى بۇزىلعان جانداردىڭ الەۋمەتتەنۋىنە وڭ ىقپال ەتەدى. بۇگىندە قازاقستاندا ەستۋ قابىلەتى ناشار 30 مىڭنان استام ادام بار ءارى بۇل كورسەتكىش جىل سايىن ارتىپ بارادى.
جوبانىڭ ازىرگە ەل ىشىندە بالاماسى جوق. كەلەشەكتە بۇل كەشەندى شەشىم دەنساۋلىق ساقتاۋ, قۇقىق قورعاۋ, اكىمشىلىك جانە اقپاراتتىق قىزمەتتەردە, سونداي-اق ءبىلىم پلاتفورمالارىندا قولدانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
الماتى
