سالىق كودەكسى: جەڭىلدىك تە, جۇكتەمە دە بار

سالىقتىق اكىمشىلەندىرۋ جەڭىلدەيدى

سالىق جانە كەدەن ساياساتى دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى ەرلان ساعىناەۆتىڭ ايتۋىنشا, اكىمشىلەندىرۋدى رەفورمالاۋ ارقىلى مەملەكەت بىردەن ءۇش ماقساتقا قول جەتكىزۋدى كوزدەپ وتىر: كولەڭكەلى ەكونوميكانى ازايتۋ, كاسىپكەر ءۇشىن قولايلى سالىق ورتاسىن قالىپتاستىرۋ جانە بيۋدجەتتەگى سالىق كىرىسىن تۇراقتاندىرۋ.

 «بۇگىندە سالىقتى كىم قانشا تولەۋى كەرەك دەگەن سۇراقتان گورى, ونى قالاي, قانداي جولمەن جانە قانداي جۇيەمەن جينايتىنىمىز ماڭىزدىراق بولىپ تۇر. سەبەبى مولشەرلەمە تومەن بولعانىمەن, ەگەر اكىمشىلەندىرۋ جۇيەسى كۇردەلى, سەنىمسىز جانە اشىق بولماسا, ناتيجە شىقپايدى. سوندىقتان جاڭا كودەكس وسى ماسەلەنى تۇبىرىمەن وزگەرتۋدى كوزدەيدى. ەندى باستى نازار الدىن الا ەسكەرتۋ, ءتۇسىندىرۋ جانە سالىقتى اۆتوماتتى تۇردە ەسەپتەۋ ارقىلى تولەۋگە باعىتتالادى», دەيدى ساراپشى.

كاسىپكەرلەردىڭ كوبى سالىق تولەۋدەن قاشپايدى. ولار سالىقتى قالاي ەسەپتەۋ كەرەك ەكەنىن بىلمەيدى نەمەسە قاتەلەسىپ, ارتى ايىپپۇل مەن تەكسەرۋگە ۇلا­سا­دى. شىنىندا دا, سالىق ەسە­بىن اۆتوماتتى تۇردە قالىپ­تاس­تىراتىن «E-Salyq-Business», «E-Salyq-Qoldau» قوسىمشالارى قولدانىسقا ەندى. كاسىپكەر شوت-فاكتۋرا جىبەرىپ, تاۋار اينالىمىن كورسەتسە بولعانى, قالعان ەسەپتەر جۇيە ارقىلى دايىن­دالا­دى. قازىر ەلەكتروندى باقى­لاۋ-كاسسالىق ماشينالاردى 2,4 ملن سالىق تولەۋشىنىڭ 87%-ى پاي­دالانادى. جاڭا تالاپتار بۇل كورسەتكىشتى 100%-عا جەتكى­زۋدى كوزدەيدى. سونىمەن قاتار تاڭبالانعان تاۋارلاردى قاداعا­­لاۋ, POS-تەرمينالداردى قولدا­نۋ, شوت-فاكتۋرالاردى ونلاين جىبەرۋ ءتارىزدى قۇرالدار دا تولىق ەنگىزىلمەك.

«ەڭ ۇلكەن وزگەرىستەردىڭ ءبىرى – تاۋە­كەلدەردى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ كۇشەيۋى. ياعني ەندى بارلىق كاسىپكەر بىردەي تەك­سەرىلمەيدى, تەك تاۋەكەلى جوعارى توپتار­عا عانا نازار اۋدارىلادى. سالىق قىزمەتى قازىردىڭ وزىندە تاۋەكەلدەردى باسقارۋ جۇ­يەسى ارقىلى 47 كورسەتكىش نەگىزىندە 1 ملن-نان استام سالىق تولەۋشىنى باقى­لاۋ­دا ۇستاپ وتىر. جاڭا جۇيە بۇل ۇدەرىستى اناعۇرلىم ءادىل ەتەدى. بۇرىن تەكسەرۋ, ايىپپۇل – سالىق ورگانىنىڭ نەگىزگى قۇرالى ەدى. ەندى ءبىز كاسىپكەرگە سەنىپ, الدىن الا ەسكەرتۋ مەن تسيفرلىق جولمەن رەتتەۋدى ۇسىنىپ وتىرمىز. بۇل ما­دەني وزگەرىس – سالىق جۇيەسىن ماجبۇر­لەۋدەن سەنىمگە كوشىرۋ», دەيدى ەرلان ساعىناەۆ.

بيزنەس نە ۇتتى, نەدەن قاۋىپتەنەدى؟

بۇل ۇدەرىستىڭ كۋاسى عانا ەمەس, بەلسەندى قاتىسۋشىسى بولعان ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ توراعاسى رايىمبەك باتالوۆتىڭ ايتۋىنشا, كە­يىن­گى ەكى جىل بويى بيزنەس-قاۋىمداس­تىق كودەكس مازمۇنىنا تىكەلەي ارالا­سىپ, كاسىپكەرلەردىڭ مۇددەسىن قورعاۋ جولىند­ا جۇيەلى جۇمىس اتقاردى.

ء«بىز بۇل كودەكستى جاي عانا باقىلاۋ­شى ەمەس, قالىپتاستىرۋشى تاراپ رەتىن­دە قارادىق. وسى قۇجاتتىڭ كاسىپكەرلەر ءۇشىن قولايلى بولۋىن تالاپ ەتىپ, تالاي نورماعا وزگەرىس ەنگىزۋگە قول جەتكىزدىك. جۇمىس توبىنا 300-دەن استام ساراپشى تارتىلىپ, جىل بويى ناقتى ۇسىنىستار ازىرلەندى. بۇل – شىنايى ەڭبەك پەن مامىلە ناتيجەسى», دەيدى ر.باتالوۆ.

كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»

ونىڭ سوزىنشە, كودەكستە بىرقاتار ىلگەرىلەتۋشى باستاما بار. ماسەلەن, كوپ تالقىلانعان قوسىلعان قۇن سالىعى (ققس) مولشەرلەمەسى باستاپقىدا ۇسىنىلعان 20% ەمەس, 16% دەڭگەيىندە بەكىتىلگەن. بۇل – بيزنەس ءۇشىن ايتار­لىقتاي جەڭىلدىك. سونداي-اق ققس بويىنشا مىندەتتى تىركەۋ شەگى 78 ملن تەڭگەدەن 40 ملن تەڭگەگە دەيىن تومەندەگەنى – شاعىن كاسىپكەرلەرگە ەسەپكە تۇرۋدى جەڭىلدەتىپ, سالىق سالاسىنىڭ شەكارالارىن ناقتىلاۋعا كومەكتەسەدى. ال ءوزىن-ءوزى جۇمىسپەن قامتىعان ازاماتتارعا ارنالعان 4%-دىق ارنايى رەجىم ەنگىزى­لىپ, وعان بار­لىق الەۋمەتتىك تولەم قوسىل­عان. ەڭ باستىسى, جەكە تابىس سالىعىن تولەۋ مىندەتىنەن بوساتىلادى.

«بيزنەس ءۇشىن تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىت – كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى (كتس). بۇل جەردە ءبىز الەۋمەتتىك سالاداعى ۇيىم­دار ءۇشىن ايتارلىقتاي قولداۋ جاسا­دىق. جاڭا كودەكستە ولار ءۇشىن كتس كەزەڭ-كەزەڭىمەن ەنگىزىلەدى: كەلەسى جىلى – 5%, 2027 جىلدان باستاپ – 10%. مۇنى ءبىلىم بەرۋ, مەديتسينا جانە الەۋمەتتىك جوبالار سالا­س­ىنداعى كومپانيالارعا دە­مەۋ دەسەك بولادى. سونىمەن قاتار زالالداردى كەيىنگى جىل­دارعا كوشىرۋ مەر­زىمى 10 جىل بولىپ قالدى. يمپورتتىق ققس بويىنشا بۇرىن­عىداي ەسەپكە الۋ ءتاسىلى ساقتالىپ وتىر, بۇل دا بيزنەستىڭ وتىمدىلىگىن ساقتاپ قالۋعا كومەكتەسەدى», دەپ ناقتىلادى ر. باتالوۆ.

جاڭا سالىق رەفورماسى يننوۆا­تسيا­لىق سالاعا دا نازار اۋدارعان. ەندى عىلىمي-زەرتتەۋ جانە تاجىريبەلىك-كونس­ترۋكتورلىق جۇمىستارعا جۇمسالعان شىعىن­دارعا 200% مولشەرىندە تۇزەتۋ ەنگى­زىلمەك. الايدا بۇل وزگەرىستەردىڭ بار­لىعى تەك جاعىمدى جاڭالىقتاردان تۇر­مايدى. كاسىپكەرلەردى الاڭداتقان بىر­نەشە داۋلى ماسەلە دە بار. سونىڭ ءبىرى – مەديتسينالىق قىزمەتتەرگە ققس ەنگىزۋ.

«كتمكك, ءمامس اياسىنان تىس مەدي­تسينالىق قىزمەتتەر مەن تاۋارلار­عا ققس سالۋ – قاعاز جۇزىندە دۇرىس بولعانىمەن, ءىس جۇزىندە ورىندالۋى قيىن. قازىر كوپتە­گەن كلينيكا مەن اۋرۋحانادا جەڭىلدە­تىل­گەن جانە اقىلى قىزمەتتەردى ناقتى ءبولىپ وتىراتىن جەكە ەسەپ جۇيەسى جوق. بۇل جاعداي سالىق قاتەلىكتەرىنە, ارتىق تولەم­دەرگە جانە ايىپپۇلدارعا اكەلىپ سوعۋى مۇمكىن. مۇنداي شەشىم شاعىن بيزنەس ءۇشىن وڭايعا سوقپايدى», دەيدى.

باتالوۆتىڭ سوزىنشە, كودەكستى جەتىل­دىرۋ توقتامايدى. ىسكە اسىرىلۋ بارى­سىن­دا تۋىنداعان كەمشىلىكتەردى ۇكىمەتپەن بىرلەسە وتىرىپ شەشۋگە بولادى.

«كودەكس – ءومىر سۇرەتىن قۇجات. ءار تارماعى تاجىريبەدە سىنالىپ, قاجەت بولسا, قايتا قارالىپ, ناقتىلانا تۇسۋگە ءتيىس. ءبىز ۇكپ رەتىندە بۇل جۇمىستى جالعاستىرا بەرەمىز. باستىسى – كاسىپكەر مەن مەملەكەت اراسىندا اشىق ديالوگ ­ورناتۋ. قازىر بىزگە ەموتسيا ەمەس, فاكتى مەن دالەل كەرەك. ال كاسىپكەرلەرگە تۇراقتى ءارى بولجامدى سالىق جۇيەسى قاجەت», دەدى ر.باتالوۆ.