اتىراۋ وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى نۇرلان جاڭاباەۆتىڭ پىكىرىنشە, قامىس ءورتىن ءسوندىرۋدىڭ بىرنەشە كۇنگە سوزىلۋىنىڭ ءتۇرلى سەبەبى بار. بىرىنشىدەن, سۋلى, باتپاقتى اۋماقتاعى قامىس تۇتانعان. ەكىنشىدەن, جەلدىڭ ەكپىنى كەدەرگى كەلتىرگەن. ۇشىنشىدەن, قامىس قالىڭ ءارى بيىك وسكەن.
اتىراۋ وبلىسى اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىزمەتىنىڭ مالىمەتىنە قاراعاندا, ەكىنشى ءورت «اقجايىق» مەملەكەتتىك تابيعي رەزەرۆاتىندا 13 ماۋسىمدا تۇتانعان. بىرنەشە كۇن بويى اتىراۋ قالاسىن قامىس ءورتىنىڭ ءتۇتىنى باسىپ, ىستىڭ ءيىسى قولقانى قاپتى. وسىعان بايلانىستى وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ يميدجدىك جۇمىس, سىرتقى كوممۋنيكاتسيالار توبى شاھار تۇرعىندارى مەن قوناقتارىنا قاۋىپسىزدىك ماقساتىندا كوشەگە شىعۋدان ۋاقىتشا باس تارتۋدى, تەرەزەلەر مەن ەسىكتەردى جاۋىپ, بالالاردى نازاردان تىس قالدىرماۋدى سۇرادى.
تابيعي رەزەرۆات اۋماعىندا جانعان قامىس ءورتىن سوندىرۋگە «قازاۆياقۇتقارۋ» اق-نىڭ مي-8 تىكۇشاعى تارتىلدى. بىراق ءبىر تىكۇشاقپەن شاشىلعان سۋ جالىننىڭ بەتىن قايتارا المادى. سول سەبەپتەن, ءورت سوندىرۋشىلەر ماڭعىستاۋ وبلىسىنان ەكىنشى تىكۇشاقتى شاقىرۋعا ءماجبۇر بولدى. رەزەرۆاتتاعى الاۋ 11 كۇندە 1510 گەكتار اۋماقتى شارپىدى. وسى كۇندەرى ەكى تىكۇشاقپەن 396 توننا سۋ توگىلدى. ءورت شالعان اۋماقتىڭ اۋقىمىن ۇلعايتپاۋ ماقساتىندا تراكتورلارمەن مينەرالدى جولاق جىرتىلدى.
قامىس ورتىنە بايلانىستى ءتۇرلى پىكىر ايتىلدى. سونىڭ ءبىرى – ادام فاكتورى. بۇل پىكىردى اتىراۋ وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ باستىعى نۇرلان جاڭاباەۆ جوققا شىعارمادى.
«قامىس ءورتىنىڭ بولجامدى سەبەبى – ادام فاكتورى. وسى كەزگە دەيىن ءورتتىڭ وزدىگىنەن تۇتاناتىنداي اۋا رايى ىستىق تا, نايزاعاي دا بولعان جوق. قازىر جيناقتالعان ماتەريالدار پوليتسيا دەپارتامەنتىنە جولدانادى», دەدى ن.جاڭاباەۆ.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆ «اقجايىق» تابيعي رەزەرۆاتىنداعى قامىس ورتىنە بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالانبايتىنىن ءمالىم ەتتى. اكىمنىڭ پىكىرىنشە, توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا ارنايى كريتەري بار. سوعان بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا نەگىز تابىلماعان.
«الدىمەن توتەنشە جاعداي جاريالاۋ بىزگە نە بەرەدى؟ ونى جاريالاۋدا قۇقىقتىق, زاڭدىق نورمالار نەگىزگە الىنادى. سول نورمالارعا سايكەس بولسا عانا توتەنشە جاعداي جاريالانادى. قامىس ورتىنە بايلانىستى توتەنشە جاعداي جاريالاۋعا نەگىز جوق. بىرىنشىدەن, بىزدە ءورتتى سوندىرۋگە كۇش قۇرالدارى دا, ادامي رەسۋرس تا جەتكىلىكتى. ەكىنشىدەن, توتەنشە جاعداي جاريالايتىنداي كريتەريگە جەتە قويعان جوق», دەدى س.شاپكەنوۆ.
پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى ءادىل جۇبانوۆ قامىس ورتىنە بايلانىستى پرەمەر-مينيسترگە دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, بىرقاتار ۇسىنىسىن ايتتى. دەپۋتاتتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, 2023–2025 جىلدارى رەزەرۆات اۋماعىندا ۇزاقتىعى 35 كۇننەن اساتىن 18 ءورت بولعان.
«قامىس ءورتىنىڭ سالدارىنان تۋىنداپ وتىرعان جاعداي ۇكىمەت تاراپىنان شۇعىل ارەكەتتى تالاپ ەتەدى. «اقجايىق» مەملەكەتتىك رەزەرۆاتى اۋماعىنداعى قامىس ءورتى سالدارىنان اتىراۋ قالاسىن قالىڭ ءتۇتىن باسىپ, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا زيانىن تيگىزىپ وتىر. دەر كەزىندە قاجەتتى جۇمىس كەشەنىن اتقارماعان ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى قىزمەتكەرلەرىنە شارا قابىلداۋىڭىزدى سۇرايمىن. سەبەبى بۇل – تابيعي اپات قانا ەمەس, ەكولوگيا مينيسترلىگى تاراپىنان جۇيەسىز باسقارۋدىڭ ناتيجەسى. رەزەرۆاتتا ءورتتىڭ كوبەيۋى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانىڭ السىزدىگىنەن, مينيسترلىك تاراپىنان فيزيكالىق باقىلاۋدىڭ جوقتىعىنان بولىپ وتىر. رەزەرۆاتتىڭ ماتەريالدىق بازاسى مەن شتاتى ءورتتى سوندىرۋگە دە, ىقتيمال ءورتتىڭ الدىن الۋعا دا قاۋقارسىز. بۇل شىن مانىندە مينيسترلىك قىزمەتىندە ۇلكەن كەمشىلىك بار ەكەنىن كورسەتەدى. 2023 جىلدان بەرى وسى ماسەلەنى بىرنەشە مارتە كوتەردىك. سول كەزدە مينيسترلىكتەن 2023–2027 جىلدارعا رەزەرۆاتتىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىن جاقسارتۋعا 1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعانى تۋرالى جاۋاپ بەرىلدى», دەپ مالىمدەدى ءا.جۇبانوۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇدان بولەك, ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنداعى كەشەندى جوسپارعا ساي تابيعاتتى قورعاۋ, ورمان شارۋاشىلىعى مەكەمەلەرىنە ارنايى كولىك قۇرالى, ءورتتى ەرتە انىقتاۋ جۇيەسى مەن باقىلاۋ مۇنارالارىن ساتىپ الۋعا 55,1 ملرد تەڭگە بولىنگەن. بىراق رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى بولعانىمەن, رەزەرۆاتتا ءىس جۇزىندە ناقتى جۇمىس جاسالماعان. وعان «اقجايىق» اۋماعىندا ءورت سوندىرۋگە ارنالعان قۇرىلىمدىق بولىمشەنىڭ بولماۋى دالەل. وسىعان وراي ءماجىلىس دەپۋتاتى ۇكىمەتكە اقجايىق رەزەرۆاتىنا قاتىستى بىرنەشە ۇسىنىسىن ايتتى.
ء«بىرىنشىسى – «اقجايىق» رەزەرۆاتىنىڭ قىزمەتىندە ولقىلىقتارعا جول بەرگەن ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ باسشىلىق قۇرامىنا قاتىستى شارا قابىلداۋ. ەكىنشىدەن, رەزەرۆات قۇرىلىمىندا تولىق ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن قامتاماسىز ەتىلگەن ورتكە قارسى بولىمشە اشۋ. ۇشىنشىدەن, ەرەكشە قورعالاتىن تابيعي ايماقتاردى جارىقتاندىرۋ نورمالارىنىڭ تالاپتارىنا سايكەس رەزەرۆاتتى ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازامەن قامتۋ شىعىندارىن تولىق كولەمدە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ. تورتىنشىدەن, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرۋ ماسەلەسى شەشىلمەگەن جاعدايدا رەزەرۆاتتى اتىراۋ وبلىسى اكىمدىگىنىڭ قاراماعىنا بەرۋ ماسەلەسى قارالسىن, ۇكىمەتتەن ەكولوگيا مينيسترلىگىنىڭ «اقجايىق» رەزەرۆاتىنا قاتىستى ماردىمسىز ءارى ناتيجەسىز جۇمىسىنا قۇقىقتىق باعا بەرىپ, اتالعان ۇسىنىستار نەگىزىندە شۇعىل شەشىمدەر قابىلداۋ سۇرالادى», دەدى دەپۋتات.
اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمى سەرىك شاپكەنوۆتىڭ پىكىرىنشە, وڭىردە شيكىزات رەتىندە پايدالانۋعا جەتكىلىكتى قامىس بار. ونى كادەگە جاراتۋعا نيەت ەتكەن ينۆەستورلارعا قولداۋ كورسەتىلەدى. دەگەنمەن ينۆەستورلار تاراپىنان قىزىعۋشىلىق بولماي تۇر.
«قامىس رەزەرۆات اۋماعىندا عانا ەمەس, قۇرمانعازى اۋدانىندا دا بار. قىتايدان ەكى جىل بۇرىن ينۆەستورلار كەلىپ, قامىستان قاعاز شىعارۋعا نيەت ءبىلدىردى. بىراق قاعاز شىعارۋعا مول سۋ, ەنەرگيا رەسۋرسى قاجەت بولدى. ولار وسىنىڭ ءبارىن زەردەلەيتىن, ءبىز زاۋىت سالۋعا جەر بولەتىن بولىپ كەلىستىك. بۇگىنگى تاڭدا جوبا سول كۇيىندە قالدى», دەدى وبلىس اكىمى.
اكىمنىڭ دەرەگىنە قاراعاندا, قىتايدىڭ تاعى ءبىر ينۆەستورىمەن كەلىسسوز ءجۇرىپ جاتىر. قىتايلىق ينۆەستور قامىس تۋرالى بارلىق اقپاراتتى العان. دەگەنمەن ءالى ناقتى شەشىم قابىلداماي وتىر.
شەتەلدىكتەردەن بولەك, وتاندىق ينۆەستور دا قامىستان بىرنەشە ءونىم شىعارۋ ماسەلەسىنە دەن قويعان. بىراق جوبانى ءالى قولعا الماعان.
«يبراگيم اليپوۆ دەگەن ينۆەستور كەلدى. ونىڭ ءۇش ۇسىنىسى بولدى. ءبىرىنشى جوباسى – قامىستى تۇيىرشىكتەپ, وتىن شىعارۋ. سودان كەيىن قاعاز ءونىمىن شىعارۋعا قولدانۋ, ءۇشىنشىسى – قامىستى كوك كۇيىندە شاۋىپ, جەمشوپ رەتىندە پايدالانۋ. الايدا ينۆەستور وسى كەزگە دەيىن ناقتىلى ءبىر شەشىمگە كەلمەي وتىر», دەيدى س.شاپكەنوۆ.
اتىراۋ وبلىسى
