ساتيرا • 04 شىلدە, 2025

كۇي

10 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

كۇي وركەسترى قىرىق ادامنان قۇرىلعان. تار­تار كۇيدىڭ اتى – «جا­­سامپازدىق». ياعني كۇيى­مىزدىڭ ءمان-ماعىناسىنا – ەلى­مىزدىڭ ەرلەپ, وركەن جايۋى, قوعا­مىمىزدىڭ بىردەن-ءبىر داڭعىل جولعا ءتۇسىپ, ىلگەرى وزىپ, ەل-جۇرت «قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇ­مىرتقالاعان» زامانداعى كۇي كەشۋى ارقاۋ بول­عان. ديري­جەردىڭ دەمەۋىمەن كۇيى­مىز باياۋ عانا كۇمبىرلەي كەتتى.

كۇي

ال كۇيدى كۇمبىرلەتەر قى­رىق پەندە بۇل كۇيدى ۇيقىدان شىرت وياتىپ قولىنا دومبىرا ۇستاتسا بولدى, كۇيدىڭ كەز كەلگەن شيرەگىنە ىلەسىپ شەرتە جونەلەدى. سوندىقتان مىناداي كوڭىل وياۋ, سەزىم سەرگەكتە قالىس قالامىن-اۋ, كۇيدە كىدىرىس بولادى-اۋ دەپ سەلت ەتپەيدى. قايتا «جاسامپازدىق» قىرىق قولدان شارىقتاپ جاتادى. ال ءدال سول مەزەتتە: «كوڭىل جۇيرىك پە, كوك دونەن جۇيرىك پە» دەمەكشى, ءار كاللادا ءبىر قيال, قىرىقتىڭ ارقايسىسى قيالعا بەرىلىپ قىرقا اسىپ وتىرادى.

ءبىرىنشى: «اتاڭانالەتتىكى-اي, شەتىنە وتىرىپ العانىمدى قاراشى, مىنا ءبىر تەلەوپەراتوردا ۇڭعىسىن ماعان قاداپ قىديا قالىپتى. وسىدان قۇتىلىپ, كەلە­سىدە الماعان ءۇش ايدىڭ جالاقى­سىنا ىشپەي-جەمەي كەتسەم دە ءبىر ءتاۋىر ءتۇپلي الىپ كيمەسەم. كونە­توز كويلەگىمنىڭ قىرقىلعان جا­عاسىن ىشكە بۇكتەپ كيىپ-اق ەدىم, كورىنىپ قالماسا جارار ەدى...».

ەكىنشى: «قوناق كەلسە – قۇت, كوپ جاتسا – جۇت» دەۋشى ەدى. قايىنجۇرتتا قايتار ەمەس. قاۋ­ساپ ءبىت­تىم, ءبورى اشتىعىن بىلدىر­مەس دەگەن. قىرقىنا شىدادىم, بىرىنە بىرنارسە ەتىپ شىدارمىن».

بەسىنشى: «بالام ون ءبىردى بى­تىرەدى. بىتىرۋىنە باس-اياعى ءجۇز مىڭ قاجەت. قارىز باستان اسادى. تاۋىپ بەر­مەسەڭ شات-شالەكەيدىڭ كوكەسى سوندا بولادى. قارىز بەرە قويار كىم قالدى-ەي مەن بەيباقتا».

توعىزىنشى: «ۇيىنەن بەزىنگەن مەندەي-اق بولسىن. قىزمەتى باردىڭ ءتۇرى مەنمىن. ايەلىم, كەلىن بالالاردى قوسقاندا, باقانداي التى-جەتەۋى جۇمىسسىز...».

ون ەكىنشى: ء«ولىم – باردىڭ مالىن شاشادى, جوقتىڭ ارتىن اشادى» دەگەن. انە-مىنە دەپ اكەم جاتىر. «اۋىلعا اپارىپ قويارسىڭ» دەگەنى اۋىرلاۋ ءتيدى-اۋ... قيانعا قيىلىپ كەتسەمدە جەتكىزەرمىن».

ون جەتىنشى: «قاتار وتىرعان قيلىبايدىڭ كۇيگە ەرىپ ەلپىل­دەگەنى جىنىمدى كەلتىرىپ وتىر­عانى. كەشە عانا ەمەس پە ەدى, ەكى ءجۇز گرامنان كەيىن مۇشكىل ءحالىن ايتىپ مۇلايىمسىگەنى».

ون سەگىزىنشى: «قاسىنداعى قار­ساققا تاڭى بار. «جاسام­پاز­­دىققا» جان دۇنيەسىمەن بەرىلىپ جەلدەي ەسىپ ەسەڭگىرەپ-اق قالىپتى. كەشە عانا ەمەس پە ەدى, قۇرىپ-بىتكەنىمىزدى, كەلەڭسىز-كەسەپاتتى ارقاۋ ەتىپ كوز-جاسىن توككەنى...».

جيىرما توعىزىنشى: «وي­پىرىم-اي, وركەستردىڭ قىرىق ادامنان قۇرالعانى قانداي جاقسى. ايتپەسە, شاناعى كەر­تىلگەن, ءتۇبى تەسىك دومبىرامەن وتىرعانىم بىلىنسە عوي...».

وتىز ءۇشىنشى: «وسىنداعى وڭدىسى مەن ەدىم. قالا بويىنشا كوشەدەگى قالت-قۇلت ەتكەن دۇڭ­گىر­شەكتەردى جاۋىپ تىپ-تيپىل ەتپەكشى دەيدى. شاي-پ ۇلىم­دى اجى­راتىپ وتىرعان «اجا­رىمنان» ايرى­لىپ ادىرەم قال­ماسام جارار ەدى».

قىرقىنشى: «مانا ساحناعا شىعار الدىندا ديريجەرىمىز اجەتحانادا اۋىنىڭ سىدىرماسىن ءۇزىپ الىپ ەدى... مۇندايدا ول كىسىنىڭ بىزدەرگە قاراپ-اق ەڭكەيىپ-شالقايعانى ءابۇيىر بولار ما... ويپىر-وي, كۇيدە ءبىتتى-اۋ... ماسساعان, ديريجەرىمىز كۇيمەن كۇيگەلەكتەپ ءارى قاراپ قول سوققان كوپشىلىككە ءيىلىپ-شالقايادى كەپ...».

كەلەسى ورىندالار كۇيدىڭ اتى – «جارقىن بولاشاق».

 

بەرىك سادىر 

سوڭعى جاڭالىقتار