ايتپاقشى, تۇلپار دەپ وتىرعانىمىز – جىلقى تۇقىمى ەمەس. بۇل – اۆتوكولىك. ادەتتەگى تەڭەۋدى جابىستىردىق. «تەمىر تۇلپار». ءبىز بىلەتىندەي, شيەلى عانا ەمەس, قىزىلوردا وبلىسى اۋىل شارۋاشىلىعىندا سان جىل بويى ساپالى ناتيجە كورسەتكەن «اقمايا» شارۋا قوجالىعى بىلتىر جىل سوڭىندا ءوز وزاتتارىن تورگە شىعارعانى بار. ەڭ ۇزدىكتەرىنە تاعى كولىك بەردى. وزات ناتيجەگە جەتكەن جۇمىسشىلارىنا بارلىعى 12 ملن تەڭگە سىياقىسى دا بار. ايتەۋىر قوجالىق توراعاسى داۋلەت جۇمبەكوۆ اعامىز تاۋەلسىزدىك كۇنى مەن جاڭا جىل مەرەكەسى ورتاسىندا ءوز ديقاندارىن وسىلاي اسپەتتەپ جاتاتىنىنا كوز الدەقاشان ۇيرەنىپ قالعان ەدى.
ۇلۋ جىلى 1300 گەكتار سىر سالىسىن ەككەن «اقمايا» قوجالىعىنىڭ ءوز قامباسىنا 5600 توننادان استام كۇرىش قۇيعانىن ەستىدىك. ەگىن ەگۋدەن «ەڭبەك ەرىن» كوپ شىعارعان سول بۇرىنعى اۆانگارد, بۇگىنگى اقمايا اۋىلىنىڭ ءوز ىشىندەگى ەلدىك شارالاردىڭ باستى دەمەۋشىسى دە – وسى شارۋاشىلىق. اۋىل ىشىندەگى توي-قۋانىش, قۇدايى جولىنى ايتپاعاندا, ناۋرىز ءھام جاڭا جىل, انالار مەرەكەسى, قارتتار مەن ۇستازدار كۇنى, «مەكتەپكە جول» اكتسياسى, ءتىپتى جەكەلەي تۇرعىندارعا دەمەۋشىلىكتىڭ باسى-قاسىندا جۇرەدى. توراعانىڭ ءوزى وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى بولسا, سول شيەلىنىڭ وزىندەگى كوپ جۇمىسقا قارجىلاي قولداۋ بەرەتىن. ەندى, مىنە, جالپى سوماسى 16 ملن تەڭگەگە شارۋاشىلىقتىڭ ءۇش ديقانى سۋ جاڭا كولىك ءمىندى. ولار – زۆەنو جەتەكشىسى ساۋلەبەك التاي, مەحانيزاتورلار بەيسەنباي جۇماەۆ پەن دوسبول ءابدىرامانوۆ. جوعارىدا ايتقانداي, جىلداعى بۇزىلماعان ءۇردىس تاعى جالعاستى. ۇمىتپاساق, 2023 جىلى دا وسى اۋىلدىڭ ءۇش ديقانى كولىك مىنگەن. نەسى بار؟ جىلدا سۋ تاپشىلىعىن تارتسا دا اقادال ەڭبەگىنەن تانبايتىن سىر كۇرىششىلەرىنە اۆتوكولىك ەمەس, ودان زورىن مىنگىزسە دە جاراسادى ەمەس پە؟
ء«وز باسىم وسى شارۋاشىلىقتا 1983 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەپ كەلەمىن. داۋكەڭدى ءبىر كىسىدەي بىلەمىن دەسەم, قاتەلەسپەسپىن. اتا-اناسى مارقۇم ەگەمبەرگەن اكەمىز بەن بالتاگۇل شەشەمىز سوعىس ۋاقىتىندا تۋعان, ودان كەيىنگى ەل اۋىرتپالىعىن بالا كۇنىنەن ءبىلىپ وسكەن, جوق پەن باردىڭ قادىرىن تۇسىنەتىن جاندار ەدى. جاستايىنان قارا جۇمىس ىستەپتى. ەگەمگەرگەن اعامىز مەحانيزاتور بولىپ ەڭبەك ەتتى. داۋلەت – شاڭىراقتاعى ءۇش ۇلدىڭ ۇلكەنى. جاسىندا ءدال وسى «اقمايا» شارۋاشىلىعىندا جۇمىسشى بولدى. ودان سوڭ كومباين جۇرگىزۋشىسىنە كومەكشى, ارتىنشا ءوزى ك-700 تراكتورىن جۇرگىزدى. ىجداعاتتى جىگىتتى باسشىلىق كوتەرمەلەپ, شارۋاشىلىقتىڭ اۆتوگاراج مەڭگەرۋشىلىگىنە تاعايىندادى. نارىق زامانىندا كەيىپكەرىمىز جەكە كاسىپكەرلىكپەن دە اينالىستى. توقىراۋ كەزىندە حالىقتىڭ تۇرمىستىق قاجەتتىلىگىن وتەۋ ءۇشىن ءبىراز ەڭبەكتەندى. ال 2010 جىلى «نۇراسىل» شارۋا قوجالىعىن قۇرىپ, جۇمىس جۇرگىزە باستادى. ارتىنشا بەس جىلدان سوڭ قازىرگى «اقمايا» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىلىعىنا سايلانىپ, كۇرىش ونىمدىلىگىن كوبەيتۋگە كىرىستى», دەيدى «اقمايا» شارۋاشىلىعىنىڭ كۇرىش بريگاديرى گۇلسىم دارىباەۆا.
ارىپتەسىنىڭ سوزىنشە, قازىر شارۋا قوجالىعىنداعى اۋىل شارۋاشىلىعى ماشينالارىنىڭ 90 پايىزى جاڭارتىلعان. ءبارى دە شەتەلدىك وزىق ۇلگىدەگى تەحنيكا. ەكىنشى تىڭ جاڭالىق – وسى جىلى شارۋاشىلىق قىتايدان كۇرىش اقتايتىن ديىرمەن الىپ, ءونىمدى اۋىلىنان شىعارۋعا كىرىسىپ جاتىر.
ال داۋلەت اعايدىڭ وزىمەن تىلدەسكەنىمىزدە, جاڭا اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى قاي داقىلدىڭ بولسىن, ونىمدىلىگىن كوبەيتەتىنىن ايتقان ەدى. ونىڭ سوزىنشە, ەگىستىكتى دە زامان تالابىنا ساي جاڭا تەحنولوگيامەن يگەرمەسە, شىعىنعا تاپ بولاسىڭ.
«بيىل 1300 گەكتار كۇرىشتەن بولەك, 370 گەكتارعا جۋىق بيدايىمىزدى ەكتىك. 700 گەكتار جوڭىشقامىز بار. بۇعان قوسىمشا شارۋاشىلىق ەسەبىنەن اۋىلداستارعا 250 گەكتار جەر دايىندادىق. ونداعى ماقسات – ەلدەگىلەردىڭ قۇر وتىرماي, باقشا ەگىپ, قىستىق ازىعىن ەڭبەگىمەن جيناپ السا دەگەن وي. ەكىنشى ءبىر جاڭالىق – كوپ جىلدان بەرى كۇرىش القابىن لازەرلىك تەگىستەۋدەن وتكىزىپ كەلەمىز. ءوزىڭ بىلەسىڭ, ءبىزدىڭ سىرداريا سۋى تىم از. ال كۇرىشتىڭ 90 كۇن بويى سۋدا تۇراتىنىن ەسكەرسەك, بۇل داقىلعا مول سۋ قاجەت ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى عوي. «Mara» لازەرلىك تەگىستەگىش تەحنيكاسىن پايدالانامىز. بۇل تەحنيكا ءار القاپتى تەگىستەپ قانا قويماي, سۋدىڭ تەگىس جاتۋىنا جانە كۇرىشتىڭ بىركەلكى وسۋىنە ۇلكەن كومەگى بار. بۇل ونىمدىلىكتى ارتتىرادى. ءارى سۋ ۇنەمدەۋدە كومەگى كوپ. مىسالى, بۇرىن ويلى-قىرلى ءار گەكتار القابىندا سۋ ارقالاي تۇسەتىن. تومەندە جاتقان كۇرىش سۋعا باستىعىپ, ءشىرىپ كەتەدى. بولماسا تەگىس ەمەس القاپتىڭ كۇرىشى پىسكەن ۋاقىتتا كومبايننىڭ ەگىن ورۋىنا كەدەرگىسىن كوپ كەلتىرەتىن. قازىر مۇنداي كەمشىلىكتىڭ ءبارىن جويدىق», دەيدى شارۋاشىلىق توراعاسى.
توراعانىڭ ايتۋىنشا, شارۋاشىلىق بۇگىنگە دەيىن قۇنى 2 ملرد تەڭگە بولاتىن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن پايدالانىپ كەلەدى. سونداي-اق كۇرىش القابىنا تىڭايتقىش پەن ءتۇرلى دارۋمەن بەرۋدە ارنايى الىنعان ەكى درون پايداعا اسىپ تۇر. بۇل زاماناۋي قۇرىلعىلار ەگىستىكتى ءارامشوپ باسۋدان ساقتاپ, ءتۇرلى وسىمدىك اۋرۋلارىنان قورعايتىن ءدارى دە شاشادى.
بۇگىندە «اقمايا» شارۋاشىلىعىندا 120 ادام جۇمىس ىستەيدى. بىلتىر كۇزگى جيىم-تەرىمدە ورتاەسەپپەن گەكتارىنا 45 تسەنتنەرگە جۋىق ءونىم الىپ, مول كۇرىشتى قامباعا قۇيدى. جوڭىشقا مەن بيدايدى دا ءوز ۋاقىتىندا جينادى.
«مۇنىڭ بارلىعى وزىمىزدە ەڭبەك ەتكەن ازاماتتاردىڭ ارقاسى دەپ بىلەمىن. شارۋاشىلىق ۇدايى ەل ىشىندەگى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرمەن قاتار, اۋداندىق كەيبىر شارالارعا دا دەمەۋشى بولىپ كەلەدى. سونداي-اق قوجالىق ەسەبىندە 180 باس ءىرى قارا بار, قازىر ساۋىلعان ءسۇتتى شيەلىدەگى «ارۋانا» ءسۇت ونىمدەرىن وندىرەتىن سەرىكتەستىككە وتكىزىپ كەلەمىز. ال وسى جىلى كۇرىش اقتاۋ زاۋىتى مەن ماي سىعۋ تسەحىن ىسكە قوسامىز», دەگەن ەدى داۋلەت جۇمبەكوۆ.
«قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى, شيەلى اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, وبلىستىق ءماسليحات دەپۋتاتى داۋلەت جۇمبەكوۆ ءوزىنىڭ كوپ جاقسىلىعىنىڭ جۇرت بىلە بەرگەنىن قالامايدى. دەگەنمەن از قامتىلعان وتباسىلاردى ۇنەمى قولداۋدان بولەك, وسى كەزگە دەيىن قاراماعىنداعى 4 جۇمىسشىعا باسپانا الىپ بەرگەنىن ارىپتەستەرى جايىپ سالدى. ال وزات اتانعان ديقاندارىنا, ياعني جاتكا, كومباين نەمەسە كۇرىش تاسىمالداۋشى شوفەرلەردەن بولەك, مەحانيزاتورلار مەن بريگاديرلەرىنە, كۇرىششى-سۋشى جىگىتتەرىنە جىلما-جىل كەزەگىمەن كولىك مىنگىزەتىنىن ماقالادا ايتتىق. ءتىپتى جاسى ۇلكەن قىزمەتكەرلەرىنە شيپاجايعا جولداما الدىرىپ بەرەدى ەكەن.
ەگىن جيناۋ ويداعىداي بىتكەندە داۋلەت اعامىزدىڭ «ۋھ» دەپ دەم الاتىنى بار. بىراق سول مەجەلى شاقتى مەرەيمەن ءتامامداپ, جىل اياعىندا تىنىستاۋعا از عانا مۇمكىندىك تيەدى. سىر بويىندا قىس مەزگىلى قىسقا. كۇن جىلت ەتىپ, جەر قارايا سالىسىمەن ناۋقان قايتا باستالماي ما؟ سول تىرشىلىك ناۋرىز ايىنان بەرى قاراي تاعى قايتالانعان. بيىل دا باستى ماقسات – ەسەلى ەڭبەك ەتىپ, بۇيىرعان ىرىزدىق-نەسىبەنى ىسىراپسىز جيىپ, قامبانى قىزىلمەن كومكەرىپ قويۋ. سوندا عانا الا جازداي تىنىمسىز ەڭبەك ەتكەن جۇرت تا ريزا بولماق, جۇمبەكوۆتىڭ دە كوڭىلى توعايادى. پايعامبار جاسىنا جەتكەن شارۋاشىلىق توراعاسىنىڭ تىندىرىمدى تىرلىگىنە وسىلاي كۋا بولعان ەدىك.
ەرجان قوجاس,
جۋرناليست
