بارلىق اۋىل اۋىزسۋمەن قامتىلادى

ۇكىمەت 230 جوباعا 160 ملرد تەڭگە ءبولدى

قازىر ەلدەگى 10 ءوڭىر 100% تازا سۋ قولدانادى, قالعان ايماقتاردا جۇيەلى جۇمىس جالعاسىپ جاتىر. 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن 150 اۋىل­دا سۋ تارتۋ ينفراقۇرىلىمى جاڭارتىلىپ, مىڭداعان تۇرعىن تازا سۋعا قول جەتكىزبەك.

– حالىقتى ساپالى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ – اسا ماڭىزدى الەۋ­مەتتىك مىندەتتەردىڭ ءبىرى. بۇل ماسە­لە – مەملەكەت باسشىسىنىڭ تىكە­لەي باقىلاۋىندا. قاجەتتى قارا­جات رەس­پۋبليكالىق بيۋدجەتتە كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردى ەلگە قايتارۋ جونىندەگى پرەزيدەنت تاپسىرماسى اياسىندا سۋمەن جابدىقتاۋعا قاتىستى 230-عا تارتا جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان قوسىمشا 160 ملرد تەڭگەدەن استام قارجى ءبولىندى. تۇرعىنداردىڭ ءومىر ساپاسى تازا اۋىزسۋعا تىكەلەي تاۋەلدى, – دەدى پرەمەر-مينيستر.

سونداي-اق توپتىق سۋ قۇبىر­لارىن دامىتۋ جۇمىستارىن ەل­دى مەكەندەردى دامىتۋدىڭ ورتا جانە ۇزاقمەرزىمدى جوسپارلارىمەن تىعىز بايلانىستىرا وتىرىپ جۇرگىزۋ قاجەتتىگىن باسا ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە جەلىلەر دايىن بولسا دا, سۋ كوزىنە جەتپەگەن اۋىلدار نەمەسە كەرىسىنشە سۋ كوزى تارتىلىپ قويعانمەن, ىشكى جەلىلەرى جوق ەلدى مەكەندەر كەزدەسەدى.

– توپتىق سۋ قۇبىرلارىن دامىتۋعا ايرىقشا نازار اۋدارۋ كەرەك. بۇل جۇمىستى ەلدى مەكەندەردى دامىتۋ جوسپارلارىمەن ۇيلەستىرە وتىرىپ جۇرگىزۋ قاجەت. كەي جاعدايلاردا اۋىل ىشىندەگى جەلىلەر دايىن بولعانمەن, سۋ كوزىنە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىقتان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگىنە جىل سوڭىنا دەيىن توپتىق سۋ قۇبىرلارىن سالۋ جانە جاڭعىرتۋ جوبالارىن تولىق اياقتاۋدى تاپسىرامىز. قارجى مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ, 2026 جىلى بۇل قۇبىرلاردى ءبىرتۇتاس كەشەن رەتىندە جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ بالانسىنا بەرۋ تەتىگىن ازىرلەۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە مۇددەلى ورگاندارمەن بىرگە ءتيىستى زاڭنامالىق اكتىلەرگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ دە جۇكتەلدى, – دەدى و.بەكتەنوۆ.

30 مىڭنان استام شاعىمعا دا شەشىم تابىلادى

وتىرىستا پرەمەر-مينيستر سۋمەن جابدىقتاۋ جوبالارىنىڭ كەستەدەن كەشىگىپ جاتقانىنا نازار اۋداردى. بيىلعى ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا بۇل سالا بويىن­شا مەملەكەتتىك ورگاندارعا 30 مىڭ­عا جۋىق ازاماتتىق شاعىم كەلىپ تۇسكەن. و.بەكتەنوۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جاعداي تۇبەگەيلى شارالار قابىلداۋدى قاجەت ەتەدى.

اتاپ ايتقاندا, سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى مەن اقمولا وبلىسى اكىمدىگىنە ەلوردا ماڭىنداعى اۋىلداردى ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جەدەل ارەكەت ەتۋ تاپسىرىلدى. سونىمەن قاتار «سامۇرىق-قازىنا» قورى مەن ماڭعىستاۋ وبلىسى اكىمدىگىنە 15 شىلدەگە دەيىن كەندىرلى تۇششىتۋ زاۋىتىن ىسكە قوسىپ, جاڭاوزەنگە سۋ جەتكىزۋدى قامتاماسىز ەتۋ جۇكتەلدى.

جەزقازعان قالاسىنداعى سۋ تازارتۋ قۇرىلىسىن قايتا جاڭعىرتۋ جوباسىن قوسىمشا قارجىلاندىرۋ ماسەلەسىن قارجى, ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس مينيسترلىكتەرى مەن ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمدىگى 1 تامىزعا دەيىن شەشۋگە ءتيىس.

 – سۋمەن جابدىقتاۋ جانە سۋ تارتۋ جۇيەلەرىن دامىتۋمەن قاتار, سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋدى تسيفرلاندىرۋ جۇمىس­تارىن جانداندىرۋ قاجەت. سۋ­مەن جابدىقتاۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭ­گەيىن ودان ءارى تومەندەتۋ كەرەك. ەسكىرگەن كوممۋنالدىق ينفر­ا­قۇ­رىلىمدى بارىنشا جاڭعىر­تىپ, جاڭالارىن سالۋعا ماڭىز بە­رىلۋگە ءتيىس. بۇل ماسەلە قابىل­دان­عان «ەنەرگەتيكالىق جانە كوممۋ­نالدىق سەكتورلاردى جاڭعىرتۋ» ۇلتتىق جوباسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا شەشىمىن تابادى, – دەدى و.بەكتەنوۆ.

وتىرىس بارىسىندا پرەمەر-مينيستر مەملەكەت باسشىسى­نىڭ حالىقتى ساپالى اۋىزسۋمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى تاپسىرماسىنىڭ ورىندالۋ بارىسىنا جەكە توقتالدى. ول ءوڭىر اكىمدەرىنە جىل سوڭىنا دەيىن بارلىق قولدانىستاعى جوبانى اياقتاپ, ىسكە قوسۋدى جۇكتەدى.

– ءوڭىر اكىمدىكتەرى جىل سوڭىنا دەيىن اۋىزسۋمەن قامتۋ بويىنشا قولدانىستاعى بارلىق جوبانى ىسكە قوسۋدى قامتاماسىز ەتسىن. بۇعان وڭىرلەردىڭ ءبىرىنشى باسشىلارى تىكەلەي جاۋاپ بەرەدى. قارجى مينيسترلىگى بەكىتىلگەن قاراجاتتى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا جەدەل تارتىپپەن اۋدارۋى قاجەت, – دەدى ۇكىمەت باسشىسى.

بيىلعى بيۋدجەتتەن ءىرى قالالارعا نە بۇيىردى؟

ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ ۇكىمەت وتىرىسىندا ەلىمىزدىڭ 10 وڭىرىندە اۋىزسۋ تارتۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعانىن مالىمدەدى. بۇل تىزىمگە الماتى, اقتوبە, اتىراۋ, باتىس قازاقستان, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, سولتۇستىك قازاقستان, تۇركىستان, جەتىسۋ جانە ۇلىتاۋ وبلىستارى كىرەدى. اسىرەسە, ماڭعىستاۋ وبلىسىنىڭ اۋىلدارىندا سۋ تاپشىلىعى جويىلىپ, قاجەتتى ينفراقۇرىلىم ىسكە قوسىلعان.

– قالا تۇرعىندارىنا ارنالعان اۋىزسۋ جەلىلەرى بۇگىندە 99,3% دەڭگەيىندە قامتىلعان. ەلدەگى 90 قالانىڭ 73-ىندە تازا سۋ جۇيەسى تولىعىمەن تارتىلىپ, قالىپتى جۇ­مىس ىستەپ تۇر. استانا, الماتى, شىمكەنت, قاراعاندى جانە سەمەي قالالارىن قوسقاندا قال­عان 17 قالادا جۇمىستار وسى جىل­دىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتالۋعا ءتيىس. اۋىل­دىق جەرلەردە تۇراتىن حالىق­تىڭ 97,5%-ى ورتا­لىق­تاندى­رىلعان نەمەسە ارنايى مودۋلدەر ارقىلى اۋىزسۋعا قول جەتكىزگەن. رەسپۋب­لي­كادا 6 148 اۋىلدىڭ ىشىندە 4 420 ەلدى مەكەن ورتالىق جەلىلەرگە قو­سىل­عان. تاعى 999 اۋىلدا كەشەندى بلوك-مودۋلدەر جۇمىس ىستەپ تۇر. ال 469 اۋىلدا (شامامەن 164,7 مىڭ ادام) سۋ تارتۋ جۇمىستارى جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت ەسەبىنەن جالعاسىپ جاتىر, – دەيدى ە.ناعاسپاەۆ.

قالالار مەن اۋىلداردا سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسىن سالۋعا ءارى جاڭعىرتۋعا بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت پەن ارناۋلى قوردان 188 ملرد تەڭگە ءبولىندى. بۇل قاراجات 445 جوباعا باعىتتالعان. باعدارلاما شەڭبەرىندە قۇرىلىس-مونتاجداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, سۋ قۇبىرى جەلىلەرىن رەكونسترۋكتسيالاۋ جانە كەڭەيتۋ قولعا الىندى.

ءىرى قالالاردا سۋ تازارتۋ قۇرى­لىستارى جوندەلىپ جاتىر, كەيبى­رىندە بۇل جۇمىس تولىق اياقتال­عان. جالپى ۇزىندىعى 8,5 مىڭ شاقى­رىمنان اساتىن قولدانىستاعى سۋ جە­لىلەرى جاڭارتىلىپ, كەڭەي­تىلدى. سونىمەن قاتار بىرقاتار ءىرى قالادا سۋ تازارتۋ نىساندارىنىڭ قۇرى­لىسى مەن جاڭعىرتۋى ارقى­لى اۋىزسۋدىڭ ساپاسى مەن جەتىسپەۋ­شىلىگى ماسەلەلەرى شەشىمىن تاپتى. ماسەلەن, استانا قالاسىندا قۇنى 118 ملرد تەڭگە بولاتىن سۋ سورعى-فيلتر ستانساسى سالىندى, ماگيسترالدىق سۋ قۇبىرى قايتا جاڭارتىلدى. اتىراۋدا 17 ملرد تەڭگە كولەمىندە سۇزگى ستانساسى قايتا جاڭارتىلدى. قوستاناي مەن كوكشەتاۋ قالالارىندا سۋ تازارتۋ قۇرىلىستارىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى اياقتالۋعا جاقىن.

جالپى, «كوممۋنالدىق جانە ەنەرگەتيكا سەكتورلارىن جاڭعىر­تۋ» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا 45 قالادا كارىز تازارتۋ قۇرىلعىلارى جاڭارتىلىپ, 2,8 شاقىرىم سۋ بۇرۋ جانە 5 مىڭ شاقىرىم سۋ قۇبىرى جەلىسىن جاڭارتۋ كوزدەلىپ وتىر.

ينفراقۇرىلىم جاڭعىرسا, اۋىزسۋ ارمان بولمايدى

2029 جىلعا دەيىن سۋ قۇبىرى مەن سۋ بۇرۋ جەلىلەرىنىڭ توزۋىن تومەندەتۋدى ۇكىمەت ستراتەگيالىق مىندەت قىلدى. ۇلتتىق جوبا اياسىندا بۇل باعىتتا اۋقىمدى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جوسپارلانعان. اتاپ ايتقاندا, سۋ قۇبىرى جەلىلەرىنىڭ توزۋ دەڭگەيى قازىرگى 39%-دان 33%-عا دەيىن, سۋ بۇرۋ جۇيەلەرىنىڭ توزۋى 41%-عا دەيىن تومەندەۋگە ءتيىس. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمينيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىل 10 وڭىردە توپتىق سۋمەن جابدىقتاۋ نىساندارىن سالۋ مەن رەكونسترۋكتسيالاۋدا 31 جوبا قولعا الىنعان. جۇمىس­تار اقمولا, اتىراۋ, الماتى, قاراعاندى, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, تۇركىستان, باتىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان جانە ۇلىتاۋ وبلىستارىندا جۇرگىزىلىپ جاتىر.

– بۇل جوبالار اياسىندا 2,6 مىڭ شاقىرىمنان استام سۋ قۇبىرى جەلىسىن سالۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇل شامامەن 1,3 ميلليون ادام تۇراتىن 468 ەلدى مەكەندە سۋمەن جابدىقتاۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ونىڭ ىشىندە 53 اۋىل, شامامەن 38 مىڭ تۇرعىن العاش رەت ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋ جۇيەسىنە قوسىلادى. جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ جالپى كولەمى بيىل 100,9 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 38,2 ملرد تەڭگە – ۇلتتىق قوردان, 59,3 ملرد تەڭگە – ارناۋلى مەملەكەتتىك قوردان, 3,4 ملرد تەڭگە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولىنگەن, – دەدى مينيستر.

ايتپاقشى, جىل باسىنان بەرى 250 شاقىرىمعا جۋىق سۋ قۇبىرى جەلىسى تارتىلدى. جىل سوڭىنا دەيىن 6 وبلىستا تاعى 10 جوبانى ىسكە قوسۋ جوسپارلانىپ وتىر. اتالعان جوبالاردى ىسكە اسىرۋ ناتيجەسىندە شامامەن 500 مىڭ تۇرعىنى بار 150 اۋىلدىق ەلدى مەكەننىڭ سۋمەن قامتۋ جاعدايى جاقسارادى. ونىڭ ىشىندە 1 542 تۇرعىنى بار ءتورت اۋىلعا العاش رەت ورتالىقتاندىرىلعان اۋىزسۋ جۇيەسى قوسىلادى.

سۋدى قالاي ۇنەمدەپ, قالاي ەسەپتەيمىز؟

سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ – ۇكىمەت ءۇشىن تەك ەكولوگيالىق ماسەلە ەمەس, ەكونوميكالىق جانە تەح­نولوگيالىق رەفورمالاردىڭ وزەگى­نە اينالىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ناق­تى جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. سۋ رە­سۋرستارى جانە يرريگاتسيا ءمي­نيسترى نۇرجان نۇرجىگىتوۆتىڭ اي­تۋىنشا سۋ ۇنەمدەۋ – ەڭ باستى ساياسات.

– اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق بازا قالىپتاستى. سونىمەن قاتار ونەركاسىپتىك كاسىپورىنداردا سۋدى ءتيىمدى پايدالانۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇل باعىتتاعى باستى قادامداردىڭ ءبىرى – مەملەكەت باسشىسى 2024 جىلعى 9 ساۋىردە قول قويعان جاڭا سۋ كودەكسى. قۇجاتتا اينالىمدى جانە قاي­تا­لاما سۋ پايدالانۋعا كەزەڭ-كەزە­ڭى­مەن كوشۋ قاراستىرىلعان. جوس­پار 7 جىلعا ەسەپتەلگەن: العاش­قى 2 جىل وتپەلى كەزەڭ, قالعان 5 جىل ناقتى ىسكە اسىرۋ ۋاقىتى, – دەدى ن.نۇرجىگىتوۆ.

سۋ رەسۋرستارىنا ۇقىپتى قاراۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن مينيسترلىك اقپاراتتىق-اعارتۋ شارالارىن دا قولعا العان. «تازا قازاقستان» رەسپۋبليكالىق اكتسيا­سى اياسىندا 2 ميلليونعا جۋىق وقۋشىنى قامتىعان «سۋدى ۇنەمدە – بولاشاقتى ساقتا» تاقىرىبىنداعى اشىق ساباقتار وتكىزىلدى. بۇل جۇمىس كوللەدجدەر مەن جوعارى وقۋ ورىندارىن قامتي وتىرىپ, جاڭا وقۋ جىلىندا جالعاسادى. سونىمەن قاتار حالىقتى سۋ ۇنەمدەۋگە شا­قىراتىن اقپاراتتىق ماتەريالدار اۋەجايلاردا, ۆوكزالداردا, قوعام­دىق كولىكتە جانە اكىمشىلىك عيماراتتاردا ورنالاستىرىلعان.

سۋ رەسۋرستارىن باسقارۋ سالاسىندا تسيفرلىق شەشىمدەردى ەنگىزۋ دە باستى باسىمدىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە بەلگىلەنگەن. مينيستر ن.نۇرجىگىتوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2025 جىلدىڭ باسىنان باستاپ ەۋرازيا دامۋ بانكىنىڭ تسيفرلىق باستامالار قورىنىڭ گرانتى اياسىندا ۇلتتىق سۋ رەسۋرستارى اقپاراتتىق جۇيەسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى باستالدى.

– مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس, ۇزىندىعى 3,5 مىڭ شاقىرىمنان استام سۋارۋ ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ مەن تسيفرلاندىرۋ جۇمىستارى باستالدى. تۇركىستان, جامبىل, قىزىلوردا, الماتى جانە جەتىسۋ وبلىستارىندا جالپى ۇزىندىعى 5 مىڭ شاقىرىم بو­لاتىن سۋارۋ جەلىلەرىن تسيفر­لان­دىرۋ بويىنشا جوبالىق-سمە­تا­لىق قۇجاتتاما ازىرلەنىپ جا­تىر. 2027 جىلعا دەيىن سۋ ەسەپتەۋ جۇ­­يە­لەرىن تولىق تسيفرلاندىرۋ جانە اۆتوماتتاندىرىلعان گيد­رو­جاپ­قىشتاردى ەنگىزۋ جوس­پار­لانعان, – دەپ ءتۇسىندىردى ن.نۇرجىگىتوۆ.