– ۇلت بولىپ ۇيىسۋ, مەملەكەت بولىپ ىرگەمىزدى نىعايتۋدىڭ العىشارتى وتباسى ىنتىماعىنان باستاۋ الاتىنى زاڭدىلىق. ەلدىكتىڭ نىشانى سانالار وتباسى قۇندىلىعىن جاس ۇرپاق ساناسىنا سىڭىرۋدە نەنى قاپەردەن شىعارماعان ءجون؟
– جاستار عىلىمي زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ مالىمەتىنشە, وتباسى – جاستار ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى قۇندىلىق. الەۋمەتتانۋلىق زەرتتەۋگە قاتىسىپ, ساۋالناماعا جاۋاپ قاتقان جاستاردىڭ 80,1%-ى وتباسىن وزدەرىنىڭ باستى قۇندىلىعى دەپ بەلگىلەگەن. قۋانارلىعى, بۇل كورسەتكىش 2017 جىلدان بەرى ساقتالىپ وتىر. دەمەك وتباسىن قۇرۋدى, اتا-انا اتانۋدى زور جاۋاپكەرشىلىك ەكەنىن تەرەڭدەي تۇيسىنەتىندەردىڭ شوعىرى قالىڭداپ كەلەدى. دەسە دە نەكە قارىم-قاتىناسى, ۇستانىم, شەشىم قابىلداۋ تۇسىنىگى دە وزگەرىپ بارادى. 2014 جىلعا دەيىنگى شاڭىراق قۇرۋ جاسى مەن 2024 جىلعى جاعدايدى سالىستىرعاندا نەكەگە تۇرۋ جاسى ارتىپ, ەرلەردىڭ نەكەگە تۇرۋ جاسى 0,8-گە ۇلعايعان. بۇل سىرت كوزگە سونشالىقتى كوپ كورىنبەگەنىمەن, ديناميكالىق ولشەممەن العاندا ايتارلىقتاي الشاقتىق سانالادى. ايەلدەر ساناتىندا دا ديناميكا بار, بوساعا اتتاپ, كەلىن اتانۋ جاسى دا 0,6-عا ۇلعايعان. سونىمەن قاتار ايەلدەردىڭ قۇرساق كوتەرىپ, ومىرگە نارەستە اكەلۋ جاسى دا ارتتى. جاستاردىڭ نەكە قيۋعا, اتا-انا بولۋعا سالماقتى قاراپ, جاۋاپكەرشىلىكپەن قابىلداۋىن جەتىستىك دەپ باعامداۋ قاجەت. كەيىنگى جىلدارى اجىراسۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەگەندىگى دە قۋانتادى.
– جاستاردىڭ وتباسىن قۇرىپ, شاڭىراق كوتەرۋ جاۋاپكەرشىلىگىن جوسپارمەن, دايىندىقپەن جۇزەگە اسىرۋى ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن كورسەتە مە؟
– الەمدىك زەرتتەۋلەردىڭ ءتۇيىنى, باسقا دا ساۋالنامالاردىڭ قورىتىندىسى ايعاقتاعانداي, اجىراسۋعا اكەلىپ سوعاتىن بىردەن-ءبىر سەبەپ – الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلە. جاس وتباسىلاردىڭ شاڭىراق كوتەرگەندە جەكە باسپاناسىنىڭ بولماۋى, باسقا دا الەۋمەتتىك تۇيتكىلدەر ەرلى-زايىپتى جاس وتباسىنىڭ ەكىگە جارىلۋىنا اكەلىپ سوعادى. ىلگەرىدە ءبىز حالىق اراسىندا مەملەكەت ەڭ الدىمەن قاي شارۋانى شەشۋى كەرەك دەگەن ساۋال جولداعاندا, رەسپوندەنتتەردىڭ باسىم كوپشىلىگى ءبىرىنشى كەزەكتە تۇرعىن ءۇي تۇيتكىلى شەشىلسە دەگەن پىكىر ايتتى. ەكىنشى تۇراقتى جۇمىس ورىندارى كوپتەپ اشىلىپ, «ەكى قولعا ءبىر كۇرەك تابىلسا» دەدى.
– ۇرپاق ساباقتاستىعى, اتا-انا مەن بالالارىنىڭ اراسىنداعى قارىم-قاتىناس, جاقىندىق الشاقتاپ بارا جاتقان جوق پا؟ ويتكەنى بالانى بۇگىندە سمارتفون «تاربيەلەيتىنى» بەلگىلى.
– اتا-انا مەن بالانىڭ قارىم-قاتىناسى, ءوزارا بايلانىسى جايىندا ايتىلعاندا جۇمىسباستى ازاماتتاردىڭ ماسەلەسى كۇردەلىرەك. سەبەبى ۇزاقتى كۇن جۇمىستا جۇرەدى, ۇيگە كەلگەننەن كەيىن دە بالاسىمەن شۇيىركەلەسۋگە ۋاقىتى بولا قويمايدى. بالاڭىز ءۇشىن الدىمەن نەگە الاڭدايسىز دەگەن ساۋالناما جۇرگىزگەندە, كوزىمىزدىڭ جەتكەنى: اتا-انالاردىڭ باسىم بولىگى بالالارىنىڭ ۆيرتۋالدى ويىندارعا بايلانۋىنا, سمارتفوندى ءجيى كورۋىنە قاتىستى الاڭدايدى. جۇمىس ىستەيتىن اتا-انالار كوبىنەسە ۇيدە بالانى جالعىز قالدىرعاندا ۇيالى تەلەفوننىڭ سەرىك بولۋى, ۆيرتۋالدى الەمگە تاۋەلدىلىگى تاربيەگە كەرى اسەرىن دە تيگىزەتىنىن ايتتى.
– قوعامدا ۆانداليزم, قاراقشىلىق, توناۋ فاكتىلەرى دە ۇشىراسىپ جاتادى. مەملەكەت ۇعىمى وتباسىنان باستالاتىنىن ءبىز جەتكىلىكتى ءتۇسىندىرىپ ءجۇرمىز بە؟
– نارىق قوعامىنىڭ تالابىنان دا شىعار, اتا-انا بالاسىن ەڭ الدىمەن تابىس تابۋعا ۇيرەتەدى. ادامگەرشىلىك قاسيەتتەر, وبال-ساۋاپ, اينالاڭا قۇرمەت دەگەن تۇسىنىك كەيىنگە ىسىرىلا بەرەدى. مەنىڭشە, بالاعا اتا-انا نەنى ۇيرەتىپ, كورسەتەدى, قوعام الدىنا شىققاندا بالا سونى قايتالايدى. جاسىراتىنى جوق, كوبىنەسە وتانسۇيگىشتىك, ەلگە, جەرگە دەگەن قۇرمەتتى مەكتەپتە ۇيرەتۋى كەرەك دەگەن قاساڭ تۇسىنىك قالىپتاسقان. مەملەكەتتىڭ مۇلكى – سەنىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگىڭدەگى دۇنيە دەگەندى ۇيدە اتا-انا دا بالاسىنا ءتۇسىندىرۋى كەرەك.
اڭگىمەلەسكەن –
قۋانىش نۇردانبەك ۇلى,
«Egemen Qazaqstan»
