قالا اكىمدىگى كەلتىرگەن رەسمي دەرەككە جۇگىنسەك, قازىرگى كەزدە وبلىس ورتالىعىندا قونىستانعان حالىقتىڭ سانى 480 مىڭنان استى. ىرگەدەگى بايزاق, جامبىل اۋداندارىنان 14 اۋىلدىڭ قالا قاتارىنا قوسىلۋىنىڭ ارقاسىندا شاھار تۇرعىندارىنىڭ سانى جارتى ميلليونعا جۋىقتادى. جەرگىلىكتى حالىقتىڭ سانى ارتقان سايىن تارازدا قولعا الىناتىن جوبالار مەن اتقارىلاتىن جۇمىستار لەگى دە كوبەيە ءتۇستى. سول تۇرعىدا جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى بارىن سالىپ جۇمىس ىستەپ جاتىر.
تاراز قالاسىنىڭ اكىمى باقىتجان ورىنبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, وبلىس ورتالىعىندا ەكى اۋداننىڭ قۇرىلۋى شاھارداعى جۇمىستاردى ساپالى جۇيەلەۋدى, حالىققا كورسەتىلەتىن قىزمەتتى ءتيىمدى ۇيىمداستىرۋدى, قالانى وڭتايلى باسقارۋدى, قوردالانعان وزەكتى ماسەلەلەردى دەر كەزىندە شەشۋدى قامتاماسىز ەتەدى. سونداي-اق بۇقارا مەن بيلىك اراسىندا اشىق ديالوگ ورناتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ وڭىرلەردىڭ يرريگاتسيالىق جۇيەسىن بارىنشا جاقسارتۋ ماسەلەسىن نازاردا ۇستاپ وتىر. سودان دا بولسا كەرەك, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرى بۇل ماسەلەنى نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس. پرەزيدەنت تاپسىرماسىن جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسىرۋعا دەن قويعان ءوڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆ قالا اۋماعىنداعى 6 يرريگاتسيالىق, 2 درەناج كانالدى مەحانيكالىق تۇرعىدان تازالاۋدىڭ ماڭىزىنا باسىمدىق بەرۋىنىڭ ارقاسىندا قالالىق قازىنادان قاراجات قاراستىرىلىپ, ءتيىستى جۇمىس قولعا الىنعان بولاتىن. ناتيجەسىندە, جىلدار بويى جىر بولعان «تۇيتە» كانالىنىڭ تۇيتكىلى شەشىلدى.
ء«وڭىر باسشىسى ەربول قاراشوكەەۆتىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس وتكەن جىلى تارازداعى جالپى ۇزىندىعى 60 شاقىرىمنان اساتىن 8 كانالعا مەحانيكالىق تازالاۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى. كانالداردىڭ اباتتاندىرۋ جۇمىسى دا نازاردان تىس قالعان ەمەس. ءبىز قالاداعى كانالداردى تازالاپ قانا قويماي, ونىڭ اينالاسىن جاسىل جەلەكپەن كومكەرىپ, توڭىرەگىن تۇگەلدەي اباتتاندىرۋ ماسەلەسىنە دە باسىمدىق بەرىپ وتىرمىز. وعان جەرگىلىكتى حالىق كۋا. بۇل ءوز كەزەگىندە تۇرعىنداردىڭ الاڭسىز تىنىعۋى مەن سەرۋەندەۋىنە مۇمكىندىك تۋعىزسا, ەكىنشىدەن, اعىن سۋدىڭ كانال بويىمەن كەدەرگىسىز اعۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. قولعا الىنعان اۋقىمدى جۇمىستى بارىنشا جۇيەلى تۇردە ىسكە اسىرۋ – باستى ماقساتىمىز», دەيدى تاراز قالاسىنىڭ اكىمى ب.ورىنبەكوۆ.
اۋماعىنان بىرنەشە كانال وتەتىن ەلىمىزدەگى جالعىز قالا تاراز ەكەنى بارشاعا بەلگىلى. سول ىرگەلى كانالداردىڭ ماڭايىن قولدان كەلگەنشە جاسىل جەلەكپەن كومكەرىپ, اباتتاندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدىڭ ماڭىزى زور. سول ارقىلى وبلىس ورتالىعىندا قالا تۇرعىندارى سەرۋەندەيتىن جاڭا مادەني دەمالىس ورىنداردىڭ قاراسىن ارتتىرۋعا ءارى كونە شاھاردىڭ جاڭا كەلبەتىن قالىپتاستىرۋعا بولادى. قازىردە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك وسى ماسەلەگە ايرىقشا باسىمدىق بەرىپ وتىر. ناتيجەسى كوڭىل كونشىتەدى.
تۇرعىندار تالاي جىل بويى جىرلاعان «تۇيتە» كانالىنىڭ توڭىرەگىن رەتتەۋ – قولعا العان جۇمىستىڭ ايقىن ناتيجەسى. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى شاعىن اۋدان سانالاتىن « ۇلى دالادا» قازىرگى كەزدە 45 مىڭنان استام حالىق قونىستانعان. ودان بولەك, كانالدىڭ ماڭايىندا «بۋرىل» تۇرعىن الابىنىڭ حالقى تۇراتىنىن ەسكەرسەك, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ سانى ەسەلەنە تۇسەتىنى انىق. جالپى ۇزىندىعى 1 شاقىرىم 738 مەتردى قۇرايتىن كانالدىڭ بويى قازىرگى كەزدە جەرگىلىكتى تۇرعىنداردىڭ بوس ۋاقىتتا سەرۋەندەيتىن دەمالىس ايماعىنا اينالدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قالا بيلىگى اۋقىمدى جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى ەكى بىردەي ماسەلەنىڭ شەشىمىن تاپتى.
رەسمي دەرەككە جۇگىنسەك, «تۇيتە» كانالىن قالىپقا كەلتىرۋ جۇمىسى «سەرۆيس قۇرىلىس» جشس-نىڭ مەردىگەرلىگىمەن جۇزەگە استى. جوبانىڭ جالپى اۋماعى – 34,7 مىڭ شارشى مەتر, ونىڭ 9,1 شاقىرىمى – جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولى. جاڭعىرتۋدان وتكەن كانالدىڭ اينالاسى تالاپقا ساي اباتتاندىرىلعان. سونداي-اق سۋ ارناسىنىڭ جاعالاۋى كوگالداندىرىلدى, ءتيىستى جابىندىلار توسەلىپ, تۇرعىنداردىڭ تىنىعۋىنا ارنالعان ورىندىقتار قويىلدى.
تارازداعى اۋقىمدى جۇمىستار مۇنىمەن توقتاپ قالماق ەمەس. رەسمي دەرەككە سەنسەك, قالا بيلىگى ەندى «ۇشبۇلاق» كانالىنا ۋاقىت سۇرانىسىنا ساي جاڭعىرتۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋدى كوزدەپ وتىر. كانال ۇستىنە كوپىر سالۋ جوسپارلانعان. سۋ ارناسىنىڭ 1,2 شاقىرىمى جاڭاشا كەيىپكە ەنبەك. سونداي-اق كانالدىڭ اينالاسىن «تۇيتە» كانالى سەكىلدى كوگالداندىرىپ, جەرگىلىكتى حالىق سەرۋەندەيتىن ساياباققا اينالدىرۋعا باسىمدىق بەرىلمەك. مۇندا ۆوركاۋت, سپورت الاڭشالارى, زەينەتكەرلەرگە ارنالعان ارنايى اۋماق سالىنادى. وسىلايشا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك تاعى ءبىر جوبانى جۇزەگە اسىرماق.
قالاي الىپ قاراساق تا, سوڭعى جىلدارى وبلىس ورتالىعىن كوركەيتۋ جۇمىسى قارقىندى تۇردە جۇرگىزىلىپ جاتىر. قالادا « ۇلى دالا» شاعىن اۋدانىنىڭ بوي كوتەرۋى «بۋرىل» تۇرعىن الابىندا قونىستانعان حالىققا ءتيىمدى بولدى. مۇندا بىرنەشە كوشەگە جاڭادان جول سالىندى. جاڭا باعىتتاعى قوعامدىق كولىكتەر پايدا بولدى. سونداي-اق حالىق سۇرانىسىنا ساي جاڭا الەۋمەتتىك نىساندار بوي كوتەردى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, جاڭا شاعىن اۋداننىڭ سالىنۋى قالانىڭ تىنىس-تىرشىلىگىنە تىڭ سەرپىلىس اكەلگەنى تالاس تۋدىرمايدى.
تاراز
