سۋرەتتەردى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
– اتالعان فورۋم جيىرما جىلدان اسا ۋاقىت بويى قازاقستاندا ينۆەستيتسياعا باعدارلانعان ەكوجۇيە قالىپتاستىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. ءبىز كەڭەستىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن ەلىمىزدە ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋعا, اشىقتىقتى ارتتىرۋعا جانە كاسىپكەرلىك جۇرگىزۋ شارتتارىن جەڭىلدەتۋگە باعىتتالعان كەشەندى رەفورمالاردى ودان ءارى جالعاستىرۋعا نيەتتىمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, ساراپشىلار تاياۋ جىلدارى جاھاندىق ءىجو ءوسىمى شامامەن 2,9 پايىزعا دەيىن باياۋلايتىنىن بولجاپ وتىر.
– بۇگىندە ينفلياتسيالىق قىسىمنىڭ كۇشەيگەنى, جاھاندىق جەتكىزۋ تىزبەگىندەگى كەدەرگىلەردىڭ جانە ىسكەرلىك ورتاداعى باعدارسىزدىقتىڭ ارتقانى بايقالادى. مۇنداي ۇردىستەر الەم ەكونوميكاسىنىڭ پەرسپەكتيۆاسىن ناشارلاتا ءتۇسۋى ىقتيمال. بۇل حالىقارالىق سىندارلى ديالوگتىڭ قاجەت ەكەنىن كورسەتەدى. قازاقستان سەكىلدى ەلدەردىڭ ەكونوميكاسى وسىنداي سىن-قاتەرلەر كەزىندە سىرتقى داعدارىستارعا توتەپ بەرە الدى. بيىلعى بەس ايدا قازاقستان ەكونوميكاسى 6 پايىزعا ءوستى. وعان كولىك جانە لوگيستيكا, قۇرىلىس, ساۋدا, تاۋ-كەن ونەركاسىبى جانە وڭدەۋ سالالارى كوپ ۇلەس قوستى, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ پىكىرىنشە, قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق تۇرعىدان ورنالاسۋى, ادامي كاپيتالى جانە رەفورمالاردى جان-جاقتى جۇرگىزۋى ينۆەستورلارعا دا, ۇلتتىق ەكونوميكاعا دا مول مۇمكىندىك بەرەدى. پرەزيدەنت ينۆەستورلاردىڭ ماسەلەسىن «وسى جەردە جانە ءدال قازىر» قاعيداتى بويىنشا جەدەل شەشۋگە باعىتتالعان ينۆەستيتسيالىق شتاب قىزمەتىنە توقتالدى. اتالعان شتاب 70 ملرد دوللاردى قۇرايتىن 137 ينۆەستيتسيالىق جوباعا قولداۋ كورسەتتى. سونداي-اق زاڭناماعا ينۆەستورلاردىڭ پروبلەماسىن جۇيەلى تۇردە شەشۋدى كوزدەيتىن 140 تۇزەتۋ ەنگىزۋگە باستاماشى بولدى.
ينۆەستورلار قۇقىعىن قورعاۋعا ارنالعان ارنايى «پروكۋرورلىق سۇزگى» مەحانيزمى ەنگىزىلدى. بيىلدان باستاپ مەملەكەتتىك ورگاندار باس پروكۋراتۋرانىڭ الدىن الا كەلىسىمىنسىز ينۆەستورلارعا قاتىستى تەكسەرۋ جۇرگىزۋگە, اكىمشىلىك ءىس قوزعاۋعا, تالاپ ارىز بەرۋگە نەمەسە قانداي دا ءبىر شەكتەۋ قويۋعا قۇقىلى ەمەس.
– ءبىز ۇلتتىق تسيفرلىق ينۆەستيتسيالىق پلاتفورمانى ىسكە قوستىق. ول ينۆەستيتسيالارعا قاتىستى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى ء«بىر تەرەزە» قاعيداتى بويىنشا بىرىكتىرىپ, كەڭەس بەرۋدەن باستاپ رۇقسات الۋعا دەيىنگى بارلىق ۇدەرىستى قامتيدى. بۇدان بولەك, ىسكەرلىك بەلسەندىلىكتى ىنتالاندىرۋ جانە ەكونوميكاعا جەكە ينۆەستيتسيا تارتۋ ءۇشىن جاڭا سالىق كودەكسى سەنات قاراۋىنا ەنگىزىلدى. قۇجات جەرگىلىكتى ءوندىرىستى دامىتاتىن ينۆەستورلارعا ماقساتتى جەڭىلدىكتەر بەرۋدى جانە قوسىلعان قۇنى جوعارى ءونىم ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدى قاراستىرادى, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ينۆەستورلارمەن ىقپالداستىقتىڭ پەرسپەكتيۆالى باعىتتارىنا, اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ يندۋستريالىق الەۋەتىن دامىتۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.
– تاۋ-كەن سالاسى ەلىمىزدىڭ وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ نەگىزگى تىرەگى بولىپ قالا بەرەدى. قازاقستان تاۋ-كەن ونەركاسىبى مەن مەتاللۋرگيانىڭ جاھاندىق ماڭىزىن تۇسىنە وتىرىپ, ينۆەستورلارعا اشىق, جان-جاقتى زاڭناما ارقىلى تۇراقتى ءارى قولايلى يۋريسديكتسيا قالىپتاستىردى. جۇرگىزىلىپ جاتقان رەفورمالاردىڭ ناتيجەسىندە ەلىمىزدەگى گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا الەمدىك ءىرى ويىنشىلار – Rio Tinto, Fortescue, Ivanhoe, First Quantum جانە Tech Resources كومپانيالارى كەلدى. جاڭا سالىق كودەكسىندە شيكىزاتتى ەل ىشىندە تەرەڭ وڭدەۋدى ىنتالاندىراتىن رويالتي ءتارتىبى قاراستىرىلادى. ەلىمىزدىڭ باي مينەرالدى-شيكىزاتتىق بازاسى, جەر قويناۋىن پايدالانۋداعى زاماناۋي زاڭناماسى مەن اشىق سالىق جۇيەسى جاھاندىق تىزبەكتەگى ماڭىزدى مينەرالداردى جەتكىزۋ بويىنشا ستراتەگيالىق ورنىمىزدى قامتاماسىز ەتەتىنىنە سەنىمدىمىز, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ شيكىزاتتى تەرەڭ وڭدەۋ جانە جاڭا بۋىنداعى ونەركاسىپتىك ءوندىرىس قۇرۋ جولىندا باتىل قادام جاساعانىنا نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستان تەمىرجول سالاسىنا ارنالعان ماشينا جاساۋ بويىنشا Wabtec, Alstom جانە Stadler كومپانيالارىمەن تابىستى ىنتىماقتاستىق ورناتقانىن جەتكىزدى. اتاپ ايتقاندا, Alstom كومپانياسى ەلىمىزدە سەرۆيستىك ورتالىقتار سالىپ, 2028 جىلدان باستاپ لوكوموتيۆتەردىڭ جاڭا بۋىنىن شىعارۋدى جوسپارلاپ وتىر. Wabtec كومپانياسى بالاما وتىنمەن جۇرەتىن جىلجىمالى قۇرامعا 200 ملن دوللار ينۆەستيتسيا قۇيدى. ال Stadler Rail كاسىپورنى وندىرىستىك قۋاتى جىلىنا 100 ۆاگون شىعاراتىن زاۋىت سالدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ جوعارى الەۋەتىنە توقتالدى. ەلىمىز ەگىستىككە جانە جايىلىمعا جارامدى جەر كولەمى جاعىنان الەمدە التىنشى ورىندى يەلەنەدى, سونداي-اق استىق ەكسپورتى بويىنشا جەتەكشى ون مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى. مەملەكەت باسشىسى PepsiCo, Fufeng Group جانە Dalian Hesheng سياقتى شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ تابىستى قىزمەتىن مىسالعا كەلتىرىپ, ولاردىڭ جەرگىلىكتى ونىمگە تۇراقتى سۇرانىس قالىپتاستىرىپ, وزىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ جاتقانىن ايتتى.
پرەزيدەنت قازاقستاننىڭ كولىك ينفراقۇرىلىمىن كەشەندى جاڭعىرتۋ ارقىلى ستراتەگيالىق ترانزيتتىك حاب رەتىندەگى مارتەبەسىن نىعايتۋعا باسا ءمان بەرەتىنىن جەتكىزدى.
– جوسپارعا سايكەس, 2029 جىلعا دەيىن 11 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول جاڭعىرتىلىپ, جاڭا 5 مىڭ شاقىرىم تەمىرجول سالىنباق. بيىل «دوستىق – مويىنتى» ۋچاسكەسىندە جالپى ۇزىندىعى 830 شاقىرىم بولاتىن تەمىرجول ىسكە قوسىلادى. جوسپارلانعان مەرزىمىنەن ەكى جىل بۇرىن پايدالانۋعا بەرىلگەن ستراتەگيالىق ماڭىزدى باعىت وتكىزۋ قابىلەتىن بەس ەسە ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سونداي-اق «داربازا – ماقتاارال», «مويىنتى – قىزىلجار», «التىنكول – جەتىگەن» سەكىلدى بىرقاتار دالىزدەردى كەڭەيتۋدى كوزدەپ وتىرمىز. اتالعان جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ارقىلى قازاقستاننىڭ تەمىرجولدارى ارقىلى وتەتىن جۇك كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇمكىندىك الامىز. سونىمەن قاتار اۆتوجول ينفراقۇرىلىمىنىڭ ساپاسى مەن قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. بىلتىر «تالدىقورعان – وسكەمەن», «قاراعاندى – الماتى» جانە «اقتوبە – اتىراۋ – استراحان» سياقتى ءۇش حالىقارالىق ءىرى اۆتوجول قولدانىسقا بەرىلدى. وسىلايشا, ەلىمىزدەگى حالىقارالىق اۆتوكولىك ءدالىزى 1 600 شاقىرىمعا ارتتى. بۇل 2023 جىلى ەل يگىلىگىنە بەرىلگەن جولداردان ەكى ەسە كوپ. بيىل قازاقستان بويىنشا 13 مىڭ شاقىرىمنان اسا اۆتوجول سالىنىپ, جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى, – دەدى پرەزيدەنت.
سونداي-اق الماتى, قىزىلوردا جانە شىمكەنت اۋەجايلارىندا جاڭا حالىقارالىق تەرمينالدار اشىلىپ, ولاردىڭ وتكىزۋ قابىلەتى التى ەسە ۇلعايدى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستاننىڭ بۇۇ رەيتينگىندە تسيفرلاندىرۋ كورسەتكىشى بويىنشا الەمدەگى كوشباسشى 30 ەلدىڭ ساناتىنا كىرەتىنىن ەسكە سالدى. پرەزيدەنت 2018 جىلدان بەرى ەلدەگى فينتەح-كومپانيالار سانى 4 ەسەگە ارتقانىن, كريپتوبيرجالار مەن تولەم جۇيەلەرىن قوسا العاندا «استانا» حالىقارالىق قارجى ورتالىعىندا تىركەلگەن كومپانيالار سانى 4 مىڭنان اسقانىن ايتتى. مەملەكەت باسشىسى حالىقارالىق سەرىكتەستەردى تسيفرلىق جانە جاساندى ينتەللەكت ينفراقۇرىلىمدارىن دامىتۋ باعىتىندا بىرلەسە جۇمىس ىستەۋگە شاقىردى.
– احقو شىعىس ەۋروپا مەن ورتالىق ازيا بويىنشا جاھاندىق قارجى ورتالىقتارى يندەكسىندە ءبىرىنشى ورىندى يەلەنەدى. سونداي-اق جاسىل جانە تسيفرلىق قارجى بويىنشا وڭىردە كوشباسشى سانالادى. ەلىمىزدەگى ترانزاكتسيالاردىڭ 89 پايىزى قولما-قول اقشاسىز جۇزەگە اسىرىلادى. ال كەيىنگى ءتورت جىلدا ءموبيلدى بانكينگتى قولدانۋ 460 پايىزعا وسكەن. ءبىز CryptoCity جاڭاشىل پيلوتتىق ايماعىن قۇرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وندا تاۋار ساتىپ الۋعا, قىزمەتتەر مەن باسقا دا ماقساتتارعا كريپتوۆاليۋتانى پايدالانۋعا بولادى. ەلىمىز ءۇشىن جاساندى ينتەللەكتىنى ىلگەرىلەتۋدىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزى زور. جاساندى زەردە – مەملەكەتتىڭ بولاشاق دامۋىنىڭ, باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنىڭ جانە تسيفرلىق ەگەمەندىگىنىڭ باستى فاكتورى, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
ءسوز سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ مەملەكەت پەن جەكە سەكتور اراسىنداعى ۇزاقمەرزىمدى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق تۇراقتى جانە ينكليۋزيۆتى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋدە باستى ءرول اتقاراتىنىنا سەنىم ءبىلدىردى.
جيىندا ەۋروپالىق قايتا قۇرۋ جانە دامۋ بانكىنىڭ پرەزيدەنتى وديل رەنو-باسسو, قر ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى ەرسايىن ناعاسپاەۆ, «قازاقستاننىڭ شەتەلدىك ينۆەستورلار كەڭەسى» قاۋىمداستىعىنىڭ باسقارما توراعاسى ەرلان دوسىمبەكوۆ, ازيا دامۋ بانكىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى بحارگاۆ داسگۋپتا, VEON توبىنىڭ باس اتقارۋشى ديرەكتورى كاان تەرزيوگلۋ, CNPC ۆيتسە-پرەزيدەنتى چجان داوۆەي, Alstom كومپانياسىنىڭ افريكا, تاياۋ شىعىس جانە ورتالىق ازيا وڭىرلەرى بويىنشا پرەزيدەنتى مارتان ۆوجۋر ءسوز سويلەدى.
