فەستيۆالدىڭ نەگىزىن كەزىندە ولكەتانۋشى, تاريحشى باقتيار قوجاحمەتوۆ قالاعان بولاتىن. سودان بەرى ءداستۇرلى تۇردە جالعاسىن تاۋىپ كەلەدى.
فەستيۆال تەاترلاندىرىلعان «قىمىزمۇرىندىق» قويىلىمىمەن اشىلدى. ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ اكىمى داستان رىسپەكوۆ جينالعان جۇرتشىلىقتى مەرەكەمەن قۇتتىقتاپ, ۇلتتىق رۋح پەن مادەني مۇرانىڭ ۇرپاق ساباقتاستىعىنداعى ماڭىزىنا توقتالدى.
استانا قالاسىنان كەلگەن «جوشى» ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلىنىڭ ورىنداۋىنداعى «الاش ۇرانى» كۇيى, «قىمىزمۇرىندىق» قىزىقتارىن تاماشالاۋعا كەلگەن ەلدى ەلەڭ ەتكىزدى. ەتنو-فولكلورلىق ءانسامبلدىڭ ورىنداۋىنداعى «جولبارىستىڭ جورتۋى», «جوشىنىڭ جورىعى», «ساردار», «التىن بەسىك», «نامىس» كۇيلەرى تاريحقا تولى قازىنالى قارت ۇلىتاۋدىڭ بوكتەرىن دۇبىرگە بولەدى. تىڭدارماننىڭ بويىندا تۋعان جەرىنە, ەلىنە دەگەن وتانشىلدىق سەزىم وينادى.
جالپىحالىقتىق قىمىزمۇرىندىق ءداستۇرى – بيە بايلاۋ راسىمىنەن باستالادى. العاشقى بيە بايلانىپ, جەلى تارتىلاتىن كۇن. قىمىز مەرەكەسىنە جينالعان قاۋىم «بيە بايلاۋ» ءراسىمىن تاماشالادى. جەلى تارتۋعا قازىقتار قاعىلدى. قازىقتىڭ باسىنا, جەلىگە, ق ۇلىننىڭ قۇيرىعىنا, ماڭدايىنا, بيەنىڭ ساۋىرىنا سارى ماي جاعىلىپ, «اقتارىڭ مول بولسىن, ءتىل-كوزدەن ساقتاسىن!», دەپ باتا بەرىلدى. «ۋا, جينالعان حالايىق! بيە بايلار كوبەيسىن. ءداستۇرىمىز جالعاسسىن! ايتقان تىلەكتەرىڭىز قابىل بولسىن!» دەگەن ۇلكەندەردىڭ باتاسىنان كەيىن ق ۇلىن ەمىزىلىپ, بيە ساۋىلدى.
ودان كەيىن «كۇبى ىستاۋ», «قىمىز اشىتۋ» داستۇرلەرى كورسەتىلىپ, ارنايى دايىندالعان 500 ليتر قىمىز كەلگەن قوناقتارعا تەگىن تاراتىلدى.
كوپ كەشىكپەي ۇلتتىق سپورت تۇرلەرىنەن سايىس باستالدى. سپورتسۇيەر قاۋىم جان-جاقتا بولىپ جاتقان جارىسقا جانكۇيەر بولدى. قازاقشا كۇرەس, قاتىن كۇرەس, ساداق اتۋ, نايزا لاقتىرۋ, جىلىك سىندىرۋ, قوشقار كوتەرۋ, اسىق اتۋ, جەلكە تارتىس سەكىلدى ۇلتتىق ويىنداردى قىزىقتاعان جاستار قيقۋلاپ, قوشەمەتتەپ سايىسقا تۇسكەندەرگە دەمەۋ كورسەتتى. قازاقشا كۇرەس جەڭىمپازىنا – 700 مىڭ تەڭگە, قاتىن كۇرەسى جەڭىمپازىنا 300 مىڭ تەڭگە بەردى. قالعاندارى 100 مىڭ تەڭگەنى قاناعات تۇتتى.
«ەت مەشكەيى» باسەكەسىنە دە قىزىعۋشىلىق تانىتقاندار كوپ بولدى. ەتجەگىشتەر جارىسىنا قاتىسقان ادامداردىڭ الدىنا بىردەي تاباقتارعا سالىنعان, الدىن الا ولشەنگەن قارا كەسەگى مەن مايىنىڭ كولەمى بىردەي ەت سالىنعان تاباقتار قويىلدى.
ورتالىق الاڭدا تىگىلگەن كيىز ۇيلەردە قولونەر, كيىز باسۋ, شي توقۋ, ارقان ەسۋ, قامشى ءورۋ, ۇلتتىق اسپاپتار جاساۋ بويىنشا شەبەرلىك سىنىبى ۇسىنىلدى.
دۋمانعا جينالعاندار كيىز ءۇيدىڭ بىرىندەگى «قىمىز مەرەكەسى» فوتوكورمەسىن تاماشالادى. مۇندا وسىعان دەيىنگى اتالعان مەرەكەلەردى پاش ەتكەن ساپالى سۋرەتتەر سويلەدى. سونىمەن قاتار ات-ابزەلدەر, قۇراق كورپە, ۇلتتىق كيىم, ەتنو اشەكەي, قىمىز جاساۋعا قاجەتتى ىدىس-اياق, قۇرال-سايماندار كورمەسى كوز تارتادى.
ۇلت اسپاپتار كورمەسى قويىلعان كيىز ۇيدە قاتار-قاتار تىزىلگەن دومبىرالاردى تاماشالاپ تۇر ەدىم. قاسىما كەلگەن ونەر زەرتتەۋشىسى, ءانشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى سەرىك وسپانوۆ: «مىناۋ قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى ماعاۋيا ءحامزيننىڭ ءوزى جاساعان دومبىراسى. ول كىسى كلاسسيكالىق مۋزىكا ويناعان كەزدە پەرنەلەرىن دومبىرا شاناعىنىڭ بەتىنە دەيىن سوزىپ جىبەرگەن. ودان كەيىنگى اقىن, كومپوزيتور كاكىمبەك سالىقوۆتىڭ دومبىراسى. قاتارىندا تۇرعان ونەرتانۋشى, پروفەسسور اقسەلەۋ سەيدىمبەكتىڭ ءوز قولىمەن جاساعان دومبىراسى. اناۋ اعا دوسىم, جىرشى-تەرمەشى شىنبولات دىلدەباەۆتىڭ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى مۇحامەتجان تىلەۋحانوۆتىڭ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى عالىم مۇحامەديننىڭ دومبىراسى. مىناۋ ايتىسكەر اقىن دۇيسەنباي جۇماسەيىتوۆتىڭ بالا كەزىندە ۇستاعان دومبىراسى. ۇيىندە تۇر ەكەن, الىپ كەتىپ, رەستاۆراتسيا جاساتتىم. مەندە قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى قايرات بايبوسىنوۆتىڭ دومبىرالارى بار. دومبىرالاردى جيناۋعا اۋەسپىن. بولاشاقتا ۇلىتاۋ وبلىسى كولەمىندە ۇلىلارعا ارنالعان قازاقتىڭ ۇلتتىق اسپاپتارىنىڭ مۋزەيىن اشپاق ويىم بار», دەدى.
جەزقازعان قالاسىنداعى وبلىستىق مۋزەيدە سۋرەتشى-بەزەندىرۋشى بولىپ ىستەيتىن ءسابيرا ابدىقادىرقىزى قازاقتىڭ ءار جاس شاماسىنداعى ادامداردىڭ باس كيىمدەرىن تىگەدى, اشەكەي جاساۋمەن اينالىسادى. وسى جولى ۇلتتىق كيىمدەر كورمەسىنە ءوزى تىككەن كيمەشەك, ۇكىلى بورىك, ساۋكەلە, قاسابا, بالالار تاقيالارىن اكەلگەن ەكەن.
ۇلىتاۋ اۋداندىق مادەنيەت ءۇيى كادر ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانار بەگاەۆا قۇراق كورپەلەرىن كوپشىلىككە تانىستىردى.
بالقيا تۇرىسبەكوۆا – ساتباەۆ قالاسىنداعى №7 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتە كوركەم ەڭبەك ءپانىنىڭ مۇعالىمى. ساتباەۆ قالاسىنىڭ كەنشىلەر سارايى جانىندا ءوزى جۇرگىزەتىن ۇيىرمەسى بار. ول تازا كيىز باسۋمەن اينالىسادى. كارتينالار جاسايدى. ۇيىرمەدە وقۋشىلاردى قولونەرگە باۋلىپ ءجۇر. كورمەگە وقۋشىلاردىڭ قولىنان شىققان جۇمىستارىن اكەلىپتى. وندا ونەرلى ورەندەر تۋعان ولكەسىنىڭ ادەمى تابيعاتىن بەينەلەگەن موزايكالار جاساعان.
«جاقىندا الماتى قالاسىندا ءۇشىنشى رەت الامان قۇراقتان جارىس بولادى. وعان 600-دەي قىز-كەلىنشەك قاتىسادى. سوعان ءبىز شيدەن قۇراق جاساپ, دايىندادىق. الامان شارتى بويىنشا 600 ادامنىڭ كورپەشەلەرىن قيۋلاستىرىپ, ۇلكەن كىلەم پايدا بولادى. بۇگىنگى فەستيۆالعا العاش رەت وسى قۇراق كورپەنى اكەلىپ وتىرمىن», دەيدى بالقيا تۇرىسبەكوۆا.
ات-ابزەلدەر كورمەسىندە قامشىنىڭ بىرنەشە ءتۇرى قويىلعان. ۇلىتاۋ اۋدانىنداعى №1 ورتا مەكتەپتە كۇزەتشى بولىپ ىستەيتىن مارعۇلان بالابيەۆ بوس ۋاقىتىندا قامشى ورەدى. ىقىلاستى بالاعا قامشىنى ءورىپ ۇيرەتىپ تە ءجۇر.
مارعۇلان قامشىلاردى تانىستىرا باستادى. «مىنا قامشى اتقا سالت مىنگەندە قولدانىلادى. بايگەگە شاپقاندا قولدانىلاتىن بايگە قامشى, كوكپاردىڭ قامشىسى, ۇزىن قامشى – ات اربانىڭ قامشىسى, ۇزىندىعى 2-3 مەتردەي بولادى. مىناۋ تازا قايىس, قولدان يلەنگەن. ەر-توقىم ابزەلدەرىن قولدان ىستەيمىن. ارقان ەسەمىن», دەدى شەبەر.
تاريحتى قويناۋىنا جاسىرعان ۇلىتاۋ كوگىندە ءان مەن كۇي قالقىدى.
ساحنا ءسانىن كەلتىرگەن بەكسۇلتان باراقباي, اقجول ءامىرحان, تايجان قالماعامبەتوۆ اتىنداعى فيلارمونيا انشىلەرى, «التىن وردا» ۇلت اسپاپتار ءانسامبلى, جاڭاارقا اۋدانى مادەني-ساۋىق ورتالىعىنىڭ انشىلەرى, «كەنشىلەر سازى» فولكلورلىق ءانسامبلى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى, قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتى وركەسترىنىڭ جەتەكشى ءانشىسى دوسىمجان تاڭاتاروۆ سياقتى ساڭلاقتاردىڭ ونەرىنە حالىق ءتانتى بولدى.
«كوكمايسا» فەستيۆالىندە بابالارىمىزدىڭ كەيىنگى ۇرپاققا امانات ەتىپ قالدىرىپ كەتكەن سالت-ءداستۇرى جاڭعىردى. وسىنداي فەستيۆال ءتۋريزمدى دامىتۋعا, مادەني بايلانىستى نىعايتۋعا, جاستاردىڭ ۇلتتىق مۇراعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى.
ىقىلىم زاماننان كەلە جاتقان مۇرامىز ۇرپاقتان-ۇرپاققا ميراس بولىپ قالا بەرمەك.
ۇلىتاۋ وبلىسى
