ارينە, مۇنداي قىزۋ قۇرىلىس مەگاپوليس دامۋىنىڭ ءبىر كورىنىسى ىسپەتتى سەزىلەدى. دەگەنمەن تاياقتىڭ تاعى ءبىر ۇشى بار, ول – قالادا قۇرىلىس سالۋ ءىسىنىڭ العا شىعىپ, بوس كەڭىستىكتىڭ تىم تارىلىپ كەتكەندىگى. 2024 جىلدىڭ قاراشاسىندا قالالىق ءماسليحات 2030 جىلعا دەيىنگى تۇرعىن ءۇيدى رەنوۆاتسيالاۋ باعدارلاماسىن بەكىتتى. بۇعان دەيىن دە بىرنەشە رەت وسىنداي جوبا باستالعان. بۇل جولعى رەنوۆاتسيا بۇرىنعى رەنوۆاتسيالاردان ەرەكشەلەنە مە؟
ءبىر پارادوكستى ايتپاي كەتۋگە بولمايدى, ول – ۇلكەن شارشى مەترلى پاتەرلەرى بار جاڭا ۇيلەردىڭ بوس تۇرعانى. دەمەك تۇرعىن ءۇي نارىعىنداعى سۇرانىس پەن ۇسىنىس سايكەس كەلمەيدى دەگەن ءسوز. جاڭا ۇيلەر ەسكى اۋدانداردى قارقىندى تۇردە ىعىستىرىپ جاتىر, الايدا باسپانا ادامدارعا قولجەتىمسىز كۇيىندە قالىپ وتىر. ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە قالانىڭ دامۋى تەك كوپقاباتتى قۇرىلىسقا بايلانىستى جانە تاۋەلدى ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنۋ كەرەك. قوعامدىق كولىكتى دامىتۋ, تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ, ازاماتتارعا جايلىلىق سىيلاۋ, ولاردىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەسىن شەشۋ, قالا قۇرىلىسىن تۇرعىندارعا ورايلاستىرا جوبالاۋ باستى باسىمدىق بولۋى كەرەك قوي. ال تىعىز قۇرىلىس قالا تىنىسىن تارىلتىپ, تۇرعىنداردىڭ جايلىلىعىنا كەرى اسەر ەتەدى.
رەنوۆاتسيالاۋ باعدارلاماسىنىڭ باستى قاعيداسى – بارلىق قۇرىلىس مەنشىك يەلەرىنىڭ كەلىسىمىمەن عانا سۇرىلەدى. بۇل – دەموكراتيالىق ءتاسىل, بىراق تاجىريبە كورسەتكەندەي, ءدال وسى جەردە قۇرىلىس ءجيى توقتاپ قالادى. 2012–2015 جانە 2021–2025 جىلدارعا ارنالعان باعدارلامالار مەنشىك يەلەرىنىڭ كەلىسپەۋشىلىگى, ولاردىڭ شەكتەن تىس ءۇمىتى سالدارىنان ءساتسىز اياقتالدى. كۆارتالدىق قۇرىلىس تۇرعىندارمەن كەلىسە وتىرىپ, قالا قۇرىلىسى نورمالارىن ساقتاپ, ساراپتاما قورىتىندىسى مەن قۇرىلىسقا رۇقسات الۋ ارقىلى جۇرگىزىلۋى كەرەك. سونىمەن قاتار قۇرىلىس تىعىزدىعىن, مەكتەپتەر مەن بالاباقشا, ەمحانا, جول مەن ينجەنەرلىك جەلىلەردىڭ بار-جوعىن ەسكەرۋ قاجەت. بوس جەردىڭ ءبارى قۇرىلىس الاڭى بولا بەرمەيدى. قالاعا قوعامدىق كەڭىستىك, ساياباق جانە ەركىن تىنىس الۋ ايماقتارى دا قاجەت.
الماتىدا ءۇشىنشى رەت باستالعان رەنوۆاتسيا باعدارلاماسى اياسىندا 2030 جىلعا دەيىن 676 ەسكى ءۇي سۇرىلەدى دەپ جوسپارلانعان. نەگىزگى قاعيدا – كۆارتالدىق قۇرىلىس جانە بارلىق مەنشىك يەلەرىنىڭ كەلىسىمىمەن عانا كوشىرۋ. الايدا 2012–2015 جانە 2021–2025 جىلدارداعى بۇرىنعى رەنوۆاتسيا ارەكەتتەرى جوسپارلانعان اۋقىمعا جەتە المادى. ەڭ باستىسى, بۇل ناتيجە بەرمەيتىن تاعى ءبىر ەكسپەريمەنتكە اينالماسا بولعانى. بۇرىنعى جەكە سەكتورلاردا دا كوپقاباتتى ۇيلەر قارقىندى بوي كوتەرىپ جاتىر. سونىڭ ءبىرى – بۇرىنعى جەمىس-كونسەرۆى زاۋىتى اۋدانى. قازىر مۇندا بوس جەر جوق. تەك قۇرىلىس الاڭدارى, مۇنارالى كراندار مەن تىعىز قۇرىلىستى تۇرعىن ۇيلەر سامساپ تۇر.
ءيا, زاماناۋي تۇرعىن ءۇي كەشەندەرىندە جەراستى پاركينگتەر قاراستىرىلعان. بىراق بىرىنشىدەن, ولاردىڭ سانى پاتەر سانىنا سايكەس كەلمەيدى, ەكىنشىدەن, باعاسى تۇرعىنداردىڭ كوپشىلىگى ءۇشىن قولجەتىمسىز. سوندىقتان كولىكتەر ەكى-ءۇش قاتارعا ءتىزىلىپ, تروتۋارلار مەن جولداردى جاۋىپ تاستايدى. الماتىنىڭ سەيسميكالىق قاۋپى مەن تار كوشەلەرىن ەسكەرسەك, بۇل – تەك قولايسىزدىق ەمەس, قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى. توتەنشە جاعداي بولعاندا ارنايى تەحنيكا وتە الماۋى مۇمكىن.
الماتىدا «بوس جەر بار ما – قۇرىلىس سالۋ كەرەك» دەگەن بەيرەسمي ەرەجە بار سياقتى. تىعىز سالىنعان اۋداندار ادامدى شارشاتىپ, مازاسىزدىق تۋدىرادى, ءتىپتى اشۋلاندىرادى. ء«اربىر مەتر تابىس اكەلۋگە ءتيىس» دەگەن قاعيدا قالالىق مانسىزدىككە ۇرىندىرعانىنا كۋا بولىپ وتىرمىز. سالدارىنان, قالا بار, تىرشىلىك جوق.
