مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇل ماسەلەگە قاشاندا ەرەكشە ءمان بەرىپ كەلەدى. «شىن مانىندە, ەلىمىزدى كوگالداندىرۋ, اباتتاندىرۋ – ۇلكەن مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ءىس. بۇل بۇگىن شىعىپ, ەرتەڭ ۇمىتىپ كەتەتىن ءبىر رەتتىك ناۋقان ەمەس. اتالعان جۇمىس تۇراقتى تۇردە جۇرگىزىلەدى. تۋعان جەرىمىزدى تازا ۇستاۋىمىز كەرەك. بۇل – جالپىۇلتتىق ماسەلە», دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسى ۇنەمى نازاردا ۇستاپ وتىرعان ماسەلەگە تىكەلەي قاتىسى بار كاسىپورىننىڭ ءبىرى – «استانا تازالىق» كومپانياسى. ەلىمىزدەگى ەڭ ءىرى كوممۋنالدىق مەكەمەلەردىڭ ءبىرى سانالاتىن بۇل ۇجىمدا 2 مىڭعا جۋىق قىزمەتكەر جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ قاتارىندا جۇمىسشىلار, ارنايى تەحنيكا جۇرگىزۋشىلەرى, ينجەنەرلىك-تەحنيكالىق قىزمەتكەرلەر بار. كاسىپورىن 500-دەن استام ارنايى تەحنيكامەن جابدىقتالعان, تاۋلىك بويى توقتاۋسىز قالانى تازالاۋ جۇمىسىن اتقارادى. 2008 جىلى قۇرىلعان «استانا تازالىق» جشس باس قالانىڭ ەسىل, الماتى, سارايشىق, سارىارقا, بايقوڭىر, نۇرا سەكىلدى التى اۋدانىندا سانيتارلىق تازارتۋ, مەحانيكالاندىرىلعان جيناۋ, سۋ تاسقىنىنىڭ الدىن الۋ جۇمىستارىن جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى.
نەگىزگى مىندەتىمىز – قالانى تازا ۇستاۋ. كوشە, جول, الاڭ, تروتۋار جانە قوعامدىق ورىنداردى قولمەن, مەحانيكالاندىرىلعان ادىسپەن تازالاۋ جۇمىستارىندا قازىرگى زامانعى تەحنولوگيالار مەن جاڭا ادىستەردى كاسىپورىن كەڭىنەن قولدانىپ ءجۇر. ديسپەتچەرلىك GPS ءبولىمى تاۋلىك بويى جۇمىس ىستەيدى. كوشەلەردى تازالاۋ تسيكلىنە تۇراقتى باقىلاۋ ورناتىلعان. سونىمەن قاتار «استانا تازالىق» ەلورداداعى تازالىق دەڭگەيىن ارتتىرۋ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ ماقساتىنداعى ەكولوگيالىق ءىس-شارالارعا بەلسەنە قاتىسادى. بيىل ءساۋىر ايىنان باستالعان «تازا قازاقستان. استانا – تازالىق پەن ءتارتىپتىڭ ۇلگىسى» اۋقىمدى اكتسيا اياسىندا ەلوردا تۇرعىندارى جالپىقالالىق سەنبىلىكتەرگە قاتىسىپ, ابات قالانىڭ اجارلانۋىنا ۇلەسىن قوستى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە كوشە قوقىستان تازارىپ, وسى كۇندەرى استانادا ءبىر ميلليوننان استام جاسىل جەلەك ەگۋ جۇمىسى كەڭ اۋقىمدا جۇرگىزىلىپ جاتىر. مۇنداعى ماقسات – كوپشىلىك اراسىندا تازالىق مادەنيەتىن دارىپتەۋ. شىنىندا دا, ءبىز تەك اعاش وتىرعىزىپ جاتقان جوقپىز, بولاشاققا دەگەن ءۇمىتتىڭ تامىرىن جايىپ جاتىرمىز. قالانى كوگالداندىرىپ قانا قويماي, ەكولوگيالىق مادەنيەتتىڭ نەگىزىن قالاپ, بولاشاق ۇرپاققا تابيعاتقا قۇرمەتپەن قاراۋدى دارىپتەپ وتىرمىز.
ەلوردادا «تازا استانا» الەۋمەتتىك جوباسى ىسكە قوسىلدى. كەيىن ەكىنشى كەزەڭدە ورتاق اۋماقتاردى تازالاۋ, سانيتارلىق تازالاۋدىڭ جۇيەلى تاسىلدەرىن تۇراقتى نەگىزدە انىقتايتىن بىرىڭعاي پلاتفورما قۇرىلادى. ەكواكتسيا شەڭبەرىندە قالادا نوسەر, ارىق كارىز جەلىلەرىن سانيتارلىق تازالاۋ, كوشەلەردى, تروتۋارلاردى, اۋلاىشىلىك اۋماقتاردى, قوعامدىق كەڭىستىكتەر مەن اۋلالاردى تازالاۋ جۇرگىزىلىپ جاتىر. سونداي-اق اعاشتاردى كۇتىپ-باپتاۋ, كوشەت ەگۋ جونىندە ماۋسىمدىق اگروتەحنيكالىق جۇمىس, ساۋدا وبەكتىلەرىنە ىرگەلەس اۋماقتاردى جيناۋ, كوگالدار مەن گۇلزارلاردى ورناتۋ بويىنشا ءىس-شارالار, رۇقسات ەتىلمەگەن پوليگونداردى جويۋ ءجۇرىپ جاتىر. بۇل جەردە اتقارىلعان ىستەردى نەگە تىزبەكتەپ وتىرمىز؟ ونىڭ سەبەبى, جوبانى ىسكە اسىرۋ بارىسىندا تۇرعىنداردىڭ قالاعا دەگەن كوزقاراسىن تۇتىنۋشىنىڭ كوزىمەن ەمەس, قالا ورتاسىن ورىندى پايدالانۋشى باعىتىندا دامىتۋ ماسەلەسىن العا شىعارۋدى ماقسات ەتتىك. اڭگىمەنىڭ توقەتەرى, جۇرت بولىپ جۇمىلا اتقارعان ءىس-شارا شىن مانىندە ەلدىك سيپات الىپ ۇلگەردى دەپ ايتۋعا ءالى ەرتە. سوندىقتان دا بۇگىن قالا تازالىعى توڭىرەگىندەگى ويلارىمىزدى باسقا قىرىنان قاراستىرعاندى ءجون كوردىك.
اسا وزەكتى ماسەلە – ەل اراسىندا ءالى دە كوشە تازالاۋشى ماماندىعىنا دۇرىس كوزقاراس قالىپتاسپاي وتىرعانى جانعا باتادى. ولاي دەيتىنىمىز, قالا تازالىعىنا قاتىستى ماسەلەنىڭ دەنى وسى كوزقاراستان تۋىنداپ جاتقانداي كورىنەدى. كۇن سايىن تاڭەرتەڭ ءبىز تازا كوشەمەن مەكتەپكە, جۇمىسقا نەمەسە بازارعا اسىعامىز. اسفالت ۇستىندە قوقىس جوق, جاپىراقتار جينالعان, جول تازا. بۇل – كوزگە كورىنبەي ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن كوشە تازالاۋشىلاردىڭ ەرەن ەڭبەگى. ولار كۇننىڭ سۋىعىنا, جاۋىن-شاشىنعا, اپتاپ ىستىققا قاراماستان تاڭ قاراڭعىسىنان جۇمىسقا شىعادى. بىراق قالا تازالىعىنىڭ الدىڭعى شەبىندە جۇرگەن ماماندىق يەلەرىن تۇرعىندار جەتە قۇرمەتتەپ ءجۇر مە؟
مەملەكەت باسشىسى 2025 جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جاريالادى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قوعامدا ەڭبەكقورلىق, كاسىبيلىك سياقتى قاسيەتتەر وتە جوعارى باعالانۋعا ءتيىس. سوندىقتان دا باسقا قاراپايىم ەڭبەك ادامىمەن بىرگە كوشە تازالاۋشىنىڭ جۇمىسى دا لايىقتى باعالانىپ, دارىپتەلۋى ءلازىم. جۇمىسشى ماماندىقتار جىلى كوممۋنالدىق, ەكولوگيالىق قىزمەتكەرلەردىڭ دە مارتەبەسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان. مەنىڭشە, قوقىس تازالاۋشى – قوعامداعى ەڭ ابىرويلى ءارى قۇرمەتكە لايىق ماماندىقتىڭ ءبىرى.
الەمنىڭ كوپتەگەن ەلىندە كوممۋنالدىق قىزمەتكەرلەرگە ەرەكشە الەۋمەتتىك ارتىقشىلىق قاراستىرىلعان. ولار تەك جالاقى نەمەسە تۇرعىن ۇيمەن عانا ەمەس, مەديتسينالىق كومەك, بالالارىنىڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى, پسيحولوگيالىق كومەك, قوعامدىق كولىك جەڭىلدىكتەرى, زەينەتاقى جۇيەسى سياقتى كوپتەگەن ماڭىزدى الەۋمەتتىك قىزمەتتەرمەن قامتىلعان. مىسالى, گەرمانيادا كوممۋنالدىق قىزمەتكەرلەردىڭ كوپشىلىگى مۋنيتسيپالدىق تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىنا قاتىسا الادى. ۇزدىكسىز جۇمىس ىستەگەندەرىنە پاتەردى جەڭىلدىكپەن جالعا الۋ نەمەسە ساتىپ الۋ مۇمكىندىگى بەرىلەدى. فرانتسيادا كوممۋنالدىق قىزمەتكەرلەرگە ارنايى جۇمىس ورنىنا بايلانىستى جەڭىلدەتىلگەن پاتەرلەر مەن تۇرعىن ءۇي سۋبسيديالارى بار. شۆەتسيادا كوممۋنالدىق جۇمىسشىلارعا قوعامدىق تۇرعىن ءۇي كەزەگى ۇسىنىلادى, باسقاشا كەستەلەسەك, ەڭبەك ەتكەن وتىلىنە قاراي جەڭىلدىكپەن نەمەسە جاردەماقىمەن پاتەر الۋ مۇمكىندىگى بار. قىتايدا دا, اسىرەسە ءىرى قالالاردا كوممۋنالدىق قىزمەتكەرلەرگە ارنالعان تۇرعىن ۇيلەر كەشەنى بار. ۇزاق مەرزىم ەڭبەك ەتكەن قىزمەتكەرلەرگە پاتەر ساتىپ الۋعا جەڭىلدەتىلگەن نەسيە بەرىلەدى. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەلىمىزدە, اسىرەسە, ءىرى مەگاپوليستەردە جۇمىس ىستەيتىن كوشە تازالاۋشى ماماندىق يەلەرىن ىنتالاندىرۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولەتىن كەز كەلدى. اسىرەسە ەڭبەك ءوتىلى 10 جىلدان اسقان جۇمىسشىلارعا جەڭىلدىكپەن پاتەر بەرۋ مەحانيزمدەرىن قاراستىرعانىمىز ابزال. مۇنىڭ ءوزى كادرلاردىڭ تۇراقتانۋىنا, جۇمىس ساپاسىنىڭ ارتۋىنا, جۇمىسشى ماماندىعىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋگە ۇلكەن سەرپىن بەرەتىنى ءسوزسىز.
جاقىندا ءبىر كىتاپتان جەر شارىندا ءبىر مەزگىلدە 60 ميلليارد ادام قاتار ءومىر سۇرە الادى دەگەن پىكىردى وقىدىم. «ويپىرماي, قازىردىڭ وزىندە 8 ميلليارد ازەر سىيىپ جۇرگەن جوقپىز با؟» دەپ ويلادىم سوندا. ءارى قاراي توسىن فيلوسوفياعا كەزىكتىم. قازىرگى عىلىمي تەوريا بويىنشا بۇل جەردىڭ ادامداردان الاتىن جىلۋى مەن جەردىڭ ادامدارعا بەرەتىن جىلۋىنىڭ تەپە-تەڭدىگىنە بايلانىستى ەكەن. وسى ۇيلەسىم ساقتالعان كەزدە جەردەگى ادام سانى قازىرگىسىنەن 5-6 ەسە كوپ بولسا دا ەش قاۋىپ جوق كورىنەدى. قاراپ وتىرساڭىز, بارلىعى ادامداردىڭ مەيىرىمىنە بايلانىستى. شىنىندا دا, كوشە تازالاۋشىلاردى قالانىڭ تۇرعىندارعا جىلۋىن قامتاماسىز ەتۋشىلەر دەپ ايتار ەدىك. ايتارى جوق, كوشەنى تازالاۋ – تەك جۇمىس ەمەس. ول – قوعامعا دەگەن شىنايى قامقورلىق. سوندىقتان كەلەسى جولى قوقىس تازالاپ جۇرگەن ادامدى كورسەڭىز, جاي عانا العىس ايتىپ كورىڭىز. مەنىڭشە, الگى تەپە-تەڭدىك تەورياسى وسى جەردەن باستاپ ىسكە قوسىلارى داۋسىز.
قوقىستى كوشەگە تاستاماۋ, شەمىشكە شاقپاۋ, ساعىز جاپسىرماۋ, قوعامدىق ورىندى بۇلدىرمەۋ – ءبارى ادام مادەنيەتىنىڭ ولشەمى. مۇنداي ادەتتەر بالالىق شاقتان باستاپ قالىپتاسۋعا ءتيىس. كەيبىر ەلدەردە, مىسالى, جاپونيا مەن سينگاپۋردا, تۇرعىندار تازالىقتى كۇندەلىكتى ءومىر سالتى رەتىندە قابىلدايدى. ءبىزدىڭ ورتاق ءۇي وبرازى دەپ وتىرعانىمىز وسى. بۇل مەملەكەتتەردە بالالار مەكتەپ جاسىنان باستاپ, ءوز ورتاسىن تازا ۇستاۋعا ۇيرەنەدى. بىزدە, وكىنىشكە قاراي, كوپ جاعدايدا «تازالىقتى ساقتاۋ – تەك كوممۋنالدىق قىزمەتتىڭ جۇمىسى» دەگەن سىڭارجاق تۇسىنىك قالىپتاسقان.
تازالىق مادەنيەتىن قالاي قالىپتاستىرامىز؟ ەڭ الدىمەن, وتباسىنان باستاۋ كەرەك. ءار اتا-انا بالاسىنا قوقىستى جەرگە تاستاماۋدى, تازالىقتى ساقتاۋدى ۇيرەتكەنى ءجون. بۇل – بالانىڭ ازامات بولىپ قالىپتاسۋىنا اسەر ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور. سونداي-اق ءبىلىم مەكەمەلەرىندە ەكولوگيالىق مادەنيەت پەن جاۋاپكەرشىلىك جونىندە ساباقتار مەن ءىس-شارالار وتكىزۋ قاجەت. «تازا سىنىپ», «جاس ەكولوگ» سياقتى جوبالار وسىعان ىقپال ەتەدى. كەز كەلگەن وركەنيەتتى قوعام جەكە ادامنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنەن باستالادى. ء«بىر ادامنىڭ مادەنيەتى – تۇتاس قالا مادەنيەتى» دەگەن ءسوزدىڭ ءمانى تەرەڭدە جاتىر.
مادەنيەت قاشاندا ارەكەتپەن ولشەنەدى. ادامنىڭ مادەنيەتتىلىگى ونىڭ سويلەگەن سوزىمەن ەمەس, كۇندەلىكتى ومىردە جاساعان ارەكەتىمەن انىقتالادى. كوشە شەتىندە تۇرعان قوقىس جاشىگىنە ءبىر قاعازدى اپارىپ تاستاۋ – ءبىر ادامنىڭ ءىسى عانا. بىراق وسىنداي ارەكەتتى مىڭداعان ادام قايتالاعاندا, بۇكىل قالانىڭ بەينەسى وزگەرەدى. بۇل – قاراپايىم, بىراق وتە ماڭىزدى زاڭدىلىق. «جامان ادەت – جۇقپالى, جاقسى ادەت – ۇلگى» دەگەن قاسيەتتى قاعيدا بار.
مەنىڭشە, قالا مادەنيەتى دەگەن – ۇجىمدىق سانا مەن جاۋاپكەرشىلىك. بۇگىندە كوپتەگەن دامىعان ەلدىڭ قالالارىندا تازالىق پەن ءتارتىپ جوعارى دەڭگەيدە. ونىڭ باستى سەبەبى – تۇرعىنداردىڭ جوعارى مادەنيەتى مەن زاڭعا باعىنۋى. ولار قالدىقتاردى سۇرىپتاپ تاستايدى; قوعامدىق ورىنداردى بۇلدىرمەيدى; قوعامدىق كولىك پەن ينفراقۇرىلىمعا قۇرمەتپەن قارايدى; قالا ورتاق ءۇي ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنەدى. ءبىز دە وسىنداي مادەنيەتتى قوعام قۇرۋدى ەڭ الدىمەن ارقايسىمىز وزىمىزدەن باستاعانىمىز ءجون.
ەلىمىز قالالارىنىڭ تازالىعى تۋرالى ارنايى زاڭ قابىلداۋ ورىندى ءارى ماڭىزدى باستاما بولار ەدى. قازىر كوپتەگەن ەلدە تازالىق, ەكولوگيا, تۇرمىستىق قالدىقتاردى باسقارۋ تۋرالى ناقتى زاڭدار بار, ولار قالالاردىڭ ءومىر سۇرۋگە جايلى بولۋىنا, ەكولوگيالىق احۋالدىڭ جاقسارۋىنا ەداۋىر اسەر ەتەدى. نەلىكتەن ەلىمىزگە مۇنداي زاڭ قاجەت؟ ەڭ الدىمەن, مۇنداي قۇجات قالالاردىڭ لاستانۋىنا بايلانىستى كەرەك بولىپ وتىر. ءىرى قالالاردا, مىسالى الماتى مەن استانادا, تۇرمىستىق قالدىقتار مەن اۋانىڭ لاستانۋى – وزەكتى ماسەلە. ءتيىستى زاڭ بولماسا, بۇل جاعداي ۋشىعۋى مۇمكىن. زاڭ ارقىلى قوعامدىق ورىنداردا تازالىق ساقتاۋ ەرەجەلەرى مەن ايىپپۇلدار ناقتى بەلگىلەنسە, ادامدار تارتىپكە كوبىرەك ءمان بەرەدى.
تازالىق ماسەلەسىنىڭ ءتۇپ-تامىرى تەرەڭدە جاتىر. ولاي دەيتىنىم, تۋريزم مەن حالىقارالىق يميدج سياقتى ۇلتىمىز ءۇشىن ماڭىزى زور ماسەلە دە ەڭ الدىمەن, تازالىققا كەلىپ تىرەلەدى. مەملەكەتتىڭ جاسىل ەكونوميكا, تۇراقتى دامۋ جونىندەگى وتە ماڭىزدى ساياساتىنىڭ استارىندا دا تازالىقتى ساقتاۋ كانوندارى الدىڭعى پلانعا شىقپاي قويمايدى. شىنىندا دا, قالدىقتاردى دۇرىس باسقارۋ جاسىل ەكونوميكاعا كوشۋ مەن تۇراقتى دامۋ ماقساتىنىڭ ءبىر بولىگى ەكەنىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى.
مۇنداي زاڭ قابىلداعان مەملەكەتتەر بۇل سالادا الدەقايدا العا كەتىپ قالعان. مىسالى, سينگاپۋر – الەمدەگى ەڭ تازا ەلدەردىڭ ءبىرى. وندا قوعامدىق ورىنداردى لاستاعاندارعا وتە قاتاڭ ايىپپۇلدار قاراستىرىلعان. مىسالى, كوشەگە قوقىس تاستاعانى ءۇشىن 1000 دوللار ايىپپۇل, قايتالاعان جاعدايدا قوعامدىق جۇمىسقا جەگىلەدى. جاپونيادا قالدىقتاردى سۇرىپتاپ تاستاۋ زاڭمەن مىندەتتەلگەن. ءار ايماقتىڭ ءوز ەرەجەسى بار, زاڭ بۇزعاندار ايىپپۇل تولەۋگە ءماجبۇر. گەرمانيا ەلىندە دە قالدىقتاردى بولەك جيناۋ (پلاستيك, قاعاز, ورگانيكالىق, ت.ب.) زاڭمەن رەتتەلەدى. زاڭ ساقتالماسا, تۇرعىندارعا نەمەسە كومپانيالارعا ايىپپۇل سالىنادى. سونداي-اق كانادانىڭ دا كوپتەگەن پروۆينتسيالارىندا كوشە تازالىعى مەن قالدىقتاردى باسقارۋ تۋرالى ناقتى زاڭدار بار. ايتالىق, ۆانكۋۆەردە «Zero Waste 2040» جوسپارى جۇمىس ىستەيدى.
سوندىقتان ەلىمىزدە «قالا تازالىعى» تۋرالى زاڭ جوباسىن ازىرلەيتىن ۋاقىت كەلدى. ءتيىستى مينيسترلىك باستاما كوتەرسە, بۇل ىسكە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسۋعا ارقاشان دايىنبىز. اتالعان زاڭنىڭ باستى ماقساتى ەلىمىزدەگى قالالار مەن ەلدى مەكەندەردە سانيتارلىق تازالىقتى قامتاماسىز ەتۋ, ەكولوگيالىق مادەنيەتتى ارتتىرۋ, حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋ بولۋعا ءتيىس. زاڭ جوباسىنا قوقىس تاستاۋ, قوعامدىق ورىنداردى لاستاۋعا ناقتى ايىپپۇلدار جۇيەسىن ەنگىزۋ, مەكتەپ, جوو, باق ارقىلى ەكولوگيالىق ءبىلىم بەرۋدى كۇشەيتۋ, قالالاردا قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ تۋرالى ارناۋلى باپتار ەنگىزىلۋى قاجەت.
قوعامدىق ورىنداردا تازالىقتى ساقتاۋ – تەك ادەپ نەمەسە مادەنيەتتىڭ بەلگىسى ەمەس, ءاربىرىمىزدىڭ قوعامعا دەگەن جاۋاپكەرشىلىگىمىزدىڭ كورىنىسى. قوقىستى ارنايى ورىنعا تاستاۋ, تەمەكى تۇقىلى مەن ساعىزدى, بوتەلكە مەن تاعام قالدىعىن جەرگە تاستاماۋ ەرەجەلەرىن زاڭ جۇزىندە مىندەتتەۋ ارقىلى عانا قوعامدىق ورتاداعى تازالىقتى شىن مانىندە قامتاماسىز ەتە الامىز. بۇل تالاپتار بۇزىلسا, ايىپپۇل سالۋ ءتارتىبى ەنگىزىلسە, تازالىق ماسەلەسى بۇرىنعىدان الدەقايدا جاقساراتىنىنا سەنىم مول. مۇنداي زاڭداردىڭ ورىندالۋىن ىشكى ىستەر ورگاندارى, ەكولوگتەر مەن جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر قاتاڭ باقىلاۋعا الۋى كەرەك. سونىمەن قاتار جەكەمەنشىك, كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋماعىن تازا ۇستاۋ ماسەلەسى دە ناقتى بەلگىلەنۋگە ءتيىس: ءۇي يەلەرى مەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەر مىندەتتەرىن جاۋاپكەرشىلىكپەن ورىنداۋى كەرەك. حالىق اراسىندا تازالىققا شاقىراتىن, ەكولوگيالىق ءتارتىپتى ناسيحاتتايتىن ناۋقانداردى باق پەن الەۋمەتتىك جەلىلەر ارقىلى بەلسەندى جۇرگىزۋ ىسىمىزگە رۋح بەرىپ, جالپى الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا جول اشار ەدى.
ەلوردامىزداعى ەكولوگيالىق تالاپتار قارقىندى قۇرىلىستىڭ تاساسىندا قالىپ جاتقانى دا شىندىق. قالاداعى شاڭ مەن لاستانۋ دەڭگەيىنىڭ جىل سايىن ارتۋى – جاي عانا سىرتقى كەلبەت ماسەلەسى ەمەس, تۇرعىنداردىڭ دەنساۋلىعىنا قاۋىپ توندىرەتىن كۇردەلى پروبلەما. قۇرىلىس الاڭدارىندا سانيتارلىق نورمالاردىڭ, مىسالى قورشاۋ ورناتۋ, قۇرىلىس تەحنيكاسىنىڭ دوڭعالاعىن جۋ, جولعا سۋ سەبۋ سياقتى قاراپايىم تالاپتاردىڭ ەسكەرىلمەۋى – زاڭنىڭ السىزدىگى مەن باقىلاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمسىزدىگىن اشكەرەلەيدى.
قالا تازالىعىن تەك تەحنيكانىڭ كۇشىمەن ەمەس, ءتيىمدى زاڭدار مەن ورتاق قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىك ارقىلى عانا قامتاماسىز ەتە الامىز. سول سەبەپتى ەكولوگيالىق ءتارتىپتى ناقتىلايتىن, تازالىقتى ساقتاۋ مىندەتتەرىن بەكىتەتىن ارنايى زاڭ قابىلداۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ باستى تالابى.
ءار قالادا وزىندىك جۇيە مەن تاسىلدەر بار, بىراق ولاردىڭ ءبارىن بىرىكتىرەتىن ورتاق قاسيەت – ءتارتىپ, جاۋاپكەرشىلىك, قورشاعان ورتاعا دەگەن قۇرمەت. ەلىمىز, سونىڭ ىشىندە استانا قالاسى دا وسىنداي دەڭگەيگە جەتسىن دەسەك, الەمدىك تاجىريبەنى زەرتتەپ, بەيىمدەۋ – وتە ماڭىزدى.
زامير ساعىنوۆ,
«استانا تازالىق» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى
