سۋرەتتى تۇسىرگەن – ەرلان ومار, «ەQ»
ينۆەستيتسيا ايتارلىقتاي ءوستى
بىلتىر ەلىمىزدە جالپى قۇنى 1,9 ترلن تەڭگە بولاتىن 147 431 كولىك ءوندىرىلدى. بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 1,6%-عا از. ءوندىرىس كولەمى ءسال تومەندەگەنىمەن, اۆتوونەركاسىپ ءالى دە ماشينا جاساۋ سەكتورىنىڭ باستى تىرەگى بولىپ وتىر. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەگىنشە, بىلتىر اۆتوونەركاسىپ ماشينا جاساۋ سالاسىنىڭ 41%-ىن قامتىعان. باستى جەتىستىك – ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ ايتارلىقتاي ءوسۋى. اۆتووندىرىسكە 189,8 ملرد تەڭگە قۇيىلعان. بۇل 2023 جىلمەن سالىستىرعاندا 5 ەسە, 5 جىل بۇرىنعى كورسەتكىشتەن 20 ەسە كوپ. قارجىنىڭ نەگىزگى بولىگى الماتى مەن قوستانايداعى زاۋىتتاردى كەڭەيتۋگە, جاڭا جابدىق ورناتۋعا جانە كومپونەنتتىك ءوندىرىستى جولعا قويۋعا باعىتتالدى. سونىمەن قاتار ساران قالاسىندا شينا زاۋىتى ىسكە قوسىلىپ, وڭتۇستىكتەگى يندۋستريالىق ايماقتا قوسالقى بولشەكتەر شىعاراتىن كاسىپورىندار جۇمىس ىستەي باستادى.
– قارقىندى دامىپ جاتقان جاڭا باعىت – كومپونەنتتەر ءوندىرىسى. مايدا توراپتى ادىسپەن جاسالاتىن اۆتوموبيل نەعۇرلىم كوپ بولسا, سالا كومپونەنت شىعارۋشىلار ءۇشىن سوعۇرلىم تارتىمدى بولادى. اۆتوونەركاسىپتىڭ ماقساتى – سول كولەمدى ۇلعايتىپ, شاعىن جانە ورتا بيزنەستى تارتۋ. ءىرى كومپانيالاردىڭ توڭىرەگىنە كونۆەيەرگە عانا ەمەس, ەكىنشى نارىققا دا كومپونەنت ۇسىنا الاتىن شاعىن جانە ورتا كاسىپ وكىلدەرىن شوعىرلاندىرۋ قاجەت. 2025 جىلى اسا ءىرى ينۆەستيتسيالىق جوبالار جۇزەگە اسادى دەپ كۇتىپ وتىرمىز, – دەيدى قازاقستان اۆتوكولىك وداعىنىڭ (قاو) پرەزيدەنتى انار ماقاشەۆا.
ساتىلعان ءۇش كولىكتىڭ ەكەۋى – وتاندىق...
قاو دەرەگىنشە, بيىلعى قاڭتار-ساۋىردە ەلدە 47 مىڭنان استام تەحنيكا وندىرىلگەن. ءوندىرىستىڭ نەگىزگى بولىگىن جەڭىل كولىك قۇرايدى: 43 مىڭ. قالعانى – جۇك كولىگى, اۆتوبۋس, تىركەمە جانە ارنايى تەحنيكالار. انار ماقاشەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە ساتىلعان ءار ءۇش كولىكتىڭ ەكەۋى – وتاندىق ءونىم. بىراق بۇل جەردە «وتاندىق» ۇعىمىنىڭ ناقتى نەنى بىلدىرەتىنى ءوز الدىنا ۇلكەن سۇراق.
– 2025 جىلدىڭ العاشقى ءتورت ايىندا ەلدەگى ءاۆتووندىرىس كاسىپورىندارىنىڭ وندىرىستىك كولەمى وتكەن جىلدىڭ دەڭگەيىندە ساقتالىپ تۇر. بۇل كورسەتكىشتەر سالانىڭ تۇراقتى ءارى بولجامدى جۇمىسىن بىلدىرەدى. تەحنولوگيالىق ۇدەرىستەرگە تەرەڭ ۇڭىلۋگە دەن قويۋ دا ماڭىزدى ترەندكە اينالدى, ەلدە جاسالاتىن اۆتوكومپونەنت ۇلەسى باسىم بولىپ كەلەدى. مۇنىڭ بارلىعى وڭىرلەردە جوعارى ءونىمدى جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋعا, يندۋستريالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا جانە ەلدىڭ ونەركاسىپتىك الەۋەتىن نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى, – دەيدى.
قاي ماركاعا سۇرانىس جوعارى؟
جەڭىل كولىك ءوندىرىسى بۇرىنعىداي, باسىم باعىت بولىپ قالدى. بىلتىر ەلىمىزدە 133 978 جەڭىل كولىك قۇراستىرىلعان. بۇل – بارلىق ءوندىرىستىڭ 91%-ى. سونىمەن قاتار 7 705 جۇك كولىگى, 2 942 اۆتوبۋس, 2 141 تىركەمە جانە 665 ارنايى تەحنيكا جاسالعان. جۇك كولىكتەرى مەن اۆتوبۋستار ءوندىرىسى ءبىرشاما قىسقارعان. وندىرىستىك كولەم بويىنشا كوش باسىندا – قوستانايداعى «Allur» زاۋىتى. مۇندا 90 515 تەحنيكا قۇراستىرىلدى. بۇل وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 0,3%-عا عانا جوعارى.
الماتىداعى «Hyundai Trans Kazakhstan» 45 410 جەڭىل كولىك وندىرگەنىمەن, ونىڭ كورسەتكىشى 7,1%-عا تومەندەگەن. ال سەمەيدەگى «سەماز» زاۋىتىندا كەرىسىنشە, ءوسىم بايقالادى – 4 271 بىرلىك تەحنيكا (+12,8%). «QazTehna» (ساران) 1 576 تەحنيكا شىعارسا, «كاماز ينجينيرينگ» (كوكشەتاۋ) – 1 524 جۇك كولىگىن قۇراستىرعان. «Hyundai Trans Almaty» – 796, «Daewoo Bus Kazakhstan» – 537, «ۋرالسكاگرورەمماش» 105 تەحنيكا ءوندىردى. باسقا كاسىپورىنداردىڭ جيىنتىق كورسەتكىشى – 2 697.
نارىققا شىققان كولىكتەردىڭ ماركالارى بويىنشا «Hyundai» (45 364) كوش باستاپ تۇر. ودان كەيىن «Chevrolet» (39 349), «Kia» (24 111), «Jac» (13 682), «Jetour» (11 305) ورنالاسقان. مودەلدەر اراسىندا ەڭ تانىمالدارى – «Chevrolet Cobalt» (33 843), «Hyundai Tucson» (21 881), «Kia Sportage» (9 192), «Hyundai Elantra» (8 022), «Jetour X70» (5 259).
جالپى, كورسەتكىشتەر جامان ەمەس. بىراق مۇنىڭ باسىم بولىگى – شەتەلدىك برەندتەردىڭ جەرگىلىكتى جيناعى ەكەنىن ەسكەرسەك, تولىققاندى وتاندىق ءوندىرىس تۋرالى ايتۋعا ءالى ەرتە. ازىرگە ءبىز شەتەلدىك مودەلدەردى قۇراستىرىپ, ولاردى ىشكى نارىققا جەتكىزىپ وتىرمىز.
بانكتەر باسەكەنى كۇشەيتتى
2025 جىلدىڭ I توقسانىندا اۆتونەسيەگە سۇرانىس 13%-عا ءوسىپ, بانكتەرگە 1,4 ملن ءوتىنىش تۇسكەن. ورتاشا سۇرالعان سوما – 7,9 ملن تەڭگە. ساراپشىلار مۇنى بانكتەر مەن اۆتوسالونداردىڭ بىرلەسكەن جارنامالىق اكتسياسىمەن جانە ەكىنشى نارىققا ارنالعان اۆتونەسيەمەن بايلانىستىرادى. قازىر 4%-دىق مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىندا نەسيە بەرەتىن 4 بانك بار. بىراق كوممەرتسيالىق نارىقتا اۆتونەسيەلەۋدى 9 بانك بەلسەندى جۇرگىزىپ جاتىر. مىسالى, «بانك تسەنتركرەديت» باستاپقى جارنامەن 7 جىلعا 45 ملن تەڭگەگە دەيىن بەرەدى, مولشەرلەمە – 21,6–23%. «ەۋرازيالىق بانك», «ForteBank», «Freedom Bank», «Bereke Bank», «Altyn Bank» – ءبارى نەسيەلەۋ نارىعى ءۇشىن كۇرەسىپ جاتىر.
باسەكە ءبىر جاعىنان, حالىققا ءتيىمدى. ەكىنشى جاعىنان, شامادان تىس نەسيە جۇكتەمەسى ەكونوميكالىق قاۋىپكە اينالۋى مۇمكىن. ۇلتتىق بانك دەرەگىنشە, قازىرگى كەزدە تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەردىڭ ۇلەسى 21,1 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. ونىڭ ىشىندە يپوتەكا 6,7 ترلن تەڭگە, ال اۆتونەسيە مەن باسقا تۇتىنۋشىلىق كرەديتتەر ءوسىپ بارادى.
قىتاي كولىكتەرىنىڭ نارىققا كەلۋىمەن وتاندىق ديلەرلەر مەن بانكتەر دە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر جاساۋعا ءماجبۇر بولدى. قازىر العاشقى جارناسىز, 10–20% العاشقى جارنامەن, 4%, 2%, ءتىپتى 0,1% جىلدىق مولشەرلەمەمەن كولىك ۇسىنىپ جاتىر. اكتسيالار وتە ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. قۇجات راسىمدەۋ, جەتكىزۋ شىعىندارى دا قالتانى قاعا قويمايدى. بۇل ارينە, جالپى اۆتونارىقتاعى باعانىڭ تومەندەۋىنە اسەر ەتتى.
