استانادا وتكەن VI كومىر ونەركاسىبى فورۋمىندا سالانى جاڭعىرتۋعا قاتىستى ناقتى مىسالدار كەلتىرىلدى. مىسالى, «بوگاتىر كومىر» كاسىپورنىندا ەنگىزىلگەن تسيكلدى-اعىندى تەحنولوگيا (تسپت) كومىر ءوندىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرىپ وتىر. 2023 جىلى ونەركاسىپتىك سىناق باستالىپ, 2025 جىلعا قاراي تولىق ونىمدىلىككە شىعۋ كوزدەلگەن.
بيىل 5 ايدا كومپانيا 18,4 ملن توننا كومىر ءوندىرىپ, ونىڭ 39,8%-ىن ءدال وسى جاڭا تەحنولوگيامەن قازعان. الداعى جىلدارى ەكىباستۇز گرەس-2 جاڭعىرتىلىپ, سەمەي, كوكشەتاۋ, وسكەمەندە جاڭا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى سالىنادى. بۇل جوبالار ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ماڭىزدى ءارى كومىرگە دەگەن ىشكى سۇرانىستى ارتتىرادى. سونىمەن قاتار ءوندىرۋ قۋاتى جىلىنا 58 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايماق.
فورۋمنىڭ باستى جاڭالىعى – كومىردى حيميالىق قايتا وڭدەۋ باعىتىنا نازار اۋدارىلۋى. بۇل سالادا 400-دەن استام ءونىم ءتۇرىن الۋعا بولادى (مەتانول, اممياك, كارباميد, سينتەز-گاز). قازىر ەلىمىزدە كومىر حيمياسىنىڭ ۇلەسى – نەبارى 3%, بىراق ساراپشىلار بۇل كورسەتكىشتى 25 ملرد دوللارلىق نارىققا جەتكىزۋگە بولاتىنىن ايتادى.
يندۋستريا مينيسترلىگى كومىر ونەركاسىبى باسقارماسىنىڭ باسشىسى جانات يگىسىنوۆ 2023 جىلى كومىر حيمياسىن دامىتۋ جونىندەگى جول كارتاسى بەكىتىلگەنىن مالىمدەدى.
– 2026–2035 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتىك باعدارلاما, ۇلتتىق جول كارتاسى مەن «كومىر حيمياسىن كەشەندى دامىتۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ۇسىنىلدى. سونداي-اق كومىر مەن كومىر قۇرامدى شيكىزاتتى كەشەندى وڭدەۋدى ۇكىمەت جانىنداعى جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسيانىڭ ستراتەگيالىق عىلىمي باعىتتار تىزىمىنە ەنگىزۋ باستاماسى كوتەرىلدى. پايدالى قازبالاردى كەشەندى ءارى ۇتىمدى يگەرۋ, مەملەكەت ساياساتى مەن حالىقارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇيلەسىمى ەلىمىزدىڭ كومىر الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەدى يگىسىنوۆ.
قىتايدىڭ «CHN Energy» كورپوراتسياسى استانادا كەڭسە اشىپ, 4 ملرد دوللارلىق ينۆەستيتسيامەن كومىر-حيميالىق كەشەن سالۋعا مۇددەلى ەكەن. وتاندىق «Naz Dan Group» پەن «Alfa Plast» كومپانيالارى دا كومىر حيمياسىنا بەت بۇرىپ وتىر. قازىر ەلىمىز كومىردى ىشكى نارىقپەن قاتار شەتەلگە دە ەكسپورتتايدى. نەگىزگى باعىتتار – ەۋروپا, قىتاي, بالتىق ەلدەرى. ەكسپورتتى شەكتەۋگە قاتىستى ۇسىنىستار ايتىلعانىمەن, ساراپشىلار بۇل ءتيىمسىز دەيدى. سەبەبى سىرتقى نارىققا كوبىنە ۇساق فراكتسيالى كومىر, ياعني حيميالىق وڭدەۋگە جارامدى ءونىم جىبەرىلەدى.
سالانىڭ تاعى ءبىر كۇردەلى الەۋمەتتىك ماسەلەسى – مامان تاپشىلىعى. جاستار اراسىندا شاحتا جۇمىسىنىڭ بەدەلى تومەن. فورۋمدا جاس ماماندارعا گرانت, تۇرعىن ءۇي, مانساپتىق ءوسۋ مۇمكىندىكتەرىن بەرۋ, وقۋ ورتالىقتارىن شاحتا جانىنان اشۋ ۇسىنىلدى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – رەگرەسس-شاحتەرلەر قۇقىعى. بۇرىن شاحتادا جۇمىس ىستەپ, زەينەت جاسىنا جەتكەن ازاماتتار ەمدەلۋگە الەۋمەتتىك تولەم الا المايدى. كاسىپوداق وكىلدەرى بۇل ازاماتتارعا ءومىر بويعى وتەماقى تولەۋ تۋرالى زاڭدىق نەگىزدى قايتا قاراۋدى ۇسىندى.
فورۋمدا ءسوز سويلەگەن تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىنداردىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتس ەلىمىزدىڭ كومىر قورى مول ەكەنىن جانە ونىڭ ەداۋىر بولىگى جەر بەتىنە جاقىن جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
– ەكسپورت ىشكى نارىقتا كومىر تاپشىلىعىن تۋدىرمايدى. سەبەبى قازاقستانداعى كومىر ءوندىرىسى ىشكى سۇرانىستان اسىپ تۇسەدى. اسىرەسە, شاڭ كومىر شەتەلگە شىعارىلادى جانە ول فارماتسەۆتيكا مەن حيميا ونەركاسىبىندە وڭدەلەدى, – دەدى ول.
رادوستوۆەتس كومىردى تاسىمالداۋعا ارنالعان تاريفتەردىڭ تۇراقتىلىعى ماڭىزدى ەكەنىن دە ايتتى. كاسىپورىندار جىلدىق كەلىسىمشارت جاساسادى جانە تەمىرجول تاريفتەرى جىلىنا ءبىر رەت قانا قايتا قارالعانىن قالايدى. بۇدان بولەك, كومىرگە قاتىستى دۇربەلەڭ تۋعىزباس ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى ساتىپ الۋ جوسپارلارىن قالىپتاستىرۋ ۇسىنىلدى.
– قازاقستاندا ەنەرگەتيكالىق كومىر باعاسىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ ورىنسىز. بۇل الەمدىك تاجىريبەدە سيرەك كەزدەسەدى. رەتتەۋ تاپشىلىققا جانە ينۆەستيتسيالىق جوبالاردىڭ توقتاۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن, – دەدى.
ءماجىلىس دەپۋتاتى اسىلبەك نۇرالين كومىرشىلەردى تولعاندىراتىن ەڭبەك, قاۋىپسىزدىك جانە جالاقى ماسەلەلەرىنە توقتالدى. قازىر ەڭبەك زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا 59 ۇسىنىستىڭ 35-ءى مەملەكەتتىك ورگاندار تاراپىنان قولداۋ تاپقان.
