اقىن ءوز-وزىمەن قالعان ساتتەردە «يماني مىنەزدەن اۋىتقىعام جوق پا, بىرەۋدى رەنجىتىپ المادىم با, جاقسى ادام بولا الدىم با؟» دەگەن وي-تولعامعا ءجيى ءتۇسىپ, حاكىم اباي ايتپاقشى, ء«وز-وزىنە ءجيى ەسەپ بەرىپ», ارى الدىندا سان تولعانىسقا تۇسەتىنىن جىرلارىنان جەتە ۇعىندىق. مىسالى, «جاقسى ادامدى ىزدەۋ» اتتى ولەڭىندە:
ء«ومىردىڭ الدى-ارتىن كىم باقپاعان,
قۇپياسىن جاسىردى جۇمباق عالام.
رەنجىتىپ قويعام جوق پا بىرەۋدى دەپ,
ار-ۇياتىمنىڭ الدىندا كۇندە اقتالام», دەپ تولعانادى.
ولەڭدەگى ەرەكشەلىك, اقىن وزگەگە قۇرعاق اقىل ايتپايدى, ءوز بويىنداعى ار-ۇياتىنا جۇگىنە وتىرىپ, قالاي بولۋ كەرەكتىگىن مەڭزەپ, وزگەشە جول نۇسقايدى. كەي-كەيدە جالعان سويلەپ, وتىرىك, وسەك ايتىپ, ت.ب. قالاتىن پەندەلىك جات ادەتتى وي ەلەگىنەن وتكىزە وتىرىپ, «...زيانى جوق دەسەك تە,/ وتىرىك كورسەم ءدىر ەتتىم,/ ۋ تۇرعانداي كەسەدە/» دەگەن جىر جولدارى ارقىلى بەينەلى, تىڭ وبرازبەن كەستەلەيدى. بۇل ولەڭدەر اقىننىڭ ازاماتتىق ءۇنىن تانىتارى انىق.
بولات ءاشىم ۇلىنىڭ جاڭا تۋىندىسى اۋمالى-توكپەلى ومىرگە, زىمىراعان ۋاقىتقا دەگەن جاڭاشا كوزقاراسقا تولى, زامانداستار ارەكەتىن وزگەشە پايىمداپ, كوركەم تىلمەن ورە وتىرىپ, فيلوسوفيالىق وي تۇيۋىمەن ەرەكشەلەنەدى. اتاپ ايتسام, قازىرگى كەزەڭ ادامى ءۇشىن ەڭ باعالاماي جۇرگەن قۇندىلىعىمىزدىڭ ءبىرى – ۋاقىت! اقىن وسى قۇندىلىققا قاتتى دەن قويعان, ۋاقىتقا اسا ءمان بەرۋ كەرەگىن مەڭزەپ, وسى تاقىرىپتا «ۋاقىت تۋرالى», «ۋاقىتتىڭ قۇنى», «ۋاقىت تۋرالى وي», «ۋاقىتقا ءۋاج», «تاعى دا ۋاقىت تۋرالى», ت.ب. بىرنەشە ولەڭ جازعان. مىسالى:
«ساناپ كور سىرعىعان جىل, وتكەن ايدى,
تاڭ جىم-جىلاس, كەشى باتتى, قاس قارايدى.
ۋاقىت بىلمەس توسۋدى, ايالداۋدى,
ەل ۇيقىعا كەتتى دەپ توقتامايدى» («ۋاقىتتىڭ قۇنى»).
نەمەسە:
«ۋاقىت ءوتىپ بارادى كۇيبەڭمەنەن,
شارۋاڭ قالدى قانشاما ۇلگەرمەگەن.
ءبىر قاراساڭ, كول-كوسىر ۋاقىت تەگىن,
تەگىندى سىيلاپ ادام ۇيرەنبەگەن» («ۋاقىت تۋرالى»). اششى شىندىق, اقىن تولعاعانداي, «ۋاقىت تەگىن» بولعان سوڭ با, ونىڭ قادىرىن بىلە بەرمەيمىز.
قازاق پوەزياسىندا وزىندىك ءۇنى, ءوز جولى بار, جىرسۇيەر قاۋىمنىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەنگەن اقىن ورالىمدى وي, تەگەۋرىندى ءتۇيىن, نازىك سەزىمگە قۇرىلعان ليريكالارى ارقىلى ادام جانىنىڭ جۇمباق قىرلارىن تاپ باسىپ, وي-تولعانىسىن ادەمى مانەرمەن جەتكىزەدى. ءومىر, تىرشىلىك, ۋاقىت يىرىمدەرى, زامانداستار تاعدىرى ونىڭ پوەزياسىنىڭ التىن ارقاۋىنا اينالعانىنا كوز جەتكىزدىك.
ال ەندى:
«...قاعازعا تۇسكەن جىر – تاڭبالارىم,
جۇرەككە كوشسە بولعانى», دەگەن ولەڭ جولدارىن وقىپ, اقىن جان دۇنيەسىنىڭ تىلسىم سىرىن ۇققاندايمىز. جاۋھار جىرلاردان ءومىرىنىڭ ءمانىن ايقىن اڭعارعاندايمىز. قورىتا ايتقاندا, جاڭا جىر كىتابى وقىرمان جانسەرىگىنە اينالىپ قانا قويماي, ونداعى جاسىن جىرلار پوەزياعا قۇشتار جۇرەكتەرگە كوشەرىنە بەك سەنەمىز.
نۇرلان قالقا
