– قالا قۇرىلىسىن رەتتەيتىن جاڭا كودەكس قوعامدا قىزۋ تالقىلانىپ جاتىر. ءسىز بۇل قۇجاتتى ساۋلەتشى كوزىمەن قالاي باعالايسىز؟
– جالپى, بىزدەگى قۇرىلىس جوبالارىن كەلىسۋ مەن ساراپتامادان وتكىزۋ ۇدەرىسى ءبىرشاما جەدەل. بۇل – ەلدىڭ دامۋىنا قولبايلاۋ بولمايتىن, يكەمدى جۇيە. وسى تۇستا مەملەكەتكە العىس ايتۋ كەرەك. سەبەبى شىعىنداردى تومەندەتۋگە, باسەكەگە قابىلەتتىلىككە ەسىك اشادى. بىراق جوبالاۋ تاسىلدەرى, ستاندارتتار, وسى سالاداعى ءبىلىم دەڭگەيى حالىقارالىق دەڭگەيدەن تومەن ەكەنىن مويىنداۋىمىز كەرەك. سالدارىنان تىم ءالسىز جوبالار دا پايدا بولىپ جاتادى. مۇنى وزگەرتۋ ءۇشىن باتىل شەشىم قاجەت. جاڭا قالا قۇرىلىسى كودەكسى قابىلداناردا وزىق حالىقارالىق تاجىريبەگە سۇيەنۋ ماڭىزدى. ماسەلەن, كليماتى وتە قيىن دۋبايدىڭ ءوزى حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي قۇرىلىس جۇرگىزىپ وتىر. ەڭ باستىسى – ولار الەمنىڭ كەز كەلگەن ەلىنىڭ ماماندارىمەن ءبىر تىلدە سويلەسەدى. سەبەبى جاھاندىق ينتەگراتسيانىڭ ءتىلى – ورتاق ستاندارت.
– سىزدىڭشە قۇرىلىس ساپاسىن كوتەرىپ, قالاداعى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىن جاقسارتۋ ءۇشىن ەڭ الدىمەن قانداي بەس ناقتى قادام جاسالۋى كەرەك؟
– بىرىنشىدەن, ارحيتەكتۋرا مەن قۇرىلىس ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن مامانداردىڭ ءبىلىمى مەن كاسىبي دەڭگەيىن كوتەرۋ كەرەك. ارحيتەكتور, قۇرىلىسشى, دەۆەلوپەرلەر ۇنەمى ءوزىن جەتىلدىرىپ, تاجىريبەلى مامانداردان ۇيرەنىپ وتىرۋى ءتيىس. ەكىنشىدەن, جوبالاۋ ۇدەرىسىن حالىقارالىق ستاندارتتارعا كوشىرۋ – مىندەت. ۇشىنشىدەن, ەسكىرگەن, ماڭىزىن جوعالتقان قۇرىلىس نورمالارىن قايتا قاراپ, ارتىقتارىن الىپ تاستاۋ كەرەك. ونىڭ ورنىنا كولىك قوزعالىسى, لاندشافت, كونسترۋكتيۆ, قاسبەت ەستەتيكاسى سەكىلدى باعىتتارعا ەكپىن قويۋ قاجەت. ۇلتتىق جانە جەرگىلىكتى دەڭگەيدە قالا قۇرىلىسى رەگلامەنتتەرىنە تەكسەرىس جۇرگىزىپ, ديزاين-كود, سىرتقى جارناما ەرەجەلەرىن دە سول رەگلامەنتتەر اياسىندا ەنگىزۋ كەرەك. تورتىنشىدەن, ءار وڭىرگە بەيىمدەلگەن قالا قۇرىلىسىنىڭ ستاندارتى قاجەت. ءبىر عانا الماتىنىڭ وزىندە بىرنەشە رەگلامەنت بولۋى زاڭدى. قازىر ەلىمىزدە قالا قۇرىلىسى نورماسى بارلىق وڭىرگە بىردەي – بۇل كەڭەستىك كەزەڭنەن قالعان جۇيە. ول كەزدە جوسپارلى ەكونوميكا جانە ورتالىقتاندىرىلعان بيلىك بولعاندىقتان, تيپتىك ۇيلەر ءبىر ستاندارتپەن سالىنعان. بەسىنشىدەن, وسى رەفورمالاردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ارحيتەكتور مارتەبەسىن كوتەرۋ قاجەت. سەبەبى الەمنىڭ كوپ ەلىندە ارحيتەكتور – قۇرىلىس ۇدەرىسىندەگى باستى تۇلعا. كەي ەلدەردە قۇرىلىسقا نەسيە الۋ كەزەڭىنە دە ارحيتەكتور قاتىسادى. بىزدە, كەرىسىنشە, باستى ءرول ينجەنەرگە بەرىلگەن. ال باستى ماقسات جوبانىڭ ساراپتامادان ءوتۋى بولىپ كەتكەن.
– قازىر قانداي ساۋلەتتىك جوبالاردى جۇزەگە اسىرىپ جاتىرسىزدار؟
– مەن نەگىزىن قالاپ, باسشىلىق ەتىپ وتىرعان كومپانيا – ەلىمىزدەگى تولىق تسيكلدى جەتەكشى ساۋلەت بيۋرولارىنىڭ ءبىرى. كوماندامىزدا 150 مامان ەڭبەك ەتەدى. پورتفوليومىزدا 600-دەن استام جوبا بار. ءبىرازى حالىقارالىق كاسىبي ماراپاتتارعا يە بولدى. قازىر تەك ەلىمىزدە ەمەس, ءباا, اقش, رەسەي, ازەربايجان, قىرعىزستان جانە وزبەكستاندا دا جۇمىس ىستەپ جاتىرمىز. جاقىندا ەل تاريحىندا العاش رەت دۋبايداعى كوپقاباتتى تۇرعىن ءۇي كەشەنىنىڭ تۇجىرىمداماسىن جاسادىق. ازەربايجانداعى جوبامىز دا ەرەكشە. كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىنداعى «Sea Breeze» كۋرورت ايماعىندا 50 گەكتاردان اساتىن جەرگە جاڭا تۋريستىك ايماقتىڭ جوباسىن جاساپ جاتىرمىز. قىرعىزستاندا تاۋ باۋرايىندا جانە قالا ىشىندە بىرنەشە جوبامىز بار. وزبەكستاندا جاڭا تۇرعىن اۋداننىڭ تۇجىرىمداماسىنا كىرىستىك. 400 گەكتار اۋماقتى قامتيتىن جوبادا 30-دان استام بىرەگەي ساۋلەت نىسانى قاراستىرىلعان. ماقساتىمىز – جايلى ءارى ۇيلەسىمدى قالالىق ورتا قالىپتاستىرۋ.
– اقش, ءباا جانە وزگە ەلدەردەگى قۇرىلىس سالاسىنىڭ ىشكى تەتىكتەرىندە بىزبەن سالىستىرعاندا قانداي ناقتى ارتىقشىلىقتاردى بايقادىڭىز؟
– ءبىرىنشى بايقاعانىم – شەتەلدەگى ستاندارتتارمەن جۇمىس ىستەۋ الدەقايدا وڭاي, ىڭعايلى. سول سەبەپتى, ولاردىڭ ساۋلەتى مۇلدە وزگەشە. بىزگە تاڭسىق بولىپ كورىنەتىن دۇنيەلەر ولاردىڭ كۇندەلىكتى تاجىريبەسىنە اينالعان. ال بىزگە مىندەتتى تۇردە وزىق حالىقارالىق تاجىريبەنى ۇيرەنۋ قاجەت. مەنىڭشە, الدىمەن جوبالاۋ ستاندارتى مەن كەزەڭدەرىن قايتا قاراپ, ءار ايماققا جەكە قالا قۇرىلىسى ەرەجەلەرىن ەنگىزىپ, قۇرىلىس كودەكستەرىن زاماناۋي تالاپتارعا بەيىمدەۋ كەرەك. قۇرىلىس ماتەريالدارى بەتون, كىرپىش, اينەك – بىزدە دە, شەتەلدە دە بىردەي. بىراق جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى مۇلدە بولەك. ال ول ءتاسىلدى زاڭنامالىق بازا ايقىندايدى. سوندىقتان ءبىر ماتەريال ءار ەلدە ءارتۇرلى ناتيجە بەرەدى.
اڭگىمەلەسكەن –
ەلىگىماي توڭكەر,
«Egemen Qazaqstan»
