سۋرەت: aqmeshit-zhastary.kz
ەلىمىزدە 18-27 جاس ارالىعىنداعى ەر ازاماتتار ءۇشىن اسكەري قىزمەت – مىندەتتى. كونستيتۋتسيانىڭ 36-بابى بويىنشا ءاربىر ازامات ەلىن قورعاۋعا دايىن بولۋعا ءتيىس. بىراق شىن مانىندە جاستاردىڭ ءبىر بولىگى ءتۇرلى جولمەن اسكەردەن جالتارۋعا تىرىسادى. كەيبىرى دەنساۋلىق جاعدايىنا سىلتەمە جاساسا, باسقالارى جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسىپ, ودان كەيىنگى ستيپەنديالىق باعدارلامالار ارقىلى بۇل مىندەتتەن قۇتىلىپ ءجۇر.
ولاردىڭ پىكىرىنشە, اسكەري قىزمەتكە بارۋدان جالتارۋدىڭ باستى سەبەبىنىڭ ءبىرى – ارمياداعى ءتۇرلى جاعدايلار مەن ءتارتىپ ماسەلەسى. 2023 جىلى ەلىمىزدە اسكەر قاتارىندا بولعان ساربازداردىڭ اراسىندا 15-كە جۋىق ءولىم جاعدايى تىركەلگەن. بۇل – رەسمي دەرەك قانا. سودان دا كوپتەگەن اتا-انا بالالارىنىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن الاڭداپ, ولاردى اسكەردەن الىپ قالۋدىڭ جولىن ىزدەيدى.
2022 جىلعى دەرەكتەرگە سايكەس, ەلىمىزدە اسكەري بورىشىن وتەۋدەن جالتارعان ازاماتتاردىڭ سانى 7 مىڭنان اسقان. ولاردىڭ باسىم بولىگى مەديتسينالىق انىقتاما, وقۋ نەمەسە وزگە سەبەپتەر ارقىلى مىندەتتەن بوساتىلعان.
سونىمەن قاتار «جاستار» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىعى جۇرگىزگەن ساۋالناماعا سايكەس, 18-27 جاس ارالىعىنداعى ازاماتتاردىڭ 62%-ى اسكەرگە بارۋعا ىنتاسىز ەكەنىن بىلدىرگەن. ساۋالنامادا ەڭ ءجيى كەزدەسكەن سەبەپتەر: الىمجەتتىك, ناشار تۇرمىستىق جاعداي جانە بولاشاق مانساپقا زيان كەلۋى. وسى كورسەتكىشتەر ەلىمىزدەگى اسكەري جۇيەنىڭ پروبلەمالارىن ناقتى كورسەتىپ وتىر جانە بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن كەشەندى ءتاسىل قاجەت ەكەنىن دالەلدەيدى.
اسكەري قىزمەتتىڭ ماسەلەلەرىن ايتقاندا ءبىرىنشى كەزەكتە الەۋمەتتىك جاعدايلار مەن الىمجەتتىك العا شىعادى. كوپشىلىكتىڭ پىكىرىنشە, ارميادا «جارعىلىق ەمەس قاتىناستار» دەپ اتالاتىن بەيرەسمي ءتارتىپ جۇيەسى ءالى دە بار. جاڭا كەلگەن ساربازدارعا بۇرىنعى «اعالارىنىڭ» قىسىم كورسەتۋى ءجيى كەزدەسەدى. البەتتە, بۇل ارمياعا دەگەن ۇرەي مەن سەنىمسىزدىك تۋدىرادى. جاس جىگىتتەردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيزەلىسكە ءتۇسۋى اسكەردىڭ الەۋەتىن دە تومەندەتەدى.
سونداي-اق حالىقتىڭ اۋزىندا جۇرگەن پىكىر – اسكەردەگى ماتەريالدىق-تۇرمىستىق جاعدايدىڭ تومەندىگى. كوپتەگەن اسكەري بولىمدە جاتاقحانا, تاماق, كيىم جانە سانيتارلىق جاعدايلار سىن كوتەرمەيدى. قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنە سايكەس, ەلىمىزدىڭ كەيبىر گارنيزوندارىندا سۋ مەن جىلۋ جۇيەسى ەسكىرگەن, بۇل ساربازداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن تومەندەتەدى. بۇعان قوسا, كەيبىر جاستار اسكەرگە بارۋدى ءبىلىم مەن مانساپ جولىنا كەرى اسەر ەتەدى دەپ سانايدى. ويتكەنى ولار ءۇشىن بۇل – ءبىر جىل ۋاقىتتى تەككە جوعالتۋ. وقۋدان قول ءۇزىپ, مانساپتىق جوسپارلارىن كەيىنگە شەگەرەدى.
قازىرگى قازاق قوعامىندا اسكەري قىزمەتكە دەگەن قۇرمەت تە ازايىپ كەتكەنى جاسىرىن ەمەس. بۇرىن اسكەري فورما كيۋ ەرلىك پەن مارتەبەنىڭ بەلگىسى بولسا, قازىر كوپشىلىك ءۇشىن ول جاي عانا مىندەت بولىپ قالدى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە اسكەري قىزمەتتىڭ جاعىمسىز جاقتارى ءجيى ايتىلىپ, وڭ بەينەلەرى سيرەك كورىنىس تابادى. بۇل دا جاستاردىڭ قۇلشىنىسىنا تەرىس اسەر ەتەدى.
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «ادىلەتتى قازاقستان: زاڭ مەن ءتارتىپ, ەكونوميكالىق ءوسىم, قوعامدىق وپتيميزم» جولداۋىندا: «جاستار اسكەرگە وتان الدىنداعى بورىشىن وتەۋگە بارادى. جاس ساربازدارىمىز ءوز مىندەتىن الاڭسىز ورىنداۋى ءۇشىن اسكەر قاتارىندا, ەڭ الدىمەن, تەمىردەي ءتارتىپ بولۋعا ءتيىس. قارۋلى كۇشتەر مەن باسقا دا كۇشتىك قۇرىلىمدار وسى تالاپتى مۇلتىكسىز ورىنداۋى قاجەت. ءار اتا-انا اسكەرگە كەتكەن بالاسىن مەملەكەتكە سەنىپ تاپسىرادى. سوندىقتان ساربازداردىڭ دەنساۋلىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە, ەڭ الدىمەن, ارميا باسشىلىعى جانە قۇقىق قورعاۋ مەكەمەلەرىنىڭ باسشىلارى جاۋاپتى», دەگەن ەدى.
پرەزيدەنتتىڭ جولداۋدا بۇل ماسەلەگە ارنايى توقتالۋى مەرزىمدى اسكەري قىزمەتتە بەلگىلى ءبىر كەلەڭسىزدىكتىڭ ورىن الىپ جاتقانىن اڭعارتسا كەرەك. ءماجىلىس دەپۋتاتى نارتاي ارالباي ۇلى دا بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىندا قورعانىس ءمينيسترىنىڭ اتىنا جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا اسكەردەگى الىمجەتتىك ماسەلەسىن قوزعاي كەلە: «سىزگە كەلەسى شارالاردى قولعا الۋدى ۇسىنامىن. ەلىمىزدىڭ ارمياسىنداعى اتالعان كەلەڭسىزدىكتى تىيۋ جانە ونىڭ الدىن الۋ بويىنشا ناقتى شارالار قابىلداۋ قاجەت. سونداي-اق اسكەريلەردىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا باعىتتالعان ءىس-ارەكەتتەردى كۇشەيتۋ كەرەك», دەپ ۇسىنىستارىن ورتاعا سالعانى بەلگىلى.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, ارمياعا بارۋدى تارتىمدى ءارى سەنىمدى ەتۋ ءۇشىن اسكەري قىزمەتتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ, اتاپ ايتقاندا, جاتاقحانا, تاماق, مەديتسينالىق كومەك, پسيحولوگيالىق قولداۋ سياقتى نەگىزگى قاجەتتىلىكتەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىلۋعا ءتيىس. الىمجەتتىك ماسەلەسىنىڭ ەل اۋزىندا ءجۇرۋى تەگىن ەمەس. ونى ءتۇپ-تامىرىمەن جويۋ ءۇشىن ءتارتىپ بۇزۋشىلىق جاساعانداردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن قاتايتىپ, بەينەباقىلاۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرعان ءجون دەپ ەسەپتەيمىز. اشىقتىق پەن ادىلدىك بولعان جاعدايدا ساربازداردىڭ قاۋىپسىزدىگى قامتاماسىز ەتىلەدى.
ەڭ ماڭىزدىسى – جاستار اراسىندا اسكەري-پاتريوتتىق تاربيەنى كۇشەيتۋ كەرەك. مەكتەپ پەن كوللەدجدەردە اسكەري-پاتريوتتىق ساباقتار, ارنايى كۋرستار, كەزدەسۋلەر وتكىزۋ ارقىلى جاستاردىڭ بويىندا وتانعا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك پەن بورىش سەزىمىن وياتقان ءجون.
ەلىمىزدىڭ ارمياسى – قاۋىپسىزدىگىمىزدىڭ تىرەگى دەسەك, قازىرگى قوعامدا جاستاردىڭ اسكەرگە بارۋدان باس تارتۋى – جۇيەلى وزگەرىستەردى تالاپ ەتەتىن دابىل. ارميانى جاڭعىرتىپ, ونىڭ بەدەلىن كوتەرۋ – تەك سالا ماماندارىنىڭ ەمەس, بۇكىل قوعامنىڭ مىندەتى. ەگەر ەل بولاشاعىن ويلاساق, وندا جاستارعا ارميانى قاۋىپ ەمەس, قۇرمەت پەن ماقتانىش كوزى رەتىندە كورسەتۋىمىز قاجەت. سوندا عانا ول ناعىز ازاماتتاردىڭ مەكتەبى بولا
الادى.
ءدىلدانا ءنۇردىلدا,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ-دىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى
