ءبىزدىڭ ەلىمىزدەن تابىلاتىن قۇستاردىڭ 405 ءتۇرى – قازاقستاندا ۇيا سالىپ, بالاپان باسسا, 28 ءتۇرى – قىستاپ شىعادى. جىل قۇستارىنىڭ 43 ءتۇرى – ميگراتسيا كەزىندە عانا ايالداپ, قورەكتەنەدى. ال كەزدەيسوق 45 ءتۇرىن – ميگراتسيا كەزىندەگى قولايسىز اۋا رايى سالدارىنان, ياكي باعىتتارىنان جاڭىلعاندا كورىپ قالۋعا بولادى. قالعان 5 ءتۇرى – جازدا قازاقستاندى مەكەندەگەنىمەن, بالاپان شىعارمايدى. دەگەنمەن, سوڭعى جىلدارى ماماندار جابايى قۇستاردىڭ سانى كۇرت ازايىپ بارا جاتقانىن العا تارتىپ, الاڭداۋشىلىق تانىتىپ جۇرگەنى ايان.
ورنيتولوگتار مەن ەكولوگيالىق ۇيىمدار ءبىرىنشى كەزەكتە قۇستاردىڭ ازايۋىنا براكونەرلەر ەمەس, اۋىل شارۋاشىلىعىن دامىتۋ, جەر جىرتۋ, قۇرىلىس پەن ونەركاسىپتى وركەندەۋى سەبەپ بولىپ وتىرعانىن ايتادى. سول سياقتى كليماتتىق وزگەرىستەر دە – قۇستاردىڭ ميگراتسيالىق جولدارى مەن ۇيا سالۋىنا كەرى اسەرىن ەتىپ وتىر. وعان قوسا قۇستاردىڭ قالىپتى تىرشىلىگىنە سۋ قويمالارى مەن توپىراقتىڭ لاستانۋى – پەستيتسيدتەر مەن باسقا حيميكاتتاردى قولدانۋ كەسىرىن تيگىزىپ كەلەدى. ال براكونەرلىك پەن قۇستاردىڭ سيرەك كەزدەسەتىن تۇرلەرىن اۋلاۋ, اتۋدان كەلەتىن ماسەلەسى سوڭعى كەزەكتە تۇر.
سونىمەن ەلىمىزدە قۇستاردى قورعاۋ مەن كوبەيتۋدە قانداي تىرلىكتەر اتقارىلىپ جاتىر دەگەن ساۋال تۋىنداعاندىقتان, ءبىر توپ باق وكىلى ەلىمىزدەگى جىرتقىش قۇستاردى ءوسىرىپ, قايتا تابيعاتقا جىبەرۋمەن اينالىساتىن جالعىز «سۇڭقار» ورتالىعىنا ساپارلاعان ەدىك.
الدىمەن قۇستاردى قورعاۋ وداعى مەن قازاقستانداعى بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعى (قبسق) كوپ جىلدان بەرى «جىل قۇسى» اكتسياسىن وتكىزىپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتۋ كەرەك. مىسالى, 2025 جىلى بۇل مارتەبەگە جىرتقىش قۇستاردىڭ ءبىرى – جۇرتشى يە.
«قۇستار – جەردەگى ومىرتقالىلاردىڭ ءبىرىنشى كوزگە كورنەكتى وكىلى ءارى قورشاعان ورتاداعى احۋالدىڭ تاماشا كورسەتكىشى. وكىنىشكە وراي, ادامدار قۇستاردىڭ جاعدايىنا نازار اۋدارا بەرمەيتىندىكتەن, جىل سايىن «جىل قۇسى» اكتسياسى وتكىزىلىپ كەلەدى. بيىل تاڭداۋ جۇرتشىعا ءتۇستى – بۇل تيىسىنشە باعالانباي جۇرگەن ولەكسە جەيتىن قۇستار ەڭ كىشكەنتاي توبىنىڭ وكىلى. باسقا دا قۇستار سياقتى, جۇرتشىنىڭ دا ورتاسى تارىلدى, براكونەرلىكتەن بولەك, ەلەكتر جەلىلەرى مەن جەل ەنەرگەتيكاسى نىساندارىنا سوعىلىپ ءولىپ جاتادى. بارلىق ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جانە جەل ەنەرگەتيكاسى جوبالارى حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس ەكولوگيالىق باعالاۋ پروتسەدۋراسىنان ءوتۋى ءتيىس. وكىنىشكە قاراي, قازاقستاندا مۇنداي ستاندارتتار ءالى جوق, بىراق ولاردى قولدانۋ قۇستاردىڭ جولىنداعى قاۋىپ-قاتەرلەودى ايتارلىقتاي ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ەدى», دەيدى قازاقستانداعى بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ قاۋىمداستىعىنىڭ عىلىم جونىندەگى ديرەكتورى سەرگەي سكليارەنكو.
ايتقانداي, 2025 جىلى قازاقستاننىڭ قىزىل كىتابىنا ەكى قۇستىڭ ءتۇرى – اقباس قۇماي مەن كۇشىگەن ەنگەن.جىرتقىش قۇستاردى كوبەيتىپ, باپتاپ, تابيعات اياسىنا جىبەرۋدە اۋقىمدى زەرتتەۋلەر جۇرگىزىپ كەلە جاتقان «سۇڭقار» ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى اشوت انزوروۆ:
«بۇرىن بىزگە كوبىنەسە كولىك قاعىپ كەتكەن قۇستاردى اكەلەتىن. قازىر مۇنداي جاعداي ازايدى. ارينە, ءبىز جارالى قۇستاردى ەمدەپ, تابيعاتقا قايتا جىبەرەمىز, بىراق وڭالتۋ ماسەلەسى كۇردەلى جانە ول قۇرى قيالمەن شەشىلمەيدى», دەيدى.
ماماندار كوپ ەلدە جارالانعان قۇستارعا كومەك كورسەتەتىن ارنايى باعدارلامالارى جوق بولعاندىقتان, ەرىكتىلەر قۇستاردى وزدەرى ەمدەيتىنىن ايتادى. قۇستاردى ەمدەۋ كىسىنى ەمدەۋدەن ارزان ەمەس – قۇنى دياگنوزىنا بايلانىستى 20, 50, ءتىپتى 100 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتۋى مۇمكىن.
«دالا قاناتتارى – 2025» ورنيتولوگيالىق بايقاۋىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى پاۆەل ادجيگيلدياەۆ:
«سوناۋ جەتپىسىنشى جىلدارى الماتىدا سەرۋەندەپ ءجۇرىپ, 60 شاقتى قۇس ءتۇرىن كەزدەستىرۋگە بولاتىن, قازىر شامامەن 20 ءتۇرى تابىلادى. قۇستار ەكوجۇيەلەردە ماڭىزدى ءرول اتقاراتىندىقتانع ولاردىڭ ازايۋىن – دابىل بەلگىسى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك», دەيدى.
جوعارىدا 13 جىلدان بەرى الاكولدىڭ جاعاسىندا رەسپۋبليكالىق قۇستاردى باقىلاپ, تاماشالايتىن – «الاكول قاناتتارى» فەستيۆالى وتكىزىلىپ كەلە جاتقانىن اتادىق.
قازىر الاكولدە شامامەن 200 قۇس ءتۇرىن كەزدەستىرۋگە, ونىڭ ىشىندە جويىلىپ كەتۋ قاۋپى بار, سيرەك كەزدەسەتىن رەليكتى شاعالانى كورۋگە بولادى.
«الاكول قاناتتارى» فەستيۆالىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى ناتاليا بوروۆايا باستاپقىدا فەستيۆال كوڭىل كوتەرەتىن شارا بولسا, ۋاقىت وتە كەلە ول مادەني, ءبىلىم بەرۋ جانە ەكولوگيالىق باعدارلامالاردى قامتيتىن كوپفورماتتى ورىنعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى.
وسى ارادا توقتالا كەتەتىن تاعى ءبىر ءجايت – افريكا اپتابىنا قاراعاندا قاراعاندا, ورتالىق ازيا جىل قۇستارى ءۇشىن جايلى بولىپ كورىنۋى مۇمكىن. الايدا, بۇل ارادا دا تالاي ماسەلە بار, ولاردى تەك قوعام نازارىن اۋدارۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى دەسەك, الاكولدىڭ بىرەگەي تابيعاتىن ساقتاۋعا باعىتتالعان ەكولوگيالىق باستامالارعا تۇراقتى دەمەۋشىلىك تانىتىپ كەلە جاتقان Carlsberg Kazakhstan كومپانياسىنىڭ PR مەنەدجەرى ماريا گوروحوۆا:
«فەستيۆال قاتىسۋشىلارى جىل سايىن ءبىزدىڭ ايماقتىق ەكولوگيالىق اكتسيامىز – ء«مولدىر سۋعا» دا قاتىسىپ, كول جاعالاۋىنداعى قوقىستاردى جينايدى. ءارى بۇل ءبىزدىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىك ارقالاعان كومپانيا رەتىندە بەدەلىمىزدى نىعايتۋعا بەرىلگەن تاماشا مۇمكىندىك. بيىل وسى ىنتىماقتاستىعىمىزدى ۇلعايتىپ, «Qazaq birds 2025» بايقاۋىن وتكىزۋگە ۇيىتقى بولىپ جاتىرمىز. بايقاۋ ەلىمىزدىڭ بىرەگەي تابيعاتىن ساقتاۋدىڭ كوكەيكەستىلىگىن ناسيحاتتاسا, ارقايسىمىز وسى ماڭىزدى ميسسياعا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا الامىز», دەيدى.
