ERG كومپانيالار توبى ەلىمىز وڭىرلەرىندە ءومىردى جاقسارتۋعا باعىتتالعان جوبالاردى بەلسەندى تۇردە ىسكە اسىرىپ, 2017 جىلدان باستاپ جىلىنا ەكى رەت Makeathon «TOM:Kazakhstan» جوباسىن وتكىزىپ كەلەدى. مەيكاتون قاتىسۋشىلارى وسى ۋاقىتقا دەيىن قولعا ارنالعان پروتەزدەر, زاعيپ جاندارعا ارنالعان يكەمدى تاياقتار, اۋتيزممەن اۋىراتىن بالالارعا اسىقتار مەن ينسۋلتتان كەيىن وڭالتۋعا ارنالعان جۇمساق ەكزوسكەلەتتەر ازىرلەدى. بۇل ونەرتابىستار ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار ادامداردىڭ ءومىرىن جەڭىلدەتە تۇسەدى.
مۇگەدەكتىگى بار ادامدارعا ارنالعان يننوۆاتسيالىق شەشىمدەر جاساۋعا ارنالعان بىرەگەي الەۋمەتتىك جوبا – Makeathon «TOM:Kazakhstan» 17-مەيكاتوننىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى Satbayev University الاڭىندا ءساۋىر ايىندا باستالعان بولاتىن. الەۋمەتتىك جوبا اياسىندا ونەرتاپقىشتار, ينجەنەرلەر, سالا ماماندارى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ ءومىرىن وزگەرتە الاتىن تەحنولوگيالاردى ازىرلەۋ ءۇشىن ءبىر الاڭدا كەزدەستى. مەيكاتوننىڭ «PreTOM» كەزەڭىندە ونەرتاپقىشتار دايىندىقتان ءوتىپ, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالارمەن كەزدەسىپ, ولاردىڭ دەنساۋلىق جاعدايىمەن تانىستى. ولشەمدەر الىپ, يننوۆاتسيالىق پروتوتيپتەردى ازىرلەۋگە كىرىستى.
مەيكاتونعا الماتى جانە شىمكەنت قالالارىنان 7 كوماندا قاتىستى. كوماندالار قولجەتىمدى ماتەريالدارمەن سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالارعا ارنالعان رەابيليتاتسيالىق قۇرالداردى جاساپ شىعاردى. ونەرتاپقىشتار ۆەرتيكاليزاتوردى مودەرنيزاتسيالاۋ, تىرەك-قيمىل اپپاراتىن كۇشەيتۋگە ارنالعان گەيميكاتسيا ەلەمەنتى بار ۆەلوترەناجەر, اقىلدى, ينتەراكتيۆتى اربا, رەابيليتاتسيالىق ورتالىققا ارنالعان كولياسكا تۇرىندەگى بەيىندى ورىندىقتى 72 ساعاتتا ازىرلەپ, قازىلار القاسىنىڭ نازارىنا ۇسىندى.
ق.ساتباەۆ اتىنداعى قازۇتزۋ ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ, قولداۋ جانە سۇيەمەلدەۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ديليارا ۋرمانوۆانىڭ ايتۋىنشا, Almaty Makeathon الاڭىندا تالانتتى جاستار جىلدان-جىلعا كوبەيىپ كەلەدى. بۇل الاڭ جاڭا ىزدەنىستەرگە, قوعامدا تۋىنداپ وتىرعان كوكەيكەستى ماسەلەگە بەيجاي قاراماۋعا ۇندەيدى.
Makeathon «TOM:Kazakhstan» ۇيىمداستىرۋشىسى «الەۋمەتتىك دامۋ قاۋىمداستىعى» زتب ۆيتسە-پرەزيدەنتى سانيا اراپوۆا اتاپ وتكەندەي, جاس ونەرتاپقىشتاردىڭ جوبالارى ەرەكشە بالالاردىڭ قيمىل-قوزعالىسىن جەڭىلدەتۋگە ارنالعان. اتا-انالار ءۇشىن قولجەتىمدى قۇرىلعىلاردى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ زەرتحانالارىندا قۇراستىرۋ ناتيجەسى ەلىمىزدەگى ينجەنەرلىك ءبىلىمنىڭ بولاشاعىن ايقىندايدى.
– جاس ينجەنەرلەردىڭ ەركىن يدەيالارى مەن باستامالارى, يننوۆاتسيالىق ونىمدەرى اتا-انالار مەن ەرەكشە بالالاردىڭ قاجەتىنە جاراپ جاتقانىن قۋانىشپەن حابارلايمىز. بۇگىندە ەرەكشە بالالاردىڭ قيمىل-قوزعالىسىنا قاجەتتى قۇرىلعىلاردىڭ نارىقتاعى باعاسى وتە جوعارى. ارنايى كۆوتامەن بەرىلەتىن قۇرىلعىلار بالانىڭ دەنە ءبىتىمى, قوزعالىسىنا ءار كەزدە سايكەس كەلە بەرمەيدى. مەيكاتون الاڭىندا ونەرتاپقىشتار اتا-انالارىمەن سالا ماماندارىمەن كەزدەستى. قانداي قيمىل اپپاراتتارى قاجەت ەكەنىن بىلگەننەن كەيىن بالالاردىڭ ىڭعايىنا, دەنە بىتىمىنە كەلەتىن يننوۆاتسيالىق ونىمدەردى ساناۋلى ساعاتتاردىڭ ىشىندە جاساپ شىعاردى. بۇل جاس ينجەنەرلەردىڭ العان ءبىلىمىن تاجىريبەدە ءتيىمدى قولدانا الاتىندىعىن كورسەتەدى. اۆتوماتتاندىرىلعان, قولدانۋعا ىڭعايلى, بالانىڭ قيمىل-قوزعالىسىن جەڭىلدەتىپ, اتا-اناعا تۇسەتىن سالماقتى ازايتاتىن مۇنداي قۇرىلعىلار ساتىلىمدا جوق. ونىڭ ارقايسىسى ءاربىر بالانىڭ ەرەكشەلىگىن ەسكەرە وتىرىپ جاسالدى, – دەيدى سانيا اراپوۆا.
مەيكاتون الاڭىندا 1-ورىندى يەلەنگەن قازاق-بريتان تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «نەيسكۋسستۆەننىە ينتەللەكتى» كومانداسى مۇشەلەرىنە 100 مىڭ تەڭگەدەن ۇلەستىرىلىپ, ارنايى ديپلوم بەرىلدى. كوماندا كاپيتانى ادىلەت سادۋ تسەرەبرالدى سال اۋرۋى دياگنوزى قويىلعان بالالارعا ارنالعان اقىلدى وڭالتۋ كرەسلوسىن تانىستىردى. «ورىندىق لوگوپەدتىڭ سۇرانىسى بويىنشا جاسالدى. قولدانىستاعى ەسكى مودەلدەگى ورىندىق ىڭعايسىز ءارى بالالاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە بەيىمدەلمەگەن ەكەن. قوزعالتۋ نۇكتەلەرى مەحانيكالىق, ۇستەلدىڭ ارتقى بۇرىشىن نەمەسە بيىكتىگىن قولمەن قوزعاپ وتىرۋ قاجەت», دەيدى ول. كوماندا مۇشەلەرى ارنايى تۇيمەلەرمەن نەمەسە قاشىقتان پۋلتپەن باسقارىلاتىن تولىعىمەن اۆتوماتتاندىرىلعان رەتتەۋ جۇيەسى بار جاڭا ورىندىق قۇراستىردى. يننوۆاتسيالىق ورىندىق وڭالتۋ ۇدەرىسىن ىڭعايلى ەتىپ, ورتالىقتاعى مامانداردىڭ جۇمىسىن جەڭىلدەتەدى. بالالاردىڭ ءوزىن سەنىمدى جانە ەركىن سەزىنۋگە ىقپال ەتەتىن فۋنكتسيونالدى ءارى قاۋىپسىز ورىندىق جاساپ شىعارۋعا كوماندا مۇشەلەرى باستى ءمان بەرگەن.
«دتسپ دياگنوزى قويىلعان بالانىڭ قوزعالىسى مەن وڭالۋىن جەتىلدىرۋ» جوباسى ءۇشىن «Unimates» كومانداسى 2-ورىندى يەلەندى. كوماندا مۇشەلەرىنىڭ ارقايسىسىنا 60 تەڭگە سىيلىق پەن ديپلوم ۇلەستىرىلدى. كوماندا كاپيتانى ساردور يۋلداشوۆتىڭ ايتۋىنشا, قۇرىلعى سال اۋرۋىنا شالدىققان بالالاردىڭ قوزعالىسىنا لايىقتالىپ جاسالعان. جوبانىڭ ءبىرىنشى بولىگىندە FS933L بالداعى ءتورت دەڭگەيلى تروسپەن جەتىلدىرىلگەن. تۇراقتى قولدانا بەرۋگە ىڭعايلى. بالانى ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعان ويىن ەلەمەنتتەرىن ينتەگراتسيالاۋ, جاتتىعۋلاردى ورىنداۋ فۋنكتسيالارى دا جوبا بارىسىندا ەسكەرىلگەن. دوڭگەلەكتەر داتچيكتەرمەن جانە ارنايى پلانشەتپەن جابدىقتالدى. ميكروكونتروللەر ارقىلى بالانىڭ قوزعالىسى تۋرالى دەرەكتەردى ءبىلىپ وتىرۋعا بولادى.
مەيكاتوندا 3-ورىندى يەلەنگەن «ۆەرستا» كومانداسىنىڭ مۇشەلەرىنە 40 مىڭ تەڭگە جانە ديپلوم تابىس ەتىلدى. كاپيتان راۆيل راگوزين اتاپ وتكەندەي, جوبا تىرەك-قيمىل اپپاراتىنىڭ فۋنكتسيالارى بۇزىلعان 13 جاستاعى بالاعا بەيىمدەلگەن جاڭارتىلعان ۆەرتيكاليزاتور. قۇرىلعى تىزە مەن اياقتىڭ نىق تۇرۋىن قامتاماسىز ەتەدى. اياقتى ەركىن قوزعالتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. جامباس پەن بەل ومىرتقا جۇمىسىن جۇيەلەيدى. ۆەرتيكاليزاتور بالانىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە بەيىمدەلگەن, جىلدام وڭالتۋعا, ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ىقپال ەتەدى.
4-ورىندى ەنشىلەگەن ا.قۋاتبەكوۆ اتىنداعى حالىقتار دوستىعى ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ «CyberBricks» كومانداسىنىڭ كاپيتانى نۇربەك ومار دتسپ دياگنوزى قويىلعان بالانىڭ وڭالۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ينتەراكتيۆتى اربانىڭ ەرەكشەلىگىن اتاپ ءوتتى. وندا بارلىق دەرەكتى, جاساعان جاتتىعۋلار تۋرالى مالىمەتتەردى بازاعا ەنگىزۋگە بولادى. دارىگەر وسى دەرەكتەردى ينتەرنەت ارقىلى قاداعالاپ وتىرادى. ارى-بەرى الىپ جۇرۋگە جەڭىل ءارى ىڭعايلى. قۇرىلعىنى بالا وزدىگىنەن قولدانا الادى.
«ەرەكشە بالالاردىڭ اتا-انالارى وداعىنىڭ» باسقارما توراعاسى, ەرەكشە بالانىڭ اناسى راۋانا ساعاديەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردى تاربيەلەپ وتىرعان وتباسىلارعا تۇراقتى قولداۋ كەرەك.
«بۇگىندە مەملەكەت تاراپىنان جۇمىسپەن قامتۋ, وقىتۋ, وڭالتۋ ورتالىقتارى بولعانىمەن, جىل سايىن وسى ساناتتاعى بالالار سانىنىڭ ۇلعايۋىمەن ونىڭ ءوزى جەتكىلىكسىز بولىپ وتىر. كەزەك سانى جىل سايىن ارتىپ بارادى. ال ساناۋلى ۇيىمداردىڭ قولداۋى جەتكىلىكسىز. قولداۋ ورتالىقتاردىڭ جۇمىسىن ەرەكشە قاجەتىلىگى بار اتا-انالارعا وقىتىپ, سۋبسيديالاۋ ارقىلى دامىتۋعا بولادى. قولداۋ ورتالىقتارىن اشۋ ءۇشىن ەرەكشە بالاسى بار اتا-انالاردى وڭالتۋ مامانى رەتىندە وقىتىپ, قايتا دايارلاۋ قاجەت. ەگەر دە ولار ارنايى مامانعا وقىتىلاتىن بولسا, ءوز بالاسىمەن قاتار وزگە بالالارعا دا كومەگى تيگەن بولار ەدى. بۇل مەملەكەتكە تۇسەتىن سالماقتى دا ەداۋىر جەڭىلدەتەدى. بۇگىندە اتا-انالار وداق تاراپىنان اشىلعان 100-دەن استام چات ارقىلى اقپارات الىپ وتىر. بالاسىنا كۇردەلى دياگنوز قويىلعان كەزدە قولداۋ تاپپاي جۇرگەن وتباسىلار بارشىلىق. وسى ورايدا ولارعا قولداۋ كورسەتەتىن, كەڭەس بەرەتىن بىرىڭعاي بايلانىس ورتالىعىن اشۋ ۋاقىت كۇتتىرمەيدى. بۇل بىرىنشىدەن اقپاراتتىق, ەكىنشىدەن پسيحولوگيالىق قولداۋ الۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەيدى راۋانا باحتىبەكقىزى.
Makeathon «TOM:Kazakhstan» قانداي دا ءبىر بيزنەس ماقساتتى كوزدەمەيدى. ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالاردىڭ ءومىر ساپاسىن جاقسارتۋعا ارنالعان ءاربىر ءونىم تەحنولوگيالىق جاڭاشىلدىعىمەن ەرەكشەلەندى. بولاشاق ينجەنەرلەر يننوۆاتسيالىق ونىمدەردى قۇراستىرۋدا بالا قوزعالىسىن جەڭىلدەتۋگە, جىلدام وڭالىپ كەتۋىنە, كۇندەلىكتى بەلسەندى بولۋىنا ىقپال ەتەتىن ادىستەردى ءتيىمدى قولداندى.
الماتى
