تورعايدى تۇلەتەتىن تىڭ جوبا

قاسىم-جومارت توقاەۆ بۇدان بولەك ارقالىقتاعى اۋەجايدى قالپىنا كەل­تىرىپ, جاڭا اەروۆوكزال سالعان ءجون ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «بۇل جوبا ىشكى كولىك قا­تىناستارىن ەداۋىر جاقسارتادى. سون­داي-اق ورتالىق ايماقتاعى اۋىل شارۋا­شى­لىعى جەرلەرىن يگەرۋگە, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا تىڭ سەرپىن بەرەدى», دەدى مەملەكەت باسشىسى.

بۇل جاڭالىق شالعايدا جاتقان اۋىل تۇرعىندارىن ەرەكشە قۋانىشقا بولەدى. ماسەلە جول باعىتىنا اۋىسقاندىقتان, جول ازابى تۋرالى باستان وتكەن ءبىر وقيعانى ايتا كەتەيىن. شامامەن 1976–1977 جىلدارداعى مال قىستاتۋ كەزى. ناۋرىز ايىنىڭ اياعىنا تامان ءبىزدىڭ جانگەل­دين اۋدانى وڭىرىندە قىس سوزىلىپ, قوعامدىق مال جايىلىمعا شىعا الماي قالدى. بارلىق شارۋاشىلىقتا قىسقا دايىنداعان ءشوپ تاۋسىلعان. تورعاي وبلىسىنىڭ باسشىلارى سولتۇستىك اۋداننىڭ ءبىرىنشى جەتەكشىلەرىمەن اۋداندى ارالاپ, سولتۇستىكتەن ءوز تەحنيكالارىمەن ءشوپ تاسۋعا كەلىسىم جاسادى. سول سولتۇستىك اۋداننىڭ بىرىندە شارۋاشىلىق باسشىسى بولىپ ىستەيتىن سىيلاس دوسىم كەشكىلىك ۇيگە كەلە قالدى. ول اۋدان ورتالىعىنان 100 شاقىرىمنان استام قاشىقتىقتاعى «يۋج­نىي» كەڭشارىنا ءشوپ تيەپ جىبەرگەن تەحني­كالارىنىڭ سوڭىنان كەلە جاتىر ەكەن.

اۋقاتتانىپ العاننان كەيىن كەڭ­شار­دىڭ الىستىعىن جانە كۇن كەشكىرىپ كەت­كەنىن تىلگە تيەك ەتىپ, وعان قونىپ, تاڭەرتەڭ ەرتە كەتكەندەرىڭ دۇرىس دەدىم. بۇل ۇسىنىسىما كەلىستى. ول جىلدارى اقكول, يۋجنىي كەڭشارلارىنا جول بەسقوپا قونىسىن جاناي تۋرا شىعاتىن. سول جولدى كورگەندە دوسىم تاڭعالىپ: «قويشى بۇل جول ەمەس, ءىز, اداسىپ كەتەمىز عوي» دەسىن. مەن, ءبىزدىڭ اۋداننىڭ 15 كەڭشارىنداعى جولداردىڭ قىسى-جازى وسى ەكەنىن ايتقانىمدا, دوسىمنىڭ ءتىلى كۇرمەلىپ, ايتارعا ءسوزى بولماي قالدى. نەسىن جاسى­رايىن, ول كەزەڭدە جالعىز ءبىزدىڭ اۋدان عانا ەمەس شالعايدا ورنالاسقان شا­رۋا­شىلىقتارداعى جولدىڭ جايى وسى كۇيدە بولاتىن. تاقتايداي جولمەن بارار جەرىنە كەدەرگىسىز جەتىپ, جايلى جول ءجۇرۋدى كىم قالامايدى دەيسىز.

سوندىقتان استانا, ارقالىق, تورعاي جانە ىرعىز ارقىلى ترانسكاسپي حالىق­ارالىق اۆتوكولىك جولىنىڭ قۇرى­لىسىن باستاۋعا شەشىم شىعارعان رەسپۋبليكا باسشىلىعىنا ەلدىڭ ريزاشىلىعى شەكسىز.

كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ جانگەلدين اۋدانىنا ارنايى بارعان ساپارىندا: «ۇسىنىپ وتىرعان جوبامىز بويىنشا جول استانادان جانتەكەگە, ودان ەگىندىكولگە بارادى. ءارى قاراي ارقالىق قالاسى مەن امانگەلدى, جانگەلدين اۋدان­دارى ارقىلى ىرعىزعا بارادى. ەكىنشى ساناتتى, ەنى 9 مەتر بولاتىن, ەكى جولاقتى جول سالامىز», دەگەن ەدى. اللا ءساتىن سالىپ, باستالاتىن جول جوباسى تولىق ىسكە اسسا, اۋىل حالقى ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش بولماق.

تورعاي اۋىلىنىڭ تۇرعىنى, ەڭبەك ارداگەرى تويعانبول نۇرحانوۆ وسى ىرگەلى جوبا حالىقتىڭ كوپتەن بەرگى ارمانى ەكەنىن ايتادى. «تورعاي ءوڭىرىنىڭ حالقى وتە قۋانىشتى. بۇل – بىرنەشە جىلدان بەرى ويلاعان ءبىزدىڭ ارمانىمىز. ونىڭ سىرتىندا ارقالىقتاعى اۋەجاي قايتادان قالپىنا كەلتىرىلمەك. بۇعان دا قۋانىپ وتىرمىز. وسى جول سالىنسا تورعايدىڭ تىنىس-تىرشىلىگى كەڭەيىپ, جاقسارا تۇسەدى. كوشى-قون توقتايدى. حالقىمىز تۇراقتانادى. ەلىمىز كوركەيەدى دەپ سەنەمىز», دەدى ول. سونداي-اق ارقالىق قالاسىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى ءشوپتىباي ءبايدىلدين دە بۇل – تەك جول قۇرىلىسى عانا ەمەس, تورعاي ەلى دامۋىنىڭ جاڭا كەزەڭى ەكەنىن جەتكىزدى.

نە جاسىراتىنى بار, جاس بىرازعا كەلسە دە, قازاعىمنىڭ قارا قازانىندا قايناپ وسكەن ءبىز – ارداگەرلەر ءالى دە بولسا بىرلىگىمىزدىڭ, تاتۋلىعىمىزدىڭ نەگىزى اۋىلدى وركەندەتۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىپ, وسى باعىتتا ءتيىستى ورگاندارعا ناقتى ۇسىنىستار جاساپ جۇرگەن تۇلعالارعا كوڭىل اۋدارىپ وتىرامىز. سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى – پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بەرىك بەيسەنعاليەۆ.

بەرىك تۇرسىنبەك ۇلى – ەلىمىزگە تانىمال ەكونوميست-عالىم. ول پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى بولىپ سايلانعاننان كەيىن تورعاي جۇرتىنىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن جەرىنە جەتكىزە ايتىپ ءجۇر.

سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا, بەرىك تۇر­سىن­بەك­ ۇلىنىڭ: «...استانا-ارقالىق-تورعاي-ىرعىز ارقىلى قاندىاعاشقا دەيىن ورتا­لىق-باتىس كولىك ءدالىزىن قۇرۋ جوباسى بويىنشا اۆتوجول سالۋ جانە رەكونسترۋكتسيالاۋ ماسەلەسى وزەكتى. جاڭا كولىك ءدالىزى كەلەشەكتە قازاقستاننىڭ ورتالىق جانە باتىس وڭىرلەرىنىڭ تەڭگەرىمدى دامۋىنا ىقپال ەتۋگە ءتيىس...»; «...تورعاي ءوڭىرىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋى جانە وڭىرارالىق لوگيستيكانى كۇشەيتۋ, تۋريزم سالاسى مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس جۇمىسىن جانداندىرۋ ءۇشىن ارقالىق قالاسىنىڭ بۇزىلىپ, جەكەنىڭ قولىنا ساتىلىپ كەتكەن اۋەجايىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ قاجەت...» دەپ ۇكىمەت باسشىسىنا جولداعان بىرنەشە دۇركىن دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى جاقسى بىلەمىز.

«اۋدان ورتالىعىنداعى «بالدىرعان» بالاباقشاسىنىڭ جوندەۋ جۇمىستارىن باقىلادىم. ودان بولەك, ق.قايدوسوۆ ورتا مەكتەبىندە اسحانا مەن سپورت زالى جوندەلمەك. سۋجارعان, شەگەن, ءشيلى اۋىلدارىندا اۋىزسۋ قوندىرعىسىنىڭ قۇرىلىسى, ءتاۋىش جانە اقشىعاناق اۋىلدارىندا فوك قۇرىلىسى جۇرگىزىلمەك. بۇل جۇمىس پارتيامىزدىڭ «جول كارتاسىنا» ەنگىزىلگەن. ەل يگىلىگىنە تۇتىناتىن نىساندار جاڭارىپ جاتىر. بۇل وتە قۋانىشتى جاڭالىق. ەلدىڭ ەڭسەسى كوتەرىلىپ, كوشى -قون ماسەلەسى توقتايدى دەگەن ۇمىتتەمىن. الداعى 2025 جىلى جەرلەس, الاش ارىسى م. دۋلات ۇلىنىڭ 140 جىلدىق مەرەيتويى. ارنايى بيدايىق اۋىلىنا بارىپ, الاش قايراتكەرىنىڭ رۋحىنا دۇعا باعىشتاپ, تاريحي مۇراجايىمەن تانىستىم. كەشەندى جوسپار ازىرلەنۋى كەرەك دەپ سانايمىن». وسىنداي ماتىندە جازىلعان ءماجىلىس دەپۋتاتىنىڭ قولىما تۇسكەن كۇندەلىگىنەن ءبىراز سىر اقتارۋعا بولادى.

مەرزىمدى ءباسپاسوز بەتتەرىندە جاريا­لان­عان بەرىكتىڭ ءوزى جازعان «تورعاي ءوڭىرى­نىڭ دامۋىنا تىڭ سەرپىن بەرەدى» جانە ت.ب. كو­لەمدى ماقالالارىندا قوعامدى تولعان­دىراتىن وزەكتى ماسەلەلەردى كوتەرىپ, ەكونوميكا, الەۋمەتتىك ساياسات, زاڭ جانە ءتارتىپ, يدەولوگيالىق جۇمىستار بو­يىنشا جۇيەلى شەشىمدەردى شەشۋگە جانە پرەزيدەنت قوزعاعان ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار, تسيفرلان­دىرۋ, ءبىلىم, ەكولوگيا باستامالارىنا ەرەكشە نازار اۋدارعان. بۇل باستامالار وڭىرلەردىڭ دامۋىنا سەرپىن بەرىپ, حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋدىڭ نەگىزى دەپ تۇيىندەيدى.

قويشى سارسەنكەلدين,

جانگەلدين اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى

قوستاناي وبلىسى