پاريج. يۋنەسكو. ايتىس

– اسقار ساۋىتبەك ۇلى, جا­عىمدى جاڭالىقتى ەستىپ جاتىرمىز. ايتىستى پاريج تورىنە شىعارعالى جاتىر ەكەن­سىز­دەر. قۇتتى بولسىن! بۇل فران­تسيا جەرىندە العاش ۇيىمداس­تىرىلىپ جاتقان ايتىس پا؟

– راحمەت. اۋەلى مىنا جايدىڭ باسىن اشىپ ايتىپ الايىن, بۇل ايتىستىڭ پاريج تورىنە العاش كوتەرىلۋى ەمەس. فرانتسيا استاناسىندا 2008 جىلى ءجۇرسىن ەرمان اعانىڭ باستاماشىلىعىمەن, ومىرزاق سارسەنوۆ, امانگەلدى ەرمەگياەۆ سياقتى ءىرى مەتسەناتتاردىڭ قول­داۋىمەن ءدۇبىرلى ايتىس وتكەن. وعان اتاقتى انشىلەرىمىز, كۇي­شىلەرىمىز, تەرمەشىلەرىمىز دە قا­تىسىپ, ونەر كورسەتكەن. ينتەر­نەتتە سول ايتىستىڭ ەسەبىن «ەگە­مەن قازاقستاننىڭ» بەتىندە جارقىراتىپ جازعان قورعانبەك امانجولدىڭ ماقالاسى بار ەكەن. سىزبەن سۇحباتقا دايىندالعاندا سول ماقالانى باس­تىرىپ تا الدىم. مىنە, وقىپ تا بەرەيىن: «بىردەن ايتايىق, ناۋرىزدىڭ ءبىرىنشى جۇلدىزىندا وتكەن اقىندار اي­تىسى وسكەن ەلدىڭ وركەندى ونەرىن, كەمەل ورەسىن قالتقىسىز تانىتىپ, ۇلتتىق مادەنيەتىمىزگە ۇلكەن ولجا سالدى دەۋىمىز كەرەك. توپ­تان سۋى­رىلىپ وزعان ەڭ ۇزدىك ايتىس اقىندارىمەن قاتار انشىلەر, تەرمەشىلەر, كۇيشىلەر, قوبىزشىلار ەۋروپا ەلدەرىندەگى قانداس­تارىمىزدى اتامەكەن, تۋعان جەردەگى قارا ورمان قازاعىنىڭ ءداستۇرلى ونەرىمەن قاۋىشتىرىپ, قۋانىشقا بولەدى. تاريحتا تۇڭعىش رەت وسىنداي ۇلكەن دەڭگەيدە كەڭ اۋقىممەن وتكەن بۇل دۋمان حالقىمىزدىڭ فولكلورلىق مۋزىكا كونتسەرتى رەتىندە دە وسىندا جينالعان تالعامپاز ءارى بەكزات قاۋىمنىڭ كوڭىلىنەن شىعىپ, ۇلتتىق رۋحتى ۇلىقتاعان شىنايى ونەر مەرەكەسىنە اينالدى», دەپ جازىلىپتى. بۇعان قوسىمشا تۇسىندىرمە جاساپ جاتۋ ارتىق تا بولار. ءبىزدىڭ ماقسات – سول يگى ءىستى جالعاستىرۋ, حالقىمىزدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىگىن ايشىقتاپ كورسەتەتىن ايتىس سىندى ۇلى ونەرىمىزدى الەمنىڭ مادەني استاناسى دەپ دارىپتەلەتىن پاريجدە تاعى دا تانىتا ءتۇسۋ.

ونىڭ ۇستىنە مۇنى ءدال بيىل وتكىزۋدىڭ سەبەبى دە بار. بۇل دوستىق كەزدەسۋ باۋىرلاس ەكى حالىققا – قازاق پەن قىرعىزعا ورتاق بىرەگەي ونەردىڭ 2015 جىلى يۋنەسكو-نىڭ ادامزاتتىڭ ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇراسىنىڭ رەپرەزەنتاتيۆتىك تىزىمىنە ەنۋىنىڭ 10 جىلدىعىنا وراي ۇيىمداستىرىلىپ جاتىر.

ورايى كەلىپ تۇرعاندا پاريجدەگى ايتىستىڭ يدەياسىن قىرعىز رەسپۋبليكا­سىنىڭ فرانتسياداعى ەلشىسى, يۋنەسكو جانىنداعى تۇراقتى وكىلى سادىق شەر-نياز ۇسىنعانىن ايتىپ ءوتۋ پارىز. بۇل ازامات كەزىندە قىرعىزستاننىڭ مادە­نيەت جانە اقپارات ءمينيسترى, كينە­ماتوگرافيستەر وداعىنىڭ توراعاسى بولعان, «ايتىش» قوعامدىق قورىنىڭ نەگىزىن قالاعان تانىمال كينورەجيسسەر. ءبىزدىڭ كورەرمەندەردىڭ تالايى ونىڭ «قۇرمانجان داتقا» ءفيلمىن قىزىعا تاماشالاعان. باۋىرلاس ەكى حالىقتى جاقىنداستىرۋعا قوسقان ۇلەسى ءۇشىن 2021 جىلى پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جارلىعىمەن ەلىمىزدىڭ ءىى دارەجەلى «دوستىق» وردەنىمەن ماراپاتتالعان. ءبىز, ارينە, بۇل يگى باستامانى قۋانا قولدادىق.

– دۇرىس ەكەن. مۇنداي شارۋا وڭاي­لىقپەن وتكىزىلمەيدى عوي. ايتىستىڭ ۇيىمداستىرىلۋى جونىندە نە ايتار ەدىڭىز؟

– الدىمەن بۇل ايتىستىڭ وزىندىك سيپاتىنا ازداپ توقتالا كەتەيىن. ارينە, 2008 جىلى وتكەن ايتىستىڭ اۋقىمى ۇلكەن بولعان. مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, پارلامەنت دەپۋتاتتارى, ايتىسكەرلەر, ونەرپازدار, جانكۇيەرلەر قازاقستاننان فرانتسياعا تىكەلەي چارتەرلىك رەيسپەن كەلگەن ەكەن.

بيىلعى ايتىسقا قاتىسۋشىلاردىڭ سانى شەكتەۋلى. كونتسەرت قويىپ تا جاتپادىق. قازىرگى كۇننىڭ تالابىنا, بۇگىنگى ءومىر سيپاتىمىزعا وسى كولەم جاراسادى دەپ ويلايمىز. بۇل ايتىستىڭ ەرەكشەلىگى – بولەكشە مارتەبەسىندە. وسى جولى قازاق پەن قىرعىزدىڭ قاسيەتتى ونەرى سانالاتىن ايتىس تۇڭعىش رەت يۋنەسكو تورىنە كوتەرىلىپ, بۇل اتاقتى ۇيىمنىڭ باس پاتەرىندەگى ساحنادا وتەيىن دەپ تۇر.

يۋنەسكو-داعى تۇڭعىش ايتىستى ۇيىمداستىرۋعا ءبىزدىڭ تاراپتان «Amanat» پارتياسى, ايتىس اقىندارى مەن جىر­شى-تەرمەشىلەر حالىقارالىق وداعى قولداۋ كورسەتتى. ءسوزدىڭ ورايىن پاي­دالانىپ, «Amanat» پارتياسىنىڭ تور­­اعاسى ەرلان قوشانوۆقا ايرىقشا العىسىمىزدى جەتكىزگىمىز كەلەدى. ايتىس­تىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا ەرەكشە قولداۋ كورسەتكەن ءماجىلىستىڭ ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, رۋحانيات جاناشىرى, مەتسەنات نۇرتاي سابيليانوۆقا ارنايى رازىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز. سونىمەن قاتار شىمكەنت قالاسىنىڭ, قاراعاندى, قوستاناي, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ وبلىس­تارىنىڭ اكىمدىكتەرى اقىندار قوسىنىن قالىپتاستىرۋعا وزدەرىنىڭ سەپتىگىن تيگىزدى. پاريجگە پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتتارى – ايتىس اقىندارى مەن جىر­شى-تەرمەشىلەر حالىقارالىق ودا­عىنىڭ توراعاسى امانجول ءالتاي, تانىمال قالامگەر جاناربەك ءاشىمجان قازىلار القاسىنىڭ مۇشەلەرى رەتىندە كەلۋى دە ءبىزدى قۋانتادى. جيۋري قۇرامىندا قىرعىز جاعىنان جوگورگۋ كەنەش دەپۋتاتتارى ميرلان سامىيقوجونىڭ, شايىر­بەك تاشيەۆتىڭ بولاتىنى باۋىرلاس ەل پارلا­مەنتىنىڭ دە بۇل حالىقارالىق ءىس-شاراعا تيىسىنشە كوڭىل ءبولىپ وتىرعانىن كورسەتەدى.

– ايتىسقا كىمدەر قاتى­سادى؟ قاشان, قالاي وتەدى؟

– قازاق ايتىسكەرلەرىنەن ايبەك قا­ليەۆ, اباي جولماعامبەتوۆ, مەيىربەك سۇلتانحان, ديدار قاميەۆ, ءبورىباي ورازىمبەت كەلگەلى وتىر. ولارمەن ءسوز سايىسىنا قىرعىزدىڭ سۋىرىپسالما اقىندارى امانتاي قۇتماناليەۆ, ازامات بولعونباەۆ, اقماتبەك سۇلتان ۇلى, ماقسات قۇلۋەۆ شىقپاقشى.

ارينە, ايتىستا ەل مەن ەل ەمەس, اقىن مەن اقىن ايتىساتىنى تۇسىنىكتى. اقىندار جەرەبە بويىنشا ايتىسادى. ەڭ كوپ ۇپاي جيناعان ەكى اقىن فينالعا شىعادى.

ايتىس وسى سەنبىدە, 17 مامىر كۇنى, يۋنەسكو باس پاتەرىنىڭ II زالىندا وتەدى. مەكەنجايى: 125 avenue de Suffren, 75015 Paris. بۇل مالىمەتتى ينتەرنەتكە دە سالدىق, فرانتسيا مەن ەۋروپاداعى وتانداس­تارىمىز بەن قانداستارىمىزعا دا ينتەرنەت ارقىلى جەتكىزدىك.

نەگىزگى ماقساتىمىز – ورتاق ونەرىمىز ارقىلى تاريح, تاعدىر تابىستىرعان تۋىس­تاس حالىقتار ەكەنىمىزدى تانىتا وتىرىپ, ايتىستىڭ عاجايىپ قاسيەتتەرىن ناسيحاتتاۋ. ەلدىگىمىزدى كورسەتۋ.

– قىسقا دا بولسا تولىمدى اڭگىمە­ڭىز­گە راحمەت. ايتىس ءساتتى ءوتىپ, ءتول ونە­رى­مىز الەم تورىنە كوتەرىلە بەرسىن دەپ تىلەي­مىز.

اڭگىمەلەسكەن –

مارجان ءابىش,

«Egemen Qazaqstan»