ماجىلىستە پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتات باقىتبەك سماعۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدى. وندا بىلاي دەلىنەدى:
«تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە قانشاما قۇندىلىقتارىمىز قۇت-بەرەكە تۇنعان قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا شاڭىراعىنا ورالۋدا. سولاردىڭ قاتارىندا ۇلت ءۇشىن ۇرىسقان, وتان ءۇشىن تۇرىسقان ءبىرتۋار باتىر بابالارىمىزدىڭ اتتارى دا قايتا جاڭعىرىپ, ۇلىقتالۋدا. بۇل ءىس, اسىرەسە, «نۇر وتان» پارتياسىنان قولداۋ تاپقان بيىلعى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى جىلىندا اسا وزەكتى دەپ بىلەمىن.
ەل قورعاۋ جولىندا جانىن قۇربان ەتكەن, بۇگىندە تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى ۇلگى تۇتۋعا لايىق ەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى – بۇكىل ورتالىق ازيا ەلدەرى جانە قازاق اراسىنان شىققان تۇڭعىش گەنەرال, ءبىر ەمەس, ءۇش ديۆيزياعا باسشىلىق ەتكەن كوماندير, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سابىر راقىموۆ. ول 1902 جىلى 25 قاڭتاردا قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قاراستى قازىعۇرت جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ وتباسىنىڭ سول تۇستا باقۋاتتى ادامدارعا قارسى باستالعان قۋدالاۋدان قۇتىلۋعا تىرىسىپ, تاشكەنت جاققا كوشكەنى ناقتى دەرەكتەردەن ءمالىم.
ۇلى وتان سوعىسى باستالعان, 1941 جىلى س.راقىموۆ ءوز ەركىمەن مايدانعا اتتانادى. ونىڭ موتواتقىشتار ديۆيزياسى گەنەرال فون بۋشتىڭ قارۋ-جاراعى جاڭا, قۋاتى باسىم ءىرى كۇشتەرىنە قارسى تۇرعان. الاپات جاۋدان ايلاسىن اسىرىپ, فاشيستەردىڭ سوققى جاساۋشى كۇشىن تۋاپسە قالاسىنا جەتكىزبەي, جاۋ شەبىن كەرى شەگىندىرەدى. 1943 جىلدىڭ باسىندا ونىڭ ديۆيزياسى سولتۇستىك كاۆكازداعى شابۋىل وپەراتسياسىندا جانقيارلىق ەرلىك كورسەتەدى. وسىلايشا, گيتلەردىڭ قاپ تاۋى ەتەگىندەگى ەلدى مەكەندەردى باسىپ الۋ جوسپارىنىڭ كۇل-تالقانىن شىعارادى.
وسى ەرلىگى ءۇشىن س.راقىموۆقا 1943 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا گەنەرال-مايور شەنى بەرىلەدى جانە ساۋىردە ماسكەۋگە, باس شتابتىڭ ك.ە.ۆوروشيلوۆ اتىنداعى اسكەري اكادەمياسىنا وقۋعا جىبەرىلەدى. وقۋدان كەيىن دە ول سوعىسقا قايتا اتتانعان.
1944 جىلى ءىى بەلارۋس مايدانىندا ءجۇرىپ, ول بەلارۋس پەن پولشا جەرىن جاۋدان ازات ەتەدى.
داڭقتى قولباسشى, گۆارديا گەنەرالى سابىر راقىموۆ 1945 جىلى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا, ۇلى جەڭىس كۇنىنە از ۋاقىت قالعاندا پولشانىڭ دانتسيگ (قازىرگى گدانسك) قالاسى ماڭىندا اسقان ەرلىكپەن قازا تاپتى. ول وزبەكستان استاناسى تاشكەنتتىڭ كافانوۆ پاركىندەگى باۋىرلاستار زيراتىنا اكەلىنىپ جەرلەنىپ, 1965 جىلدىڭ 6 مامىرىنداعى كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعىمەن وعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. كەزىندە تەمىر گەنەرال اتانعان س.راقىموۆتىڭ باسقا ماراپاتتارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, ول ەكىنشى دارەجەلى كۋتۋزوۆ, سۋۆوروۆ وردەندەرىمەن 4 مارتە جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەنىمەن ناگرادتالعان. 4 رەت اۋىر جاراقاتتانعانىنا قاراماستان, العى شەپتە سوعىستى.
بۇگىندە جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى ۇيىمدارىنىڭ «قازاقستان ارداگەرلەرى» قاۋىمداستىعىمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, رەجيسسەر تىلەگەن احمەتوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «گەنەرال سابىر راقىموۆ» دەرەكتى ءفيلمىن ءتۇسىرىپ اياقتادى.
ءبىر وكىنىشتىسى, 2011 جىلى 7 قاڭتاردا, تاشكەنتتەگى س.راقىموۆ ەسكەرتكىشى ورنىنان الىنىپ, گافۋر گۋليام اتىنداعى پارك اۋماعىنا كوشىرىلدى. قازىرگى كەزدە تۇعىرسىز, «سابىر راقىموۆ» دەگەن تاقتايشاسىز قارا جەردە جاتىر.
ارينە, بۇل – كورشى ەلدىڭ ىشكى ءىسى. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز, بولاشاق ۇرپاق وسىنداي ۇلى بابالارىن ۇلگى تۇتۋى ءۇشىن ونىمەن بايلانىستى تاريحي جادىگەرلەر دە وتانىنا قايتارىلۋعا ءتيىس.
تاشكەنتتەگى داڭق مۇراجايىندا سابىر راقىموۆ جارالانعان كەزدە مارشال س.م.بۋدەننىيدىڭ سىيعا بەرگەن التىن ساپتى قىلىشى, شينەلى, باس كيىمى – پاپاحاسى, ماراپاتتارى ساقتالعان بولاتىن. بۇگىندە ولاردىڭ بارلىعى مۇراجايدان الىپ تاستالىپ, ساقتاۋ قويماسىندا شاڭ باسقان كۇيدە جاتىر.
وزبەكستان باۋىرلاس ەل عوي, وندا جاقسى دوستارىمىز دا, جاناشىر تىلەكتەستەرىمىز دە بارلىعى ءسوزسىز. سوندىقتان, قۇرمەتتى بەردىبەك ماشبەك ۇلى, قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ارقىلى رەسمي حات جولداپ, قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىلىگى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ول ءجادىگەرلەردى ەلىمىزگە اكەلۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋىڭىزدى سۇرايمىز.
بۇل ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ ساباقتاستىعى ءۇشىن اۋاداي قاجەت. سابىر راقىموۆ سيرەك, داڭقتى باتىر. دەمەك, ونىڭ ەسىمىمەن جانە ەرلىگىمەن بايلانىستى باستى زاتتار قازاقستاننىڭ ورتالىق مۋزەيلەرىنەن ورىن السا, ەر ەسىمى ەسكەرىلىپ, ەسكەرتكىشى استانا قالاسىنان بوي كوتەرسە, بۇل وسكەلەڭ ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە زور ۇلەس بولىپ قوسىلار ەدى. «تىرىسىندە ەلىن ەرلىكپەن جاۋدان قورعاعان, ولگەن سوڭ, قادىرى بولماعان» دەپ ۇرپاق جازعىرماۋى ءۇشىن ۇلى جەڭىس جىلىندا وسىنداي ىزگى ءىس قولعا الىنسا يگى».
ماجىلىستە پالاتا سپيكەرى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن جالپى وتىرىستا دەپۋتات باقىتبەك سماعۇل قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەمەر-ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆقا دەپۋتاتتىق ساۋال جولداعان ەدى. وندا بىلاي دەلىنەدى:
«تاۋەلسىزدىكپەن بىرگە قانشاما قۇندىلىقتارىمىز قۇت-بەرەكە تۇنعان قازاقتىڭ قاسيەتتى قارا شاڭىراعىنا ورالۋدا. سولاردىڭ قاتارىندا ۇلت ءۇشىن ۇرىسقان, وتان ءۇشىن تۇرىسقان ءبىرتۋار باتىر بابالارىمىزدىڭ اتتارى دا قايتا جاڭعىرىپ, ۇلىقتالۋدا. بۇل ءىس, اسىرەسە, «نۇر وتان» پارتياسىنان قولداۋ تاپقان بيىلعى ۇلى جەڭىستىڭ 70 جىلدىق مەرەيتويى جىلىندا اسا وزەكتى دەپ بىلەمىن.
ەل قورعاۋ جولىندا جانىن قۇربان ەتكەن, بۇگىندە تاۋەلسىز ەلدىڭ ۇرپاعى ۇلگى تۇتۋعا لايىق ەرلەرىمىزدىڭ ءبىرى – بۇكىل ورتالىق ازيا ەلدەرى جانە قازاق اراسىنان شىققان تۇڭعىش گەنەرال, ءبىر ەمەس, ءۇش ديۆيزياعا باسشىلىق ەتكەن كوماندير, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى سابىر راقىموۆ. ول 1902 جىلى 25 قاڭتاردا قازىرگى وڭتۇستىك قازاقستان وبلىسىنا قاراستى قازىعۇرت جەرىندە دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ وتباسىنىڭ سول تۇستا باقۋاتتى ادامدارعا قارسى باستالعان قۋدالاۋدان قۇتىلۋعا تىرىسىپ, تاشكەنت جاققا كوشكەنى ناقتى دەرەكتەردەن ءمالىم.
ۇلى وتان سوعىسى باستالعان, 1941 جىلى س.راقىموۆ ءوز ەركىمەن مايدانعا اتتانادى. ونىڭ موتواتقىشتار ديۆيزياسى گەنەرال فون بۋشتىڭ قارۋ-جاراعى جاڭا, قۋاتى باسىم ءىرى كۇشتەرىنە قارسى تۇرعان. الاپات جاۋدان ايلاسىن اسىرىپ, فاشيستەردىڭ سوققى جاساۋشى كۇشىن تۋاپسە قالاسىنا جەتكىزبەي, جاۋ شەبىن كەرى شەگىندىرەدى. 1943 جىلدىڭ باسىندا ونىڭ ديۆيزياسى سولتۇستىك كاۆكازداعى شابۋىل وپەراتسياسىندا جانقيارلىق ەرلىك كورسەتەدى. وسىلايشا, گيتلەردىڭ قاپ تاۋى ەتەگىندەگى ەلدى مەكەندەردى باسىپ الۋ جوسپارىنىڭ كۇل-تالقانىن شىعارادى.
وسى ەرلىگى ءۇشىن س.راقىموۆقا 1943 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا گەنەرال-مايور شەنى بەرىلەدى جانە ساۋىردە ماسكەۋگە, باس شتابتىڭ ك.ە.ۆوروشيلوۆ اتىنداعى اسكەري اكادەمياسىنا وقۋعا جىبەرىلەدى. وقۋدان كەيىن دە ول سوعىسقا قايتا اتتانعان.
1944 جىلى ءىى بەلارۋس مايدانىندا ءجۇرىپ, ول بەلارۋس پەن پولشا جەرىن جاۋدان ازات ەتەدى.
داڭقتى قولباسشى, گۆارديا گەنەرالى سابىر راقىموۆ 1945 جىلى ناۋرىز ايىنىڭ سوڭىندا, ۇلى جەڭىس كۇنىنە از ۋاقىت قالعاندا پولشانىڭ دانتسيگ (قازىرگى گدانسك) قالاسى ماڭىندا اسقان ەرلىكپەن قازا تاپتى. ول وزبەكستان استاناسى تاشكەنتتىڭ كافانوۆ پاركىندەگى باۋىرلاستار زيراتىنا اكەلىنىپ جەرلەنىپ, 1965 جىلدىڭ 6 مامىرىنداعى كسرو جوعارعى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعىمەن وعان كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعى بەرىلدى. كەزىندە تەمىر گەنەرال اتانعان س.راقىموۆتىڭ باسقا ماراپاتتارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, ول ەكىنشى دارەجەلى كۋتۋزوۆ, سۋۆوروۆ وردەندەرىمەن 4 مارتە جاۋىنگەرلىك قىزىل تۋ وردەنىمەن ناگرادتالعان. 4 رەت اۋىر جاراقاتتانعانىنا قاراماستان, العى شەپتە سوعىستى.
بۇگىندە جەڭىستىڭ 70 جىلدىعىنا وراي, «قازاقفيلم» كينوستۋدياسى اۋعان سوعىسى ارداگەرلەرى ۇيىمدارىنىڭ «قازاقستان ارداگەرلەرى» قاۋىمداستىعىمەن ءبىرلەسە وتىرىپ, رەجيسسەر تىلەگەن احمەتوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن «گەنەرال سابىر راقىموۆ» دەرەكتى ءفيلمىن ءتۇسىرىپ اياقتادى.
ءبىر وكىنىشتىسى, 2011 جىلى 7 قاڭتاردا, تاشكەنتتەگى س.راقىموۆ ەسكەرتكىشى ورنىنان الىنىپ, گافۋر گۋليام اتىنداعى پارك اۋماعىنا كوشىرىلدى. قازىرگى كەزدە تۇعىرسىز, «سابىر راقىموۆ» دەگەن تاقتايشاسىز قارا جەردە جاتىر.
ارينە, بۇل – كورشى ەلدىڭ ىشكى ءىسى. ءبىزدىڭ ايتپاعىمىز, بولاشاق ۇرپاق وسىنداي ۇلى بابالارىن ۇلگى تۇتۋى ءۇشىن ونىمەن بايلانىستى تاريحي جادىگەرلەر دە وتانىنا قايتارىلۋعا ءتيىس.
تاشكەنتتەگى داڭق مۇراجايىندا سابىر راقىموۆ جارالانعان كەزدە مارشال س.م.بۋدەننىيدىڭ سىيعا بەرگەن التىن ساپتى قىلىشى, شينەلى, باس كيىمى – پاپاحاسى, ماراپاتتارى ساقتالعان بولاتىن. بۇگىندە ولاردىڭ بارلىعى مۇراجايدان الىپ تاستالىپ, ساقتاۋ قويماسىندا شاڭ باسقان كۇيدە جاتىر.
وزبەكستان باۋىرلاس ەل عوي, وندا جاقسى دوستارىمىز دا, جاناشىر تىلەكتەستەرىمىز دە بارلىعى ءسوزسىز. سوندىقتان, قۇرمەتتى بەردىبەك ماشبەك ۇلى, قازاقستان سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ارقىلى رەسمي حات جولداپ, قازاقستاننىڭ وزبەكستانداعى ەلشىلىگى كەلىسسوزدەر جۇرگىزىپ, ول ءجادىگەرلەردى ەلىمىزگە اكەلۋدىڭ مۇمكىندىكتەرىن قاراستىرۋىڭىزدى سۇرايمىز.
بۇل ەرلىك پەن ەلدىكتىڭ ساباقتاستىعى ءۇشىن اۋاداي قاجەت. سابىر راقىموۆ سيرەك, داڭقتى باتىر. دەمەك, ونىڭ ەسىمىمەن جانە ەرلىگىمەن بايلانىستى باستى زاتتار قازاقستاننىڭ ورتالىق مۋزەيلەرىنەن ورىن السا, ەر ەسىمى ەسكەرىلىپ, ەسكەرتكىشى استانا قالاسىنان بوي كوتەرسە, بۇل وسكەلەڭ ۇرپاقتى پاتريوتتىق رۋحتا تاربيەلەۋگە زور ۇلەس بولىپ قوسىلار ەدى. «تىرىسىندە ەلىن ەرلىكپەن جاۋدان قورعاعان, ولگەن سوڭ, قادىرى بولماعان» دەپ ۇرپاق جازعىرماۋى ءۇشىن ۇلى جەڭىس جىلىندا وسىنداي ىزگى ءىس قولعا الىنسا يگى».
سوڭعى جاڭالىقتار
پەداگوگتەردى اتتەستاتسيالاۋ جۇيەسى جاڭارتىلادى
ءبىلىم • كەشە
اتىراۋ وبلىسىندا جەر ۋچاسكەلەرى مەملەكەتكە قايتارىلدى
ايماقتار • كەشە
اتوم ەنەرگەتيكاسى سالاسى: ۇزاق مەرزىمدى باعدار ايقىندالدى
ەنەرگەتيكا • كەشە
جاپونيادا 7,7 بالدىق جەر سىلكىنىسى تىركەلدى
تابيعات • كەشە
